7 miljoen euro voor onderzoek naar glaucoom

, door Janneke Kruse
foto: Shutterstock
De Europese Unie, het UMCG, de RUG en andere partners trekken samen 7 miljoen euro uit voor onderzoek naar de oorzaken van glaucoom en  betere en vroegere opsporing en behandeling van deze oogziekte. En dat is hard nodig, want er worden nog steeds veel mensen blind door deze ziekte. 25 promovendi, 15 in het UMCG en 10 in andere Europese onderzoeksinstituten, hopen daar verandering in te brengen.   

Hou je handen maar eens op ooghoogte naast je hoofd. Kun je ze aan beide kanten zien? En als je ze een paar centimeter naar achteren houdt? 

Glaucoompatiënten krijgen een vernauwing van het gezichtsveld. Dat gaat vaak zo geleidelijk, dat mensen het pas door krijgen als hun gezichtsveld héél veel kleiner geworden is, en het eigenlijk te laat is om de ziekte nog goed te kunnen behandelen. 

Wat is glaucoom?​ En andere vragen

Meer dan 100.000 Nederlanders, vooral ouderen, hebben glaucoom. Vijftien procent van de patiënten wordt er uiteindelijk blind door. Maar wat is glaucoom precies? Is het een oogziekte die de hersenen aantast? Of is het een hersenziekte die de ogen aantast? 

We weten dat glaucoom samengaat met een verhoogde oogdruk en mogelijk een verlaagde hersendruk, maar zijn dat oorzaken of gevolgen? En zijn er makkelijkere manieren te verzinnen om hersendruk te meten? 

“Op al deze en meer vragen proberen we de komende vijf jaar antwoorden te krijgen”, vertelt Nomdo Jansonius, hoogleraar Oogheelkunde van het UMCG en coördinator van beide onderzoeksprojecten. 

Vroege diagnostiek is belangrijk​​

Wat we wél weten: “Glaucoom is een neurodegeneratieve ziekte waarbij de vezels van de oogzenuw geleidelijk kapot gaan. En kapot is kapot, we kunnen de schade niet meer herstellen. Daarom is vroege diagnostiek zo belangrijk; hoe eerder je het weet, hoe eerder je kunt starten met behandelen.” 

Daarmee is de ziekte niet te genezen, maar de schade die ontstaat kan wel worden vertraagd. “En daarmee kunnen we het moment dat mensen slechtziend of blind worden flink uitstellen zodat ze langer een goede kwaliteit van leven hebben; gezond ouder worden dus. Maar daar zit nou juist de moeilijkheid. De meeste mensen krijgen pas ‘laat’ klachten en dan is er al veel schade. We hopen in deze studies manieren te vinden om glaucoom eerder op te sporen.”  

Toppers van mor​gen

De Europese Unie trekt veel geld uit voor de onderzoeksprojecten naar glaucoom, onder de voorwaarde dat er jonge mensen uit verschillende landen aan gaan meewerken. Zo investeert de EU niet alleen in onderzoek naar glaucoom, maar ook in 25 onderzoekers. Zij vormen zo een netwerk dat later met elkaar ook weer nieuwe ontdekkingen kan doen. Een investering in de wetenschappelijke toppers van morgen dus.

Diagn​ostiek

"Om vast te stellen of iemand glaucoom heeft, doen we nu verschillende onderzoeken. We meten de oogdruk, bekijken de oogzenuw en testen het gezichtsveld. Als glaucoom wordt vastgesteld behandelen we met oogdruppels, een laserbehandeling of een operatie. Alle behandelingen zijn momenteel gericht op het verlagen van de oogdruk." 

Sinds kort nemen we aan dat een lage hersendruk mogelijk glaucoom verklaart bij patiënten die geen verhoogde oogdruk hebben. De enige manier om hersendruk te meten, is met een ruggenprik. Gehoorspecialisten in Groningen en Clermont-Ferrand proberen een nieuwe meetmethode van de hersendruk te ontwikkelen. 

“Die nieuwe methode is gebaseerd op de wetenschap dat oren niet alleen geluid kunnen horen, maar ook geluidjes produceren”, zegt Jansonius. “Oto-akoestische emissie heet dat. Het soort geluid dat het oor produceert, is afhankelijk van de hersendruk. De audiologen proberen een meetmethode te ontwikkelen om aan de hand van de gemeten geluiden, de hersendruk te meten. Daarmee kunnen we glaucoom bij patiënten waarvan de oogdruk niet verhoogd is beter begrijpen en eerder vaststellen.”

Ook de nu gangbare diagnostiek kan en moet beter. Onderzoekers uit Engeland en Finland helpen daarbij. 

Het b​​rein

Veel onderzoekers betekent veel onderzoek, met veel verschillende invalshoeken. Zo gaat een aantal promovendi het afsterven van de zenuwverbindingen in het netvlies nader onderzoeken. Ze leggen daarbij een verbinding met de ziekte van Parkinson. 

“In de ogen van Parkinsonpatiënten zien we afwijkingen die sterk lijken op die van glaucoompatiënten. Daarom kijken we in dit onderzoek niet alleen naar de ogen, maar ook samen met neurologen naar het brein”, zegt Jansonius. 

"Een belangrijke vraag is ook of we veranderingen in de hersenen kunnen verklaren aan de hand van afwijkingen in het oog, of dat dit een zelfstandig proces is. Elders in de wereld wordt gewerkt aan hulpmiddelen om het netvlies van blinde ogen te vervangen." Dat heeft natuurlijk weinig zin als ook de hersenen zo beschadigd zijn dat ze de signalen uit dat ‘nieuwe oog’ niet meer kunnen verwerken. Onderzoekers in Maagdenburg en in het UMCG gaan daarom met behulp van MRI de relatie tussen glaucoom en degeneratieve hersenafwijkingen bestuderen om zo de ziekte beter te begrijpen. 

De ​​ogen

En is er iets te doen aan om een beschadigde oogzenuw toch te herstellen? “We weten dat als je bij een kikker de oogzenuw doorsnijdt, de zenuw nieuwe verbindingen aanmaakt en zo het zicht zich kan herstellen. Dit heet plasticiteit. Een beschadigde mensenoogzenuw herstelt zichzelf niet. Een intrigerend verschil. Wat kunnen we daar van leren?”

De genen

Ook de genetische kant van glaucoom wordt nader onderzocht. “Op dit moment weten we van zo’n 65 genen dat ze een rol spelen bij het ontstaan van glaucoom. De genenmix bepaalt de hoogte van het risico op glaucoom. Met de gegevens uit het bevolkingsonderzoek LifeLines worden op basis van hun genen groepen mensen met hoog-genetisch risico en laag-genetisch risico geïdentificeerd. Een unieke mogelijkheid om de waarde van genetische screening bij glaucoom te kunnen bepalen.” ​

Frans Cornelissen, hoogleraar Visuele Neurowetenschappen van het UMCG is naast Nomdo Jansonius, hoogleraar en hoofd van de afdeling Oogheelkunde, mede-coördinator van de onderzoeken. In het UMCG werken onderzoekers van de afdelingen Audiologie, Genetische Epidemiologie, Neurologie en het Neuro Imaging Center mee aan de onderzoeksprojecten. Daarnaast wordt samengewerkt met universiteiten en bedrijven uit Londen (Engeland), Maagdenburg, Hannover (Duitsland), Turku (Finland), Cleremont-Ferrand (Frankrijk), en Canberra (Australië). De onderzoeksprojecten waaraan de Europese Unie 5 miljoen bijdraagt, moeten leiden tot eerdere en betere diagnostiek en eerdere en betere behandeling van patiënten met glaucoom en passen daarmee helemaal bij de focus van het UMCG op gezond ouder worden. 

​​Meer informatie over de behandeling van glaucoom in het UMCG​​

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.