Detective van de darmen

, door Sander Koenen
foto: Henk Veenstra
​Roken werkt als een medicijn tegen de darmontsteking colitis ulcerosa. Mensen met een westerse levensstijl hebben meer kans op de ziekte van Crohn. En je hebt minder kans op beide darmziekten als je borstvoeding hebt gehad. Al jaren ontrafelt Gerard Dijkstra de mysteriën van het menselijk maag-darmkanaal. Op 29 april hield de hoogleraar inflammatoire darmziekten en dunnedarmtransplantatie bij het UMCG zijn oratie.
Omgevingsfactoren zijn maar één van de boosdoeners.
In zijn oratie - Leren van zweren bij verteren en afweren - stelde Dijkstra dat de mens een van de meest succesvolle soorten op aarde is. De sleutel is onze ingenieuze spijsvertering: we kunnen bijna alle soorten voedsel omzetten in energie voor ons brein. Met dat brein zijn we in staat om ons aan te passen aan de omstandigheden óf de omstandigheden aan te passen aan onszelf. Zo kunnen we ziekten genezen en honger bestrijden, al is dat niet zonder gevaar...

Op welk gevaar doe​lt u?

“Vooral in de ontwikkelde, westerse wereld is de levensstijl van mensen de afgelop​en eeuw drastisch veranderd. We eten veel eiwitten en rood vlees, verzadigde vetten, zout en geraffineerde suikers. We wonen veelal in steden, drinken alcohol en slikken de pil en pijnstillers of antibiotica als we ziek zijn. Al die dingen vergroten de kans op het krijgen van zweren in je darm zoals die aanwezig zijn bij Crohn en colitis.” 

We moeten gezonder gaan ​​​eten?

​​“Zo eenvoudig is het niet. Omgevingsfactoren zijn maar één van de boosdoeners. Je hebt ook de genetische aanleg voor deze ziekten. Daarnaast speelt het menselijk afweersysteem mee en de ingewikkelde bacteriehuishouding in de darmen. Alles bij elkaar is ons maag-darmkanaal een heel complex systeem.”

​​Als ​onderzoeker bent u een soort detective?

“In zekere ​zin wel ja. Stap één is heel goed kijken naar het samenspel van al die factoren bij patiënten. Dat zijn er zo'n vijftigduizend in Nederland. Samen met acht universitaire ziekenhuizen verzamelen we informatie om ontdekkingen te kunnen doen. Bijvoorbeeld dat een blindedarm verwijderen beschermt tegen colitis, maar Crohn juist stimuleert. En dat roken een uitstekend medicijn is tegen colitis. Mensen die roken hebben minder medicijnen nodig en raken minder vaak hun dikke darm kwijt door een operatie.”

U kunt patiënten moeilijk voo​​rschrijven: ga roken...

“Daarvoor zijn de bijwerkingen veel te ernstig. De koolmonoxide in sigarettenrook helpt tegen colitis. Nu gaan we een tablet ontwikkelen dat koolmonoxide heel lo​​kaal kan afgeven in de darmen. Dit is waar ik het over had in mijn oratie: het zit in de aard van de mens om waarnemingen te doen, kennis te verzamelen en die kennis te gebruiken ten gunste van de genezing.”

Wat is het verband m​​et dunnedarmtransplantatie?

“Een getransplanteer​de darm kan worden afgestoten door het lichaam. Dat zie je aan zweren in de darm net als bij inflammatoire darmziekten. We weten we nog niet precies hoe die zweerreactie werkt. Deze leerstoel verbindt beide onderdelen in Groningen, waar het enige dunnedarmtransplantiecentrum van Nederland is gevestigd.”

Waar komt uw passie vo​​or dit onderzoek vandaan?

“Ik vind het speuren in al die complexe omstandigheden het leukst. Daarbij heeft mijn werk oo​k een 'doe-gedeelte': we kijken steeds vaker met camera's in het menselijk spijsverteringssysteem. Daarvoor moet je een beetje visueel ingesteld zijn en het leuk vinden om te werken met techniek die zich razendsnel ontwikkelt. Beide zijn op mij van toepassing.”

Wat wilt u als ​​hoogleraar het liefst bereiken?

“Ik wil dat medicijn op basis van koolmonoxide verder ontwikkelen om de resultaten van dunnedarmtransplantaties te verbeteren. Daarnaast wil ik jonge onderzoekers motiveren om samen te werken. Wetenschappelijk onderzoek is steeds vaker teamwerk. Dat zie je bijvoorbeeld aan een artikel dat we onlangs pu​bliceerden in Science Translational Medicine. De eerste auteurs zijn RUG promovendi afkomstig uit India en China, de anderen komen uit verschillende disciplines en staan onder leiding van een dokter, een celbioloog en immunoloog. Ik vind dat artsen moeten samenwerken met fundamenteel onderzoekers op het laboratorium. Want samen vinden we de oplossing voor darmziekten. From bed to bench and back heet die aanpak: waarnemen bij de patiënt, onderzoek doen in het lab en daarmee weer terug naar de patiënt.”

Hoe ziet volgens u d​​e toekomst eruit?

“We weten straks welke rol verschillende factoren spelen in ziekten als Crohn en colitis ulcerosa. In de toekomst kunnen mensen vragenlijsten invullen over hun dieet en levensstijl. Met een chip checken we hun DNA en de bacteri​ehuishouding. Als we in de combinatie van al die gegevens een verhoogde kans op deze ziekten zien, zetten we onze kennis over de oorzaken van deze ziektes en nieuwe medicijnen in om ze te bestrijden. Zo doet de mens waar hij zo goed in is: zich aanpassen.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.