Depressies voorspellen, kan dat?

, door Marjolein te Winkel
foto: Antoinette Borchert

​Kun je een depressie aan zien komen voor iemand er daadwerkelijk last van krijgt? Hoogleraar Marieke Wichers van het UMCG deed hier op ongebruikelijke wijze onderzoek naar: met slechts één proefpersoon, en modellen die gebruikt worden in onderzoek naar klimaatverandering.

Een van de patiënten gaf de aanzet voor het onderzoek van Wichers, toen hij wilde stoppen met zijn medicatie tegen depressie en precies wilde weten welk effect dat op hem zou hebben. Zou hij opnieuw kwetsbaar worden voor depressie als hij de antidepressiva niet meer zou slikken?

Om dat goed te monitoren ontwikkelde Wichers een vragenlijst voor een mobiele applicatie, die de patiënt meerdere keren per dag op willekeurige momenten liet aangeven in welke stemming hij was: was hij opgewekt, ontspannen, somber, angstig, rusteloos, tevreden?

Een jaar lang vulde de patiënt dit ‘stemmingsdagboek’ in. Ondertussen werd langzaamaan zijn medicatie afgebouwd. “De apotheker heeft hier speciaal gedoseerde medicatie voor gemaakt”, vertelt Wichers. “Zodat de patiënt niet wist welke dosis hij kreeg, want die kennis zou zijn gemoedstoestand kunnen beïnvloeden. Op het oog slikte hij dezelfde pil, maar de hoeveelheid werkende stof werd steeds verder afgebouwd.”

Eén proefpersoon

Onderzoek doen met slechts één proefpersoon is ongebruikelijk. Immers: wat zegt het dat iets bij slechts één persoon voorkomt? Dat hoeft niet te betekenen dat het ook bij anderen zal gebeuren.

Toch is Wichers niet de eerste die op deze manier onderzoek doet. “Al in de jaren 70 pleitte psycholoog Peter Molenaar, inmiddels hoogleraar aan de universiteit van Pennsylvania, ervoor om ook naar het individu te kijken, en niet alleen naar de groep. Er is destijds weinig gevolg aangegeven omdat de technische mogelijkheden er nog niet voor waren.”

Dankzij smartphones en de ontwikkeling van applicaties is dat nu wel het geval. De ene proefpersoon van Wichers kon meerdere keren per dag – tot wel tien keer – zijn dagboek invullen, een jaar lang.

Klimaatonderzoek

Zo beschikte Wichers over meer dan 1400 observaties van deze patiënt. En over een uitzonderlijke hoeveelheid informatie, die ze kon vergelijken met de informatie over het afbouwen van de medicatie. Veranderde de stemming van de patiënt naarmate hij minder antidepressiva slikte?

Ondertussen zocht Wichers contact met een onderzoeker Marten Scheffer van de Wageningen University, die onderzoek doet naar klimaatveranderingen. “Hij maakt voor zijn onderzoek gebruik van een methode die klimaatverandering kan voorspellen. Hij toonde aan dat er, al voor een klimaatsveranderingen plaatsvindt, waarschuwingssignalen waarneembaar zijn.”

De methode bleek ook te werken bij de verandering van de kwaliteit van water in een groot meer: al voor het water daadwerkelijk van slechte kwaliteit werd, waren er signalen dat er een verandering eraan zat te komen.

Zouden veranderingen in gemoedstoestand ook met deze methode te voorspellen zijn? Kun je, kortom, een depressie voorspellen door gebruik te maken van dezelfde onderzoeksmethode als die voor klimaatveranderingen wordt gebruikt?

Waarschuwingssignalen

Met de methode uit Wageningen en de verzamelde data van die ene patiënt kon Wichers inderdaad signalen vinden die al een aantal weken eerder begonnen dan het moment dat de patiënt zelf een duidelijke verandering opmerkte in zijn gemoedstoestand.

“Zonder dat de patiënt zelf al een verhoging in symptomen rapporteerde, gaven de waarschuwingssignalen al aan dat deze persoon kwetsbaar aan het worden was om terug te vallen. Een maand later was het wél klinisch waarneembaar en is deze patiënt weer begonnen met medicatie tegen depressie.”

Onderzoek bij een grotere groep mensen

De methode bleek inderdaad een verandering te kunnen voorspellen – bij deze patiënt althans. Maar werkt het ook bij een grotere groep mensen? Onlangs kreeg Wichers een Europese subsidie van twee miljoen euro om dit verder te onderzoeken.

“Ik ga in een groep van 45 mensen die antidepressiva slikken op dezelfde manier op zoek naar signalen die een verandering in hun psychische gezondheid kunnen voorspellen”, legt ze uit. “En daarnaast ga ik bij een groep mensen die herstellen van een depressie ook op zoek naar een voorspelling, maar dan juist naar herstel. Kun je dat ook met statische metingen aan zien komen, voor iemand het herstel daadwerkelijk zelf voelt?”

Breder toepasbaar?

Wichers denkt dat de methode breder toepasbaar is dan alleen bij depressies. “Ook angststoornissen, psychoses, verschuivingen tussen depressie en manie, en andere psychiatrische klachten kun je op deze manier onderzoeken.”

Ze vermoedt dat de voorspellende methode in de toekomst kan helpen de urgentie van een behandeling te bepalen. “Als we de psychische stabiliteit op deze manier kunnen meten en kunnen voorspellen wie er kwetsbaar is en hulp nodig heeft, kunnen we daar snel op inspringen.”

Marieke Wichers is hoogleraar Dynamiek in emotieregulatie en psychopathologie in het Universitair Centrum Psychiatrie van het UMCG.

Mensen die van plan zijn af te bouwen van antidepressiva en willen deelnemen aan soortgelijk onderzoek, waarbij ze zichzelf vier maanden meten, kunnen contact opnemen met Evelien Snippe op 050 -36 12 054.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.