COPD-risico door schadelijke stoffen op het werk

, door Marjolein te Winkel
foto: Shutterstock

Het inademen van gassen en dampen op het werk kan COPD veroorzaken. Dat blijkt uit onderzoek van Marike Boezen, hoogleraar epidemiologie in het UMCG.

Zo’n tien procent van de mensen heeft COPD. Bij deze mensen zijn de longen beschadigd, waardoor ademen moeilijker is. Traplopen, boodschappen doen en andere dagelijkse activiteiten zijn voor mensen met COPD zeer inspannend.

COPD heeft altijd een oorzaak en de ziekte ontstaat in de loop van het leven. “De algemene beleving is dat je van roken COPD krijgt”, vertelt onderzoeker Marike Boezen. “En bij een groot deel van de patiënten is dat ook zo. Maar naar schatting  een kwart van de COPD-patiënten wereldwijd heeft nooit gerookt. Ik vroeg me af: waar is de schade in hun longen door veroorzaakt?”

Boezen deed de afgelopen jaren onderzoek naar factoren die een verhoogd risico geven op COPD. Ze maakte daarvoor gebruik van Lifelines, de biobank waaraan 167.000 mensen uit Noord-Nederland meewerken. “Lifelines gaf me de mogelijkheid om met de data van een geselecteerde groep niet-rokers onderzoek te doen naar de rol van genen bij COPD en de blootstelling aan schadelijke stoffen bij mensen die niet roken.”

Genen en COPD

Je kunt een genetische aanleg hebben voor COPD. “Er zijn bijvoorbeeld genen die ervoor zorgen dat longcellen die beschadigd zijn worden gerepareerd. En genen die zorgen dat schadelijke  stoffen worden opgeruimd”, legt Boezen uit.

“Je lichaam kan dus veel schade zelf herstellen. Maar als die genen niet goed werken, worden beschadigde longcellen niet gerepareerd, en schadelijke stoffen niet opgeruimd. Daardoor heb je een groter risico op  COPD.”

Heb je een genetische aanleg voor COPD en rook je, dan is het risico dat je COPD krijgt groter dan als je geen genetische aanleg hebt. “Sommige mensen lijken door hun genen zelfs ongevoelig voor de schade door sigarettenrook. We kennen allemaal de verhalen over de ene opa van 90 die zijn hele leven gerookt heeft en nergens last van heeft. Maar dit komt niet zo vaak voor.”

Dubbele schade

Ook zonder te roken kun je COPD krijgen, concludeert Boezen in haar onderzoek. “Je longen kunnen beschadigd raken als je schadelijke stoffen inademt op je werk. Bijvoorbeeld pesticiden die in de landbouw worden gebruikt, chemische stoffen in fabrieken, of stoffen die bij het lassen vrijkomen. De schade in combinatie met een genetische aanleg geeft een groter risico op COPD.”

Boezen ontdekte daarnaast dat schadelijke stoffen ook invloed hebben op de werking van genen, de zogenaamde epigenetische veranderingen. “Je hebt enerzijds je genetische aanleg, die staat vast. Maar de werking van genen kunnen door factoren uit de omgeving veranderen”, legt Boezen uit.

“We weten dat roken een epigenetisch effect heeft: de ingeademde rook beïnvloedt de werking van genen. Roken is dus in feite dubbel schadelijk: het maakt je longcellen kapot, en door het effect op de werking van je genen kan je lichaam die kapotte cellen niet goed repareren. We hebben in ons  onderzoek nu aangetoond dat schadelijke stoffen op het werk ditzelfde dubbele schadelijke effect hebben.”

Terugdraaien en voorkomen

Het goede nieuws is, zegt Boezen, dat deze epigenetische veranderingen waarschijnlijk ook weer teruggedraaid kunnen worden. “Hoe dat precies werkt in het lichaam, dat weten we nog niet. Maar er zijn aanwijzingen dat wanneer iemand niet meer blootgesteld is aan schadelijke stoffen – als iemand stopt met roken bijvoorbeeld – de werking van de genen weer wordt ‘aangezet’”.

Hoe dit mechanisme van COPD precies werkt, daar doet Boezen samen met een promovendus verder onderzoek naar. “We willen er graag achter komen wat er nou precies gebeurt in een gen als dat wordt blootgesteld aan roken. Hoe werkt het nou allemaal precies?”

Met die kennis kan in de toekomt sneller gescreend worden wie gevoelig is voor COPD. “En kan er sneller ingegrepen worden, zodat we hopelijk kunnen voorkomen dat mensen COPD krijgen, of er in ieder geval een stuk minder last van hebben. Uit dit onderzoek blijkt in ieder geval dat het belangrijk is om mensen op het werk goed te beschermen tegen het inademen van schadelijke stoffen, bijvoorbeeld door stofmaskers, afzuiginstallaties en andere voorzorgsmaatregelen.”

Het onderzoek van Marike Boezen naar factoren die een verhoogd risico geven op COPD werd mogelijk gemaakt door een Grant van 845.000 euro van het Longfonds. Er werkten twee promovendi en twee postdocs aan het onderzoek.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.