“Blijf gewoon lekker je visje eten”

, door Theone Joostensz
foto: Henk Veenstra

Visolie in margarine of capsules beschermt niet tegen hart- en vaatziekten bij patiënten die een hartinfarct hebben gehad. Dat is de verrassende uitkomst van een grootschalig onderzoek dat uit tien trials bestond. Vis eten daarentegen doet dat wel. Daan Kromhout, die in het UMCG de leerstoel Voeding, leefstijl en gezond ouder worden bekleedt, was betrokken bij het onderzoek en legt uit hoe het zit.  

Vis hoort thuis in een gezond voedingspatroon. De omega-3-vetzuren in vis zijn goed voor hart- en bloedvaten. Het Voedingscentrum adviseert daarom om één keer per week vis te eten. Liefst een vette soort, zoals haring, makreel of zalm. Dat advies komt niet zomaar uit de lucht vallen, maar is het resultaat van langdurig onderzoek door wetenschappers als Daan Kromhout.

Vis en walvisblubber

Kromhout doet al sinds halverwege de jaren tachtig van de vorige eeuw epidemiologisch onderzoek naar de relatie tussen vis en hart- en vaatziekten bij mannen uit de Zutphen Studie. Dit bevolkingsonderzoek loopt sinds 1960 en heeft als doel uit te zoeken hoe de eet- en leefgewoonten van een groep mannen uit Zutphen, toentertijd tussen de veertig en zestig jaar, hun gezondheid beïnvloeden.

Kromhout kwam bij toeval de vermeende positieve effecten van vis op hart- en vaatziekten op het spoor. “Een hoogleraar Cardiologie aan de Universiteit van Leiden waar ik toen werkte, vertelde eens het verhaal dat er nauwelijks hartinfarcten voorkwamen bij de Inuit van Groenland. Dat zou komen omdat ze per persoon dagelijks zo'n 400 gram vis en walvisblubber aten die veel omega-3-vetzuren bevatten. Ik ben toen in de Zutphen Studie gaan onderzoeken of er een verband bestaat tussen een lage inname van vis en fatale hartinfarcten.”

Kromhout ontdekte dat mannen van middelbare leeftijd die één keer per week vis aten, 50 procent minder kans hadden om te overlijden aan een hartinfarct dan hun leeftijdsgenoten die nooit vis consumeerden. De wetenschapper publiceerde zijn bevindingen in de New England Journal of Medicine, een toonaangevend internationaal wetenschappelijk tijdschrift.

Sinds deze publicatie in 1985 volgden er nog vele onderzoeken in meerdere landen die hetzelfde bleken uit te wijzen: vis beschermt tegen fatale hartinfarcten.

Vier soorten margarine

Om de positieve effecten van visolie definitief te bewijzen en andere factoren uit te sluiten, startte Kromhout in 2002 de Alpha Omega Trial; een van de tien trials waar het artikel uit JAMA Cardiology op is gebaseerd. Kromhout kreeg hiervoor subsidie van onder meer de Hartstichting en de National Institutes of Health in de Verenigde Staten.

Unilever ontwikkelde vier soorten margarines voor het onderzoek. De eerste bevatte omega-3-vetzuren uit vis, de tweede plantaardige omega-3-vetzuren, de derde bevatte beide soorten omega-3-vetzuren en de laatste was een gewone margarine zonder omega-3-vetzuren. Vijfduizend hartinfarctpatiënten kregen gedurende 41 maanden hun margarine thuisbezorgd via gekoeld transport. Het onderzoek werd dubbelblind uitgevoerd, dus niemand wist wie welke variant margarine op zijn boterhammen smeerde.

Daling hartinfarctsterfte

Het lang verwachte bewijs voor het verband tussen visolie en minder hartinfarcten bleef echter uit. “Er bleven veel meer patiënten in leven dan verwacht, maar dat kwam niet door de visolie”, zegt Kromhout.

“De onderliggende reden hiervoor is dat de behandelingen voor hartpatiënten de laatste jaren sterk zijn verbeterd. Toen we in 2002 startten met de Alpha Omega Trial begonnen cardiologen, behalve bloedverdunners, ook nieuwe medicijnen voor te schrijven aan hun patiënten, zoals nieuwe bloeddruk- en cholesterolverlagers. Die hebben ervoor gezorgd dat het risico op hartinfarctsterfte enorm is gedaald van 100 procent in 1972 naar slechts 20 procent nu. Dat is natuurlijk heel goed nieuws. Een mooie bijvangst van het onderzoek is dat hartpatiënten die ook diabetes hebben, wél baat lijken te hebben bij visolie.”

Gezondheidsraad

Wat betekent deze uitslag nu voor de consument? Wie graag een harinkje hapt, moet daar gewoon mee doorgaan, adviseert Kromhout. “Vis bevat een scala aan gezonde voedingsstoffen, niet alleen omega-3-vetzuren, maar ook vitamine D, jodium en selenium. Dus blijf gewoon lekker je visje eten. Als je daarmee stopt omdat niet is aangetoond dat omega-3-vetzuren beschermen tegen een hartinfarct, dan gooi je het kind met het badwater weg.”

De Commissie Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad, waar Kromhout voorzitter van was, adviseert om één keer per week bij voorkeur vette vis te eten. Kromhout: “De adviezen van de Gezondheidsraad die naar de praktijk zijn vertaald door het Voedingscentrum, komen tot stand na evaluatie van jarenlang wetenschappelijk onderzoek. In tegenstelling tot adviezen van veel zelfbenoemde voedingsdeskundigen die van alles beweren wat niet op onderzoek is gebaseerd.”

Totaalpakket

Want alle voedingstrends ten spijt; uiteindelijk gaat het om de kwaliteit van het totale voedingspatroon, aldus Kromhout. “Daarom heeft het bijvoorbeeld geen enkele zin om visoliecapsules te slikken. Je neemt een geïsoleerde voedingsstof tot je, terwijl het juist gaat om het totaalpakket van voedingsstoffen dat je binnenkrijgt wanneer je vis eet.”

De resultaten van het onderzoek werden onlangs gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift JAMA Cardiology.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.