Afgekeurde longen na ‘opknapbeurt’ geschikt voor transplantatie

, door Marjolein te Winkel
foto: Henk Veenstra

Jaarlijks overlijden in Nederland ongeveer dertig mensen die op de wachtlijst voor nieuwe longen staan. Het tekort aan donorlongen komt onder meer doordat slechts vijftien procent van het aanbod geschikt is voor transplantatie. Kunnen afgekeurde longen tóch worden getransplanteerd nadat ze zijn ‘opgeknapt’ in een perfusiemachine? Dat wordt onderzocht in het UMCG.

Op zijn telefoon zoekt Kalong Zhang naar foto’s waarmee hij zijn uitleg kracht wil bijzetten. “Je kunt wel tegen bloed he?”, vraagt hij, terwijl hij beelden van longen laat zien.

Op de eerste foto’s zijn de longen rood-roze, vanwege alle bloedcellen die er nog in zitten. Er zitten kleine zwarte streepjes op: fijnstof. “Wanneer iemand veel gerookt heeft, zie je meer fijnstofophopingen. Dat streepjespatroon zijn de ribben: op die plekken hoopt de fijnstof meer op.”
 
Zijn de longen eenmaal behandeld, dan zijn ze een stuk lichter van kleur. “We spoelen ze met een vloeistof, een soort cocktail van eiwitten, zouten, antibiotica en meer dingen die bewezen goed zijn voor de longen. Dat haalt de meeste rode bloedcellen eruit - vandaar die verkleuring. De fijnstofophopingen kunnen we er in de machine niet uitspoelen.”

Opknapbeurt

‘De machine’ is een orgaanperfusiemachine. Het UMCG heeft deze machines waarmee nieren, levers en longen op een optimale temperatuur worden gehouden en worden doorgespoeld. Zo blijven de organen buiten een lichaam werken, én worden ze ‘opgeknapt’.

Uit onderzoek bleek al dat er na zo’n opknapbeurt in een perfusiemachine nieren en levers die in eerste instantie waren afgekeurd, toch geschikt waren geworden voor transplantatie. Voor het eerst in Nederland is dit nu ook onderzocht voor longen.

“Tussen 2012 en 2016 hebben we de longperfusiemachine tien keer gebruikt voor longen die waren afgekeurd voor transplantatie”, vertelt Zhang. “Van de tien konden er na machinebehandeling negen alsnog gebruikt worden voor transplantatie.”

Goed nieuws

Transplantatie met ‘opgeknapte’ longen werkt net zo goed als transplantatie met longen die meteen geschikt zijn bevonden en dus meteen getransplanteerd kunnen worden. Zowel direct na een transplantatie als drie jaar erna zagen de onderzoekers geen grote verschillen in het welzijn van de patiënten met een donorlong. 

Dat is goed nieuws, want van alle donorlongen is slechts vijftien procent meteen geschikt voor transplantatie. 85 procent van de longen wordt afgekeurd. Chirurgen beoordelen de longen op schade (als gevolg van roken, of door reanimatie) en op bloedgaswaarden, zoals de verhouding zuurstof en koolzuurgas, en de zuurgraad (pH) van het bloed.

“Bij twijfel wordt er niet getransplanteerd. Er wordt geen enkel risico genomen, want dat kan een patiënt het leven kosten. Zelfs als we denken dat longen wel zouden kunnen werken, maar het niet zeker is, worden ze afgekeurd. We kunnen het immers niet eerst testen. Dat kan met machineperfusie wel.”

Wachten wachten wachten

Met het hoge percentage afgekeurde longen zal het niemand verbazen dat er een tekort is aan donorlongen. Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 70 mensen nieuwe longen. Er staan tussen de 150 en 250 patiënten op de wachtlijst voor donorlongen.

Sommige mensen moeten  langer dan 2 jaar op een geschikte donor wachten, en elk jaar overlijden ongeveer dertig mensen omdat er niet op tijd donorlongen beschikbaar zijn.

Machineperfusie kan hier verandering in brengen, zegt Zhang. “Onze studie laat zien dat er veel meer longen gebruikt kunnen worden voor transplantatie.”

Ademen aan de machine

Zhang, 25 jaar, zit in zijn laatste jaar van de studie geneeskunde en doet promotieonderzoek op de afdeling cardio-thoracale chirurgie.

Hij staat klaar wanneer er een donorlong naar het UMCG wordt gebracht. “Ik haal ze uit het ijs, verbind ze aan de perfusiemachine en laat er de vloeistof door pompen. Dat is een proces van vier uur. De longen worden langzaam opgewarmd naar 37 graden, daarna start de ventilatie. Daarmee ‘beademen’ we de longen.”

Ondertussen wordt de patiënt die de nieuwe longen krijgt naar het ziekenhuis gehaald en wordt de OK klaargemaakt.      

Als de longen goed werken en ze geschikt blijken voor transplantatie, koelt Zhang ze af tot 10 graden en zet hij de doorstroming van de vloeistof en de ventilatie lager. Hij verpakt de longen weer in ijs om ze vervolgens van de perfusiekamer naar de operatiekamer te vervoeren – slechts twintig meter, maar de enige manier om de longen steriel te verplaatsen.

Nachtwerk

Zodra de chirurg en het team beginnen met de transplantatie, kan Zhang zijn administratie voor het onderzoek doen. “Al met al ben ik per keer zo’n tien uur bezig. En vaak midden in de nacht, want om een of andere reden komen donororganen vaak midden in de nacht binnen.”

Overigens geldt dat ongemak voor iedereen die betrokken is bij een transplantatie: alle artsen, verpleegkundigen en andere medewerkers (per operatie minstens 8 mensen), maar ook voor de patiënt.

Ook daarvoor kan machineperfusie een oplossing zijn, blijkt uit het onderzoek. Vier donorlongen die  wél meteen geschikt werden geacht voor transplantatie, werden alsnog op de perfusiemachine gezet.

“Die kwamen midden in de nacht naar het UMCG. In plaats van meteen te transplanteren, en dus een heel team midden in de nacht op te roepen, hebben we gewacht tot de volgende dag terwijl de longen aan de machine lagen. Ook deze resultaten waren positief: de longen werkten goed, en de mensen konden fit de operatie in.”

In het najaar van 2018 publiceerden UMCG-onderzoekers de eerste resultaten van het onderzoek naar longperfusie . Kalong Zhang was eerste auteur van het artikel. Onlangs werd het artikel op een congres van de Nederlandse Transplantatie Vereniging uitgeroepen tot beste artikel in de klinische transplantatiegeneeskunde en beloond met een bedrag van € 3000,-, te besteden aan onderzoek.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.