De toekomst van de griepprik

, door Jeanine Bronsema
foto: Shutterstock
Een flinke verkoudheid, koorts, hoofdpijn; de griep is weer in aantocht. Gelukkig is er voor sommige mensen het griepvaccin dat hen tegen de griep beschermt. Maar het vaccin kan misschien nog wel iets beter. Tijdens de Medische Publieksacademie​ op dinsdag 10 november vertelt Anke Huckriede, hoogleraar vaccinologie in het UMCG, over het onderzoek dat ze hier naar doet. 

“De griep wordt veroorzaakt door het influenzavirus en daar ben je wel even flink ziek van”, vertelt Huckriede. Dit overkomt ongeveer vijf tot tien procent van de bevolking elk jaar. Een deel van de mensen overlijdt zelfs; zo ongevaarlijk is de griep dus niet. En dat is juist wat Huckriede zo interessant vindt aan dit virus. “Het zijn superkleine beestjes”, zegt Huckriede, ​en toch kunnen ze een grote impact hebben onze gezondheid. Ik vind het fascinerend hoe zo’n klein beestje het voor elkaar krijgt dat we ons zo rot voelen en onder de wol willen kruipen.”

Volgens vast rece​​pt 

Het influenzavirus is ook interessant, omdat het snel kan veranderen. Daardoor is er elk jaar weer een nieuwe griepepidemie. En dus ook een nieuw griepvaccin. Dit vaccin is vrij gemakkelijk te maken, volgens vast recept. En daar zijn miljoenen eieren voor nodig. “Het virus wordt ingespoten in bebroede kippeneieren en groeit daar een paar dagen op”, legt Huckriede uit. Vervolgens wordt het virus uit de eieren gehaald, geïnactiveerd en klaargemaakt voor het vaccin.

Maar een probleem is dat in februari al wordt besloten tegen welk virus een vaccin wordt gemaakt. Pas in het najaar is dit vaccin beschikbaar. Als het virus in de tussentijd nog verandert, werkt het vaccin mogelijk niet goed genoeg.​

Voor één prikkie

Een universeel vaccin tegen het griepvirus zou hiervoor de oplossing zijn: dit biedt bescherming tegen een hele reeks virussen. “Tegen de virussen die steeds een beetje veranderen en voor de jaarlijkse epidemieën zorgen, maar ook tegen virussen die opeens de kop opsteken zoals de Mexicaanse griep of varkensgriep”, vertelt Huckriede. Dan ben je met één prik klaar en hoeven mensen niet elk jaar een nieuwe griepprik. Hier doet het UMCG, samen met andere universiteiten, onderzoek naar binnen het Europese UNISEC​-project.

Maar naast een universeel vaccin kan het vaccin zelf ook nog beter. Om dat te onderzoeken kijkt Huckriede wat er gebeurt bij een echte virusinfectie. “Als je de griep hebt, bouw je een soort bescherming op tegen volgende influenzavirusinfecties”, legt Huckriede uit. “Je wordt dan nog wel ziek, maar minder erg en je herstelt sneller.” Als duidelijk wordt hoe het virus dat doet, kan dat mogelijk ook in het vaccin toegepast worden, zodat het griepvaccin nog beter werkt. 

Zo ontdekte Huckriede dat het genetische materiaal van het virus erg belangrijk is. “Mensen hebben DNA als genetisch materiaal, maar het influenzavirus heeft RNA”, legt Huckriede uit. En dat RNA is nou juist heel belangrijk om je goed te kunnen beschermen. En daar is direct een probleem, want in de huidige griepvaccins zitten uit elkaar gehaalde virusdeeltjes, maar geen RNA. “Mogelijk moeten we dus vaccins maken waar het RNA wel in zit.”

En die vaccins zouden in de toekomst wel eens anders toegediend kunnen worden als het aan Huckriede en collega Erik Frijlink van farmacie ligt. Niet meer met een prik, maar met een poedervaccin​​ via de luchtwegen. Het voordeel van een vaccin via de neus of longen is dat de bescherming tegen het virus wordt opgeroepen op de plek waar het nodig is: in de luchtwegen. Het vaccin werkt dan beter. 

​​​Ziek van de prik

Maar op dit moment moeten we het nog doen met de gewone griepprik en die is beschikbaar voor bijvoorbeeld ziekenhuispersoneel en ouderen. Dat de opkomst daarvoor nooit heel hoog is, komt bijvoorbeeld door beweringen dat het vaccin niet werkt of dat mensen er juist ziek van worden. Maar dat klopt niet volgens Huckriede. “Er zitten weinig bijwerkingen aan het vaccin, anders zouden we het niet al jaren gebruiken.”

​Dat het vaccin niet werkt, geldt in elk geval niet voor gezonde volwassenen: daar werkt het vaccin in 60 tot 70 procent van de gevallen. Voor de werkzaamheid bij ouderen is geen bewijs: niet dat het wel werkt, maar ook niet dat het niet werkt. “Dat komt omdat onderzoek daarnaar erg lastig is”, legt Huckriede uit. Er moet bijvoorbeeld een controlegroep zijn die het medicijn niet krijgt, maar een placebo. “Dat is ethisch niet verantwoord, want dan ontzeggen we kwetsbare mensen een medicijn en stellen we ze bloot aan een risico.” Het risico om de griep te krijgen, maar ook het risico op de ernstige gevolgen die de griep kan hebben.

Toch is vaccineren erg belangrijk, vooral voor ziekenhuispersoneel. “Ziekenhuispersoneel heeft veel te maken met andere mensen, kwetsbare mensen”, vindt Huckriede. “Het vaccin beschermt dan niet alleen jezelf, maar ook de patiënt.”​

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.