‘Depressie heeft enorme invloed op het leven van jongeren’

, door Theone Joostensz
foto: Shutterstock

​Tieners en jongvolwassenen zijn extra gevoelig voor een depressie. Vaak worden de tekenen van deze ziekte echter pas laat herkend. Daardoor krijgen jongeren niet altijd op tijd de juiste hulp, wat ernstige gevolgen kan hebben. De Medische Publieksacademie van dinsdag 27 maart zet daarom de spotlights op depressie bij jongeren.

Neerslachtigheid, onzeker zijn, je terugtrekken; het hoort een beetje bij de puberteit. Maar soms speelt er meer dan pubergedrag en lijdt de jongere aan een depressie. Ongeveer 1 op de 5 jongeren krijgt ooit in zijn of haar leven met een depressie te maken. Schaamte en onvoldoende kennis over wat een depressie is, weerhouden veel jongeren ervan om open te zijn over hun klachten, laat staan erover te praten met een professional.

Ingrijpend

“Jongeren die een depressie ontwikkelen die niet of niet goed wordt behandeld, kunnen daar heel lang last van houden”, zegt Robert Schoevers, hoogleraar Psychiatrie bij het Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) van het UMCG.

“Een depressie grijpt in op allerlei aspecten van het leven: hoe je je voelt, wat je aankunt, op je vermogen om te leren of te werken, sociale contacten, het opbouwen van een relatie en een gezin; allemaal zaken die bij jonge mensen heel belangrijk zijn. Gelukkig is de herkenning en behandeling van depressie in Nederland in de loop der jaren sterk verbeterd. Maar er valt nog veel te winnen. Depressie komt heel veel voor en lang niet iedereen heeft voldoende baat bij het huidige behandelaanbod.”  

Chronisch

Bij ongeveer 20 procent van de mensen met een depressieve stoornis heeft de ziekte een chronisch beloop en slaan behandelingen niet of maar tijdelijk aan. “Een chronische depressie kun je qua impact vergelijken met een ernstige lichamelijke ziekte zoals kanker”, zegt Schoevers die onder meer een boek over depressie schreef met schrijfster en ervaringsdeskundige Selma Parmentier.

“Patiënten gaan gebukt onder voortdurend aanwezige depressieve gevoelens die als een soort grauwe deken over het leven hangen. Ook de fysieke gezondheid kan zijn aangetast. Depressie verhoogt de kans op andere ziekten, je leeft minder gezond, eet slechter, beweegt minder. Er kunnen zelfs zelfmoordgedachten ontstaan. Op dit moment sterven in Nederland meer jongeren door suïcide dan in het verkeer. Het blijkt dat tot wel 90 procent van de mensen die een eind aan hun leven maken, last had van een psychische stoornis zoals depressie. Dat alles geeft aan hoe belangrijk het is om te investeren in preventie en de ontwikkeling van betere behandelingen.”

Paddo's

Bij het UCP worden patiënten behandeld met ernstige, moeilijk behandelbare vormen van depressie. Schoevers: “We bieden intensieve specialistische psychotherapie voor mensen die helemaal vastzitten in hun depressieve gedachten, vaak in combinatie met verschillende soorten antidepressiva. Als dat onvoldoende werkt, behandelen we patiënten soms met elektroshocktherapie. Verder doen we onderzoek naar behandelingen met transcraniële magnetische stimulatie; stimulatie van het brein met magnetische velden.

“We hebben ook belangstelling voor mogelijke nieuwe medicijnen, waarbij de ontwikkelingen soms uit onverwachte hoek komen. Zo onderzoeken we de werking van ketamine, bekend als narcosemiddel en als partydrug, bij patiënten met hardnekkige depressies voor wie andere behandelingen onvoldoende succesvol zijn gebleken. Binnenkort beginnen we ook met een trial met psilocybine, ofwel paddo's, om de vermeende positieve uitwerking op depressies te onderzoeken. Een andere behandeling richt zich op de ontregeling van het immuunsysteem die wordt gevonden bij patiënten met een stemmingsstoornis. We kijken in ons onderzoek en bij behandelingen dus zowel naar psychologische als biologische aangrijpingspunten.”

Neerwaartse spiraal

“We proberen depressies beter te begrijpen en ze beter te voorspellen”, zegt Tineke Oldehinkel, hoogleraar Levensloop Epidemiologie van Veelvoorkomende Psychiatrische Stoornissen bij het UMCG. Oldehinkel is hoofdonderzoeker bij TRAILS, een langlopend, multidisciplinair onderzoek naar de psychische, sociale en lichamelijke ontwikkeling van 2.700 adolescenten en jongvolwassenen. De jongeren zijn vanaf hun 10e of 11e jaar gevolgd en inmiddels eind 20. “We zoeken naar patronen die ten grondslag liggen aan het ontstaan van een depressie. Het punt vóórdat iemand zo'n neerwaartse spiraal induikt; dáár willen we staan.”

Gemakkelijk is dat niet, zelfs niet met zoveel data voorhanden. De mens zit immers zeer complex in elkaar. Oldehinkel: “We weten bijvoorbeeld dat veel depressies stressgerelateerd zijn. Maar het cortisolgehalte in je bloed, de hoeveelheid stresshormoon, zegt weinig over de mate waarin je gevoelig bent voor depressie. Even afgezien van het feit dat het cortisolgehalte lastig te meten is, spelen er zoveel meer factoren mee. Een verhoogde cortisolwaarde kan ook worden veroorzaakt door een verkoudheid, bijvoorbeeld. En iedereen reageert anders op stress. Elk mens heeft zijn of haar eigen patroon van risicofactoren.”

Hoop en waardering

Ondanks alle verschillen tussen mensen zijn er wel algemene patronen te ontdekken in de factoren die maken dat je meer of minder kwetsbaar bent. Zo speelt de omgeving waarin je bent opgegroeid een rol, alsook je karakter en veerkracht om tegenslagen op te kunnen vangen.

Oldehinkel: “Iemands karakter en veerkracht zijn deels erfelijk bepaald, maar ook gevormd door eerdere levenservaringen. Eind vorige eeuw is door onderzoekers uit Engeland heel mooi onderzoek gedaan naar de vraag welke ervaringen vooral een depressie uitlokken. Daaruit kwam naar voren dat met name ervaringen die vernederend zijn of die een gevoel van 'in de val zitten' oproepen, een grote kans hebben om een depressie te triggeren. Mede daarom is het heel belangrijk om jongeren hoop en waardering te geven. Dat zou iedereen die met jongeren werkt zich terdege moeten realiseren.”

Sociale media

Volgens Oldehinkel hebben sociale media een zorgwekkende kant als het gaat om ervaringen die bijdragen aan depressiviteit onder jongeren. “Sociale media bieden een invloedrijk podium voor zaken als internetpesten en online shaming, het op grote schaal iemand vernederen”, zegt ze. “Jongeren kunnen veel baat hebben bij sociale media en gebruik daarvan lijkt zeker niet voor iedereen schadelijk. Maar er zijn ook aanwijzingen dat het kan leiden tot negatieve effecten zoals depressie, vooral bij een kwetsbare groep.” 

Gratis online cursus voor jongeren
Het voorkomen en bijtijds behandelen van psychische problemen bij jongeren begint bij kennis over deze problemen. Het UMCG, de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit van Cambridge hebben daarom een gratis online cursus voor jongeren ontwikkeld over psychische gezondheid.
In deze MOOC  (Massive Open Online Course) leren jongeren op een toegankelijke manier veelvoorkomende psychische problemen herkennen. Ook leren ze hoe ze hun veerkracht kunnen vergroten en wat ze kunnen doen als ze last hebben van bepaalde problemen. De cursus bestaat uit uitleg, persoonlijke verhalen, animatiefilmpjes, korte opdrachten, quizzen en interviews.
Hij is geschikt voor zelfstandig gebruik door jongeren vanaf een jaar of veertien, maar zeker ook voor docenten, ouders en anderen die geïnteresseerd zijn in de psychische gezondheid van jongeren.
De online cursus is gratis te volgen op het online platform FutureLearn.

10jaar_MPA_StudioTW.jpgDe Medische Publieksacademie is tien jaar geleden opgericht door UMCG en Dagblad van het Noorden. De lezingen zijn terug te zien op het YouTube-kanaal van het UMCG.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.