De thermostaat van je lichaam

, door Theone Joostensz

Is je kind nog geen achttien en wonen jullie binnen een straal van honderd kilometer rond een kerncentrale? Grote kans dat je een doosje jodiumtabletten in de brievenbus hebt gekregen. Deze tabletten hebben alles te maken met de werking van je schildklier, vertellen endocrinologen Thera Links en Anouk van der Horst-Schrivers van het UMCG. Zij verzorgen 14 november de Medische Publieksacademie over schildklierproblemen.    

Vlak boven het kuiltje in je hals, onderaan je strottenhoofd, ligt een vlindervormig orgaantje: je schildklier. Als een maestro dirigeert de schildklier een orkest van organen die van belang zijn voor je stofwisseling en energiehuishouding.

De schildklier doet dat door het schildklierhormoon aan te maken dat via het bloed naar alle organen gaat. Maakt de schildklier teveel of te weinig hormoon aan, dan raakt je lichaam behoorlijk ontregeld.

Thermostaat

“Je moet de schildklier zien als de thermostaat van je lichaam”, zegt Thera Links. “Als die te snel werkt en je dus teveel schildklierhormoon aanmaakt, dan staat je lichaam in de hoogste versnelling. Je hebt last van trillerigheid, hartkloppingen, overmatig zweten, dunne ontlasting, een kort lontje. Omgekeerd veroorzaakt te weinig schildklierhormoon klachten als vermoeidheid, gewichtstoename, verstopping en het koud hebben.”

In Nederland hebben tussen de 400.000 en 500.000 mensen een te snel of te traag werkende schildklier. Meestal is de oorzaak een auto-immuunziekte. Daarbij maakt het lichaam antistoffen aan tegen de schildklier.

Met medicijnen wordt geprobeerd de klachten zoveel mogelijk tegen te gaan. Het vinden van de juist dosering is echter een zeer nauwkeurige en tijdrovende klus. Het kan maanden duren voordat een medicijn goed is ingesteld bij een patiënt.

Toen het schildkliermedicijn Thyrax, in Nederland veelgebruikt, tijdelijk niet beschikbaar was, leverde dat  problemen op met de instelling bij een grote groep patiënten.

Brood

Over het ontstaan en voorkómen van schildklieraandoeningen is nog weinig bekend. Wel is het in ieder geval verstandig om voldoende jodium binnen te krijgen om je schildklier optimaal te laten werken, aldus Anouk van der Horst-Schrivers.

“Voor de aanmaak van schildklierhormoon is jodium heel belangrijk. Jodium zit bijvoorbeeld in eieren, zeevis en zeewier. Ook is het toegevoegd aan bakkerszout wat de bakker verwerkt in brood en banket.”

Links: “In vergelijking met een aantal jaren geleden eten we in Nederland steeds minder jodium. Met name voor zwangere vrouwen – die extra jodium nodig hebben en voor hun ongeboren kinderen kan dat tot tekorten leiden. Ook veroorzaakt een jodiumtekort de bekende kropvorming.

“Wij denken dat die verminderde inname te maken heeft met de populariteit van bijvoorbeeld drinkontbijt en koolhydraatarme diëten. Steeds meer mensen eten geen brood meer en krijgen daardoor ook steeds minder jodium binnen. Je kunt je afvragen hoe 'gezond' dit soort diëten zijn voor je schildklier.”

Jodiumtabletten

Je schildklier heeft jodium dus broodnodig. Dat verklaart ook het verband tussen jodiumtabletten en een kernramp, legt Van der Horst-Schrivers uit: “Bij een kernramp komt er onder meer radioactief jodium vrij dat je binnenkrijgt. Je schildklier ziet geen verschil met gewoon jodium en neemt dit radioactieve jodium op. Dat resulteert in een grotere kans op schildklierkanker, zeker bij baby's en jonge kinderen.

“Met deze tabletten prop je als het ware de schildklier vol met een megadosering jodium. Daardoor kan de verzadigde schildklier het radioactieve jodium niet meer opnemen en wordt het door het lichaam uitgescheiden. Vergelijk het maar met hamsteren in de supermarkt: zitten je voorraadkasten vol, dan kan er niks meer bij.”  
 

Schildklierkanker

Jaarlijks krijgen zo'n 600 mensen de diagnose schildklierkanker van wie er ongeveer 50 bij het UMCG terechtkomen voor behandeling. “We constateren steeds vaker schildklierkanker bij mensen”, zegt Links. “Dat komt omdat de onderzoeken steeds beter worden. Het stelt artsen wel voor een nieuwe uitdaging: wel of niet behandelen? Want soms gaat het om een plekje van nog geen millimeter.

“Een schildklierkankerbehandeling is best ingrijpend. Je moet de halve of de hele schildklier verwijderen en de patiënt nabehandelen met radioactief jodium om de laatste restjes schildklier of eventuele uitzaaiingen te verwijderen. De bijwerkingen kunnen ook heel vervelend zijn, zoals aangetaste stembanden of continu een droge mond door beschadigde speekselklieren.”

Van der Horst-Schrivers: “Het valt goed te verdedigen om dat piepkleine plekje niet verder te onderzoeken en alleen in de gaten te houden. Je weet dan inderdaad niet of het goed- of kwaadaardig is. Maar de meeste patiënten kunnen redelijk goed omgaan met die onzekerheid.”

Nieuwe schildklier

Het UMCG doet veel onderzoek om de behandelingen voor patiënten met schildklierkanker te verbeteren. Van der Horst-Schrivers: “We willen dat mensen zo min mogelijk kwaliteit van leven moeten inleveren. Dus onderzoeken we onder meer wat de effecten zijn van een operatie en het geven van radioactief jodium.

“Voorheen kregen mensen bijvoorbeeld heel veel schildklierhormoon om de tumorgroei tegen te gaan. Maar als je levenslang teveel schildklierhormoon krijgt toegediend, heb je meer risico om te overlijden aan hart- en vaatziekten. Daarom is de richtlijn aangepast en geven we het alleen in het begin, als de kans het grootst is dat de schildklierkanker terugkomt.”

Links: “Ook wordt er in het UMCG  gewerkt aan een techniek waarmee je van stamcellen van de patiënt een nieuwe schildklier kunt maken. Hoewel het nog gedeeltelijk toekomstmuziek is, zijn de voorlopige bevindingen veelbelovend. Heel spannend allemaal.”

De Medische Publieksacademie is opgericht door het UMCG en Dagblad van het Noorden. Met de Medische Publieksacademie wil het UMCG een brug slaan tussen het toponderzoek dat in het UMCG plaatsvindt en de interesse hiervoor van het publiek. Meer informatie

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.