De bacterie; vriend of vijand?

, door Jeanine Bronsema
foto: Shutterstock
De meeste mensen zullen niet heel positieve gedachten hebben bij bacteriën en blijven het liefst zo ver mogelijk bij ze uit de buurt. Hermie Harmsen, microbioloog in het UMCG, vindt bacteriën juist ontzettend interessant en doet er al jaren onderzoek naar. Hoewel ze soms ziekten veroorzaken, blijken bacteriën ziekten ook te kunnen voorkomen. Dit lijkt bijvoorbeeld het geval te zijn bij diabetes type 1. Beter houden we die bacteriën dus maar te vriend.

De virussen, bacteriën, schimmels en eencelligen die in onze darmen leven, worden samen het microbioom genoemd. Harmsen richt zich vooral op de bacteriën. “Meestal zien we bacteriën als ziekteverwekkers waar we bang voor moeten zijn, maar ik heb daar altijd heel anders tegen aan gekeken. Ze doen meer goed dan slecht en kunnen ons helpen om mooie dingen te doen.”

Ze doen gewoon hun ding​​

Natuurlijk zijn er bacteriën die ons ziek maken, maar meestal helpen ze ons gezond te blijven. “Bacteriën doen gewoon hun ding en wij hebben daar voordeel bij”, zegt Harmsen. En dat gaat niet over een paar bacteriën, maar over zo’n 100 biljoen die in onze darmen leven. Die bacteriën helpen ons bij het verteren van voedsel, beschermen tegen infecties van bacteriën die niet in de darm thuis horen, voorzien ons van vitamines en vetzuren en houden de darm ge​zond.

Beschermende bacteriën​​​

Maar mogelijk kunnen bacteriën ons ook tegen ziekten als diabetes en de ziekte van Crohn beschermen. In een van zijn studies onderzocht Harmsen het microbioom van jonge kinderen met diabetes type 1. “Door de ontlasting te onderzoeken”, vertelt hij, “vonden we dat het microbioom van deze kinderen anders was dan dat van kinderen zonder diabetes”. De kinderen met diabetes type 1 bleken bepaalde goede bacteriën te missen in de dikke darm. Daardoor kunnen bacteriën uit de dunne darm, zoals streptokokken, zich naar de dikke darm verspreiden. “Deze verschuiving in de balans van bacteriën is mogelijk de oorzaak van diabetes type 1.”

De bacteriën die ontbreken bij deze kinderen produceren butyraat. Butyraat is belangrijk voor de cellen in de darm en voorziet ze van energie. Het missen van deze butyraatproducerende bacteriën lijkt bij meer ziekten van belang te zijn. Naast diabetes type 1 zijn er ook bij ontstekingsziekten van de darm, zoals de ziekte van Crohn, minder butyraatproducerende bacteriën aanwezig. Maar het is onduidelijk wat oorzaak en gevolg is. “Hebben die patiënten weinig bacteriën door de ontstekingen of hebben ze ontstekingen, omdat ze die bacteriën niet hebben? Dat weten we niet”, legt Harmsen uit.

Mensen met de ziekte van Crohn hebben een chronische ontsteking in de darm. Maar wanneer de groei van de bacterie gestimuleerd wordt, dan duurt het langer voordat de ontsteking weer terugkomt. “Wij hebben gevonden dat deze bacteriën beter groeien als we vitamine B2 geven”, licht Harmsen toe. Vitamine B2 zit onder andere in melkproducten en is belangrijk voor de energievoorziening van ons lichaam, maar is voor bacteriën dus ook belangrijk.

Bubbel​​

Vitamine B2 kan de bacterie namelijk beschermen. Bij ontstekingen in de darm komt veel zuurstof vrij. Dit doet het lichaam expres, omdat slechte bacteriën die niet goed tegen zuurstof kunnen daardoor doodgaan. Maar de butyraatproducerende bacteriën kunnen ook niet goed tegen zuurstof en gaan dan ook dood. Met vitamine B2 kan de bacterie de omgeving minder zuurstofrijk maken, zodat ze kunnen overleven. Ze creëren een soort bubbel die zuurstofloos is. “We willen nu, samen met de maag-darm-leverarts, onderzoeken of vitamine B2 kan helpen bij het behandelen van de ziekte van Crohn”, vertelt Harmsen.

Behandelen met bacteriën​​

Om te zorgen dat de bacterie weer in grote hoeveelheden aanwezig is in de darm kan voeding, zoals vitamine B2, ervoor zorgen dat de bacterie beter groeit. Of de bacterie zelf kan worden ingenomen. “Dat laatste is vrij lastig, omdat de bacterie dus niet goed tegen zuurstof kan”, legt Harmsen uit. Maar als de bacterie beschermd in een pil of drankje kan worden toegediend, is dit wel mogelijk.

“In de toekomst kunnen we hopelijk een pil maken met daarin de goede bacteriën, zodat we patiënten kunnen behandelen. En dan doen we niet één bacterie maar een cocktail van bacteriën.” Dit kan voor elke patiënt weer anders zijn; afhankelijk van welke bacteriën iemand mist, wordt een pil samengesteld. “De therapie wordt daarmee echt persoonlijk.”

Bacteriële vingerafdruk​​

Een persoonlijke therapie is nodig, omdat de samenstelling van het microbioom voor iedereen verschillend is. Een soort vingerafdruk die per persoon uniek is en dus ook gebruikt kan worden om mensen te onderscheiden. “Zelfs forensisch onderzoek zou daar gebruik van kunnen maken”, vertelt Harmsen.

Hoewel sommige bacteriën ons dus ziek kunnen maken, zijn lang niet alle bacteriën slecht. Sommige helpen ons juist om gezond te blijven en we worden juist ziek zonder deze bacteriën. Een evenwicht tussen al die verschillende bacteriën houdt ons blijkbaar op de been. “Balans lijkt het toverwoord te zijn”, besluit Harmsen. 

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.