Geen kwestie van een snoepje te veel

, door Marjolein te Winkel
foto: Antoinette Borchert

Een eigen tv in de slaapkamer, met de auto naar school gebracht worden, te weinig slapen… Het kan er allemaal aan bijdragen dat een jong kind te dik wordt. Acht jaar onderzoek onder 2700 Drentse kinderen leverde opvallende resultaten op, die duidelijk maken wat de kans op het ontstaan van overgewicht vergroot. En daar blijft het niet bij: het Groningen Expertise Centrum voor Kinderen met Overgewicht (GECKO) blijft de kinderen volgen en start in 2014 met nieuwe onderzoeken naar overgewicht.

Een groot maatschappelijk probleem, zo noemt hoogleraar kindergeneeskunde Pieter Sauer overgewicht bij kinderen. Een probleem waar tien tot vijftien procent van de kinderen in Nederland mee te maken heeft. Twee tot vier procent kampt met ernstig overgewicht, met alle risico’s van dien. Een grotere kans op type 2 diabetes, bijvoorbeeld. “Vierjarigen met ernstig overgewicht hebben al meer insuline nodig om suiker kwijt te raken”, zegt Sauer. “Dat is een voorbode voor het ontstaan van diabetes. Maar: laat je deze kinderen meer bewegen, dan neemt het risico op diabetes af.”

Een schat aan informatie

Bewust kiest Sauer er daarom in 2006 voor om het GECKO onderzoek te starten: een langlopend onderzoek naar de factoren die bijdragen aan het ontstaan van overgewicht en die het ontstaan van overgewicht op latere leeftijd voorspellen. Met GECKO Drenthe worden 2700 Drentse kinderen vanaf hun geboorte, tussen april 2006 en april 2007, gevolgd. De kinderen zijn in hun eerste levensjaren bij elk bezoek aan het consultatiebureau gemeten en gewogen. Eenmaal op de basisschool zijn de metingen gekoppeld aan de bezoeken aan de schoolarts. De data van de inmiddels 17 metingen, gecombineerd met de informatie uit vragenlijsten die de ouders vanaf de zwangerschap invullen, levert een schat aan informatie voor de onderzoekers op.

Overgewicht bij de moeder maakt de kans op overgewicht bij het kind ook groter​

Aanleg voor overgewicht

Zoals voor Leanne Küpers, die onder meer onderzoek doet naar het effect van roken tijdens de zwangerschap op de werking van de genen van een kind. “Elk kind krijgt genen van beide ouders mee: een van de vader en een van de moeder”, legt ze uit. “Deze genen zijn niet tegelijkertijd actief, en ze kunnen aan- en uitgeschakeld worden. Tijdens de zwangerschap en in de eerste levensjaren van een kind kan bijvoorbeeld een overdaad aan voedsel, of juist een tekort aan voedsel, ervoor zorgen dat genen aan- of uitgeschakeld worden. Dit zorgt ervoor dat een kind een grotere kans heeft op overgewicht op latere leeftijd. Ik onderzoek of roken ook zo’n aanleg voor overgewicht kan veroorzaken.”

Dikke moeders

Küpers verwacht in 2015 te promoveren op haar onderzoek. Eerdere promotieonderzoeken van GECKO Drenthe lieten al zien dat baby’s die bij de geboorte meer wegen dan vier kilo, of juist lichter zijn dan tweeënhalve kilo, een verhoogde kans hebben op overgewicht op latere leeftijd. En dat vrouwen met diabetes en vrouwen die tijdens de zwangerschap meer dan veertien kilo aankomen, vaker baby’s met een hoog geboortegewicht krijgen. “Overgewicht bij de moeder aan het begin van de zwangerschap maakt de kans op overgewicht bij het kind ook groter”, zegt Sauer. “En we hebben geconstateerd dat kinderen van dikke moeders, en daarmee bedoelen we moeders met een BMI boven de 25, minder bewegen. Terwijl kinderen die op heel jonge leeftijd al gestimuleerd worden om te bewegen minder kans hebben op overgewicht. Kinderen die vrij mogen spelen en rondkruipen op de grond hadden op een leeftijd van negen maanden al een kleinere buikomvang dan degenen die veel tijd in kinderzitjes doorbrengen.”

Het gevolg van een leefstijl

Wel of geen tv op de slaapkamer, met de fiets of met de auto naar school, voldoende nachtrust; het blijken allemaal factoren die samenhangen met het al dan niet ontstaan van overgewicht. Overgewicht bij kinderen is dus niet een kwestie van een keer een snoepje te veel. Het kan het gevolg zijn van een leefstijl, waarin allerlei kleine gewoonten ertoe bijdragen dat een kind te dik wordt.

Zonder snoep belonen

Maar wat is de beste manier om overgewicht bij jonge kinderen tegen te gaan? Uit het GECKO Drenthe onderzoek blijkt dat kinderen van drie tot vijf jaar oud met overgewicht vooral gebaat zijn bij een gecombineerde behandeling. Sauer: “Daarin gaan de kinderen naar een fysiotherapeut voor balspelletjes en bewegen op muziek. De ouders krijgen adviezen over gezond eten van de diëtist en een psycholoog leert hen hoe ze hun kind positief, maar zonder snoep, kunnen belonen. De kinderen die dit programma al volgden, verloren niet alleen gewicht, ze waren drie jaar later nog steeds op gezond gewicht.”

De norm verschuift

Overgewicht bij kinderen kan dus goed aangepakt worden. Maar: voorkomen is beter dan genezen. “Het is nu eenmaal ontzettend moeilijk om overgewicht kwijt te raken”, zegt Sauer. Daarom wil hij met GECKO Drenthe verder zoeken naar factoren die overgewicht beïnvloeden. Hij wil de groep kinderen, inmiddels zeven jaar oud, blijven volgen tot ze volwassen zijn. Om dat goed te doen en om nieuwe onderzoeken te starten zijn nieuwe fondsen nodig, want het startkapitaal van 2,2 miljoen euro is op. Maar het belang om door te gaan is groot. “Met z’n allen roepen dat we niet te dik moeten worden, helpt niet”, zegt hij. Sterker nog: het beeld van wat ‘normaal gewicht’ is, verschuift. Het gemiddelde geboortegewicht is in tien jaar tijd met honderd gram toegenomen. Groeicurves worden hierop aangepast, en dus wordt een hoger gewicht de norm. Sauer: “In de Verenigde Staten daalt de levensverwachting als gevolg van al die te dikke mensen. Als we niet oppassen, gebeurt dat in Nederland ook.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.