'Gezondheid is meer dan alleen het behandelen van ziekte'

, door Marjolein te Winkel
foto: Henk Veenstra

Wie door een medische bril naar de patiënt kijkt, ziet vooral ziekte, medicijnen en ingrepen. Verpleegkundig onderzoeker Gonda Stallinga pleit ervoor om ook het functioneren van iemand centraal te stellen in de zorg, en ziet daarin een belangrijke rol weggelegd voor de verpleegkundige.

In onze gezondheidszorg ligt de nadruk op het zoeken naar oorzaken en behandelen van  ziekte. Dat heeft ons veel gebracht. Immers, voor veel aandoeningen bestaat nu een medische behandeling waarmee we kunnen voorkomen dat mensen dood gaan. Maar deze ontwikkeling heeft ook een keerzijde: mensen gaan weliswaar niet meer dood aan veel aandoeningen, maar ze moeten vervolgens wel leren leven met een of meerdere (chronische) aandoening(en).

Wat is gezondheid?

Dat heeft er toe geleidt dat gezondheid opnieuw is gedefinieerd. “Gezondheid wil zeggen dat je het vermogen en de mogelijkheden hebt om het leven vorm te geven zoals je dat zelf waardevol vindt in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven”, zegt Gonda Stallinga. Ook het UMCG omarmt deze definitie. Dit betekent dat bevorderen van gezondheid over meer gaat dan alleen het behandelen van ziekte.

Functioneren centraal

Vandaaruit pleit Stallinga ervoor om het functioneren van de persoon centraal te stellen in de zorg. In haar proefschrift uit 2015 toonde ze aan dat zorg die ook gericht is op functioneren beter aansluit bij de patiënt. In haar huidige onderzoek diept ze dit concept verder uit en daarin heeft de verpleegkundige een belangrijk rol.

Verpleegkundige visite

Zo startte Stallinga op de afdeling Hematologie van het UMCG de verpleegkundige visite. “Dat kun je vergelijken met de doktersvisite, maar waar in de doktersvisite ziekte en behandeling centraal staat, gaat het bij de verpleegkundige visite om het dagelijks leven van de patiënt – over  werk, relatie, gezin, geld; over hoe je in je dagelijks leven met, of ondanks, de ziekte functioneert en wilt functioneren.”

Persoonsgerichte zorg

De verpleegkundige visite vervangt de doktersvisite niet, maar vult deze aan. Stallinga traint de verpleegkundigen die de visites houden en leert hen om samen met de patiënt het gesprek over functioneren te voeren. Persoonsgerichte zorg, eigen regie van de patiënt en gezamenlijke besluitvorming zijn belangrijke uitkomstmaten in Stallinga haar onderzoek.

Midden in het leven

“Over de medische diagnose valt niet veel samen te besluiten, en over de behandeling ook niet altijd. Maar functioneren, daar hebben mensen zelf wél iets over te zeggen. Op de afdeling Hematologie, waar we de verpleegkundige visites hebben ingevoerd, zijn mensen opgenomen die midden in het leven staan, die een baan hebben, een huis, een gezin, een relatie. Een ziekte beïnvloedt dat allemaal. Hoe ga je daarmee om en geef je het leven zin zoals je dat zelf waardevol vindt?”

‘Wat is voor u belangrijk?’

Sommige mensen slagen daar zelf goed in, ook met een ernstige medische diagnose. Maar, zegt Stallinga: “Voor veel mensen in het ziekenhuis is dat niet zo gemakkelijk. Nu we weten dat bevorderen van gezondheid ook gericht is op functioneren, waarbij de vraag ‘Wat is voor u belangrijk?’ expliciet gesteld wordt, is het goed als je dit regelmatig bespreekt met een verpleegkundige – bij voorkeur steeds met dezelfde verpleegkundige.”

Ruimte voor gesprek

Als voorbeeld noemt ze medicijnen die patiënten voorgeschreven krijgen. “Die moet je op tijd slikken, en zo lang als de arts voorschrijft. Maar als je suf of misselijk wordt van de medicijnen is dat soms moeilijk. Hoe ga je daarmee om? Door het functioneren centraal te stellen ontstaat er ruimte om hierover in gesprek te gaan, en kunnen we proberen om de huidige en wenselijke situatie dichter bij elkaar te brengen.” 

Internationale classificatie

Stallinga maakt voor haar onderzoek gebruik van een internationale classificatie voor functioneren: de ICF, die het functioneren van mensen omschrijft. “Daarmee kunnen we registreren wat mensen belangrijk vinden in hun functioneren. We gaan het gesprek aan in de verpleegkundige visite over wat een patiënt belangrijk vindt met betrekking tot zijn functioneren, hoe zijn huidige situatie is en hoe hij zo dicht mogelijk bij de wenselijke situatie kan komen. En met de gegevens die dat oplevert leren we weer meer over de verschillende patiëntengroepen.”

Missie

Het is haar missie om in de komende jaren te laten zien dat de focus van zorg moet liggen bij het functioneren van een persoon. Stallinga: “Daarmee zal gezondheid het meest bevorderd worden. Dat wil ik met mijn onderzoek zo concreet mogelijk aantonen. Mensen weten zelf het beste wat zij belangrijk vinden, en hebben vaak nog zo veel te doen.”

Gonda Stallinga werkt meer dan 40 jaar in het UMCG. Ze begon als verpleegkundige, studeerde Gezondheidswetenschappen met afstudeerrichting Verplegingswetenschap en promoveerde in 2015 op onderzoek naar functioneren als focus van zorg.  Sinds 2017 is ze senior onderzoeker bij de onderzoeksgroep Verplegingswetenschap, onderdeel van de afdeling Gezondheidswetenschappen van het UMCG. Daarnaast is Stallinga sinds 2019 voorzitter van het Landelijke Publiek Private Partnership (PPP) Gezondheid: ertoe doen en meedoen. Deze maand komt haar boek uit: Functioneren als Focus van Zorg en Welzijn

Dag van de Verpleging
Vandaag is de 201ste geboortedag van Florence Nightingale. Al jaren staat deze dag overal ter wereld in het teken van de verpleegkunde.
Vanwege deze feestelijke dag sprak KennisInZicht met verpleegkundig onderzoekers Gonda Stallinga, Coby Annema en Fenna Wolthuis.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.