“Dé ziekte van Parkinson bestaat niet”

, door Marijke Ottema
foto: Henk Veenstra

​Bij ongeveer 50.000 mensen in Nederland is de ziekte van Parkinson vastgesteld. Mede dankzij de toenemende vergrijzing is de verwachting dat dit aantal binnen tien jaar met vijftig procent zal toenemen. Volgens UMCG-hoogleraar Neurologie Teus van Laar is dit een goede reden om meer onderzoek te doen naar Parkinson. Op 5 april houdt hij zijn oratie. De titel? “De ziekte van Parkinson bestaat niet”. 

Voor iemand wiens levenswerk in het teken staat van de ziekte van Parkinson is dat een opmerkelijke uitspraak. Van Laar: “De nadruk ligt in de titel vooral​ op het woordje ‘de’. Want waar we in de loop van de jaren steeds meer achter komen is dat patiënten die lijden aan de ziekte van Parkinson een enorm divers ziektebeeld laten zien.” 

“Naarmate we meer weten over het hele spectrum aan symptomen dat hoort bij Parkinson, zien we dat niet iedereen die ‘one size’ even goed past.” ​

Parkinson komt niet alleen voor bij ouderen en uit zich bovendien op veel verschillende manieren. “Van mensen die op oudere leeftijd gediagnosticeerd worden met de ziekte en het eigenlijk alleen merken door traagheid en stijfheid in de spieren, tot mensen die voor hun veertigste levensjaar te horen krijgen dat ze Parkinson hebben en erg snel achteruit kunnen gaan.” 

Veel verschillende uitingsvormen

Hoewel lichamelijke kenmerken zoals trillen en stijfheid als eerste geassocieerd worden met de ziekte van Parkinson, horen ook depressies, angsten, hallucinaties en cognitieve problemen bij de symptomen van de ziekte. 

Met zoveel verschillende uitingsvormen is de ziekte van Parkinson niet eenduidig en verschillen klachten van persoon tot persoon. Neuroloog Van Laar pleit daarom voor meer onderzoek naar de specifieke oorzaken van Parkinson, omdat dit een meer gerichte behandeling mogelijk maakt.

Aangetaste zenuwcellen​​

Een van de redenen voor de verschillen in symptomen is dat Parkinson zich op verschillende plekken voordoet in de hersenen. Het ziekteproces, dat bestaat uit een stapeling van bepaalde eiwitten, tast namelijk zenuwcellen aan die boodschapsstoffen zoals dopamine of serotonine afgeven. Deze stoffen, neurotransmitters, zorgen ervoor dat signalen in de hersenen en zenuwen worden doorgegeven, waardoor lichamelijke beweging ontstaat, maar waardoor ook het geheugen, de stemming en aandacht op peil worden gehouden. 

Van Laar: “Deze afsterving vindt plaats in verschillende soorten zenuwcellen, die verantwoordelijk zijn voor verschillende neurotransmitters. Dit verklaart waarom de ziekte op zoveel verschillende manieren tot uiting komt.” 

Stijfheid van de spieren, traagheid, trillen​

De gebruikelijke behandeling van Parkinson richt zich vooral op het onderdrukken van de lichamelijke symptomen die met de ziekte gepaard gaan, zoals stijfheid van de spieren, traagheid en trillen. Vaak krijgen mensen het medicijn Levodopa toegediend, dat ervoor zorgt dat spieren zich ontspannen. 

Volgens Van Laar krijgen veel patiënten met Parkinson min of meer dezelfde behandeling voor die lichamelijke symptomen: One size fits all. “Maar naarmate we meer weten over het hele spectrum aan symptomen dat hoort bij Parkinson, zien we dat niet iedereen die ‘one size’ even goed past,” zegt hij.  

Stemmingsstoornissen ​

Voor de zogeheten niet-motorische uitingsvormen van Parkinson, zoals stemmingsstoornissen en cognitieve achteruitgang, wordt nog te weinig specifieke behandeling aangeboden, terwijl volgens Van Laar patiënten juist daar de meeste klachten ervaren. 

“Omdat de oorzaken zullen variëren per persoon, is het aannemelijk dat de behandeling van Parkinson in de toekomst voor elke patiënt anders zal zijn.”​

“Ze ervaren niet alleen de meeste last van niet-motorische problemen, maar zijn daar vaak ook het meest bang voor. Ik pleit er daarom sterk voor dat behandelingen van de niet-motorische symptomen zoals stemmingsstoornissen, angststoornissen en cognitieve p​roblemen meer ruimte krijgen.”

​Andere behandelvormen ​

​Van Laar en zijn collega’s proberen daarnaast de behandeling van de motorische klachten te verbeteren. “Na verloop van tijd blijkt het behandelen van Parkinson met alleen tabletten niet voldoende. Andere behandelvormen worden dan noodzakelijk.” 

Hierbij valt te denken aan pompjes, die via een slangetje naar de dunne darm of onder de huid continue afgifte van medicatie kunnen verzorgen, of aan diepe hersenstimulatie. Dit is een techniek waarbij via een operatie elektrodes in de hersenen worden geplaatst die signalen afgeven waardoor het lichaam beter functioneert. Aan deze laatste techniek valt volgens van Laar nog veel te verbeteren. 

“We zijn bezig om te kijken naar verfijndere methodes om deze elektrodes veel preciezer in te kunnen stellen. Ook kijken we naar nieuwe plekken in de hersenen die we willen stimuleren, zodat we mogelijk ook iets kunnen doen aan bijvoorbeeld cognitieve problemen.”

Dementie als gevolg van Parkinson

Na de zomer start hij daarom met een onderzoek bij patiënten met dementie als gevolg van Parkinson. “Via diepe hersenstimulatie proberen we een elektrode te activeren op een plek in de hersenen waar we dat nog niet eerder hebben gedaan. 

Deze plek speelt een belangrijke rol bij de productie van de neurotransmitter acetylcholine. “We hopen daardoor de cognitie bij deze patiënten te verbeteren. Als blijkt dat we de cognitieve achteruitgang kunnen verminderen door actieve brein stimulatie opent dat vele nieuwe deuren.”

​In de toekomst​

Door meer onderzoek naar de precieze oorzaken van Parkinson hoopt Van Laar de ziekte in de toekomst beter te kunnen behandelen, waarbij de hoop vooral is gericht op middelen die niet alleen de symptomen verlichten, maar daadwerkelijk het ziektebeloop kunnen vertragen of zelfs stoppen. 

“Omdat de oorzaken zullen variëren per persoon, is het aannemelijk dat de behandeling van Parkinson in de toekomst voor elke patiënt anders zal zijn.”

Journalist Henk Blanken schreef voor Dagblad van het Noorden de indrukwekkende reportage 'Carels Hoofd​', over een patiënt met de ziekte van Parkinson die actieve brein stimulatie onderging.

Informatie over de behandeling van de ziekte van Parkinson in het UMCG​​​​​

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.