Goede mondgezondheid is belangrijk voor kwetsbare ouderen

, door Theone Joostensz
foto: Henk Veenstra

​​Kwetsbare ouderen vallen regelmatig tussen wal en schip als het gaat om goede mondzorg. Anita Visser, hoogleraar gerodontologie bij het UMCG, komt op voor deze onzichtbare groep: “Eigenlijk zou elke tandarts moeten weten hoe ze met kwetsbare oudere patiënten in de praktijk moet omgaan.” Dinsdag 11 februari houdt Visser haar oratie. 

​Op de foto glimlachen ze beiden tevreden: de oudere patiënt met de ziekte van Parkinson in zijn eigen rolstoel en de jonge student Tandheelkunde die hem zojuist behandeld heeft. Op de achtergrond staat een mobiele behandelunit die gebruikt wordt om tandheelkundige zorg te verlenen op locatie. Zoals bij ouderen thuis of in het verpleeghuis, waar deze foto genomen is. 

“We zijn sinds kort in Groningen begonnen met geriatrisch-klinisch onderwijs”, vertelt Visser. “Masterstudenten die kiezen voor de specialisatie tandheelkundige zorg voor kwetsbare ouderen, leren zo in de praktijk toepassen wat ze in de colleges hebben gehoord. Want je kunt iemand nog zoveel vertellen over patiënten met ouderdomsziekten; als je die nooit in je stoel hebt, dan weet je eigenlijk niet hoe je ermee om moet gaan.” 

​​Visser merkt dat de studenten heel enthousiast zijn over het praktijkonderwijs met ouderen: “Ik leer ze kijken naar kwetsbaarheid, ziekte en naar het vermogen van een patiënt om iets te begrijpen of nog zelf te doen. Dat zijn heel andere dingen dan waar ze normaal gesproken op letten.”  

​​Kwetsbare ouderen

Tandheelkundige zorg verlenen aan ouderen is een vak apart waar slechts een handvol tandartsen zich mee bezighoudt. Van de ruim tienduizend tandartsen die in Nederland werkzaam zijn, hebben zich er 23 gespecialiseerd in oudere patiënten. 

En dat terwijl onze bevolking inmiddels zo’n vier miljoen ouderen telt van wie een half miljoen tot de zeer kwetsbare groep wordt gerekend. Deze ouderen lijden aan een of meerdere ernstige ziekten, zoals COPD, diabetes, reuma, hart- en vaatziekten, Alzheimer, Parkinson. Ook zijn ze vaak immobiel en zorgafhankelijk. 

Visser: “Veel kwetsbare ouderen vergeten voor hun gebit te zorgen of kunnen dat niet goed meer vanwege hun ziekte. Het lukt ze ook niet om naar de tandarts te gaan. Ze zijn voor hun zorg afhankelijk van onder anderen mantelzorgers. Die letten er vaak wel op dat iemand een schone bril op de neus heeft en dat zijn haren gekamd zijn. Maar ze denken er niet altijd aan om de tanden te poetsen of om een afspraak te maken bij een mondzorgverlener.” 

​Kwaliteit van leven

Een oudere die zijn gebit verwaarloost, loopt grote kans op tandvleesontsteking en gaatjes. Met als gevolg afgebroken en loszittende tanden met infecties die pijn veroorzaken. “Mensen kunnen niet goed meer kauwen en schamen zich daarvoor”, aldus Visser. 

“Dus eten ze in hun eentje op hun kamer. Of ze willen niet meer met hun kinderen uit eten. Er komt steeds meer wetenschappelijk bewijs dat een slechte mondgezondheid ernstige gezondheidsproblemen kan veroorzaken zoals hart- en vaatziekten. Ook kunnen ziekten als reuma en diabetes verergeren. Maar het is ook een sociaal probleem. Mondgezondheid staat echt in relatie tot kwaliteit van leven.”

Visser wil iedereen die helpt om ouderen gezond te houden, bewust maken van het belang van een goede mondgezondheid. Zoals (huis)artsen, verpleegkundigen, diëtisten en mantelzorgers. 

“Als iemands gezondheid achteruitgaat, komt dat misschien omdat hij niet meer goed kan eten. Maagproblemen kunnen veroorzaakt worden omdat iemand niet goed meer kan kauwen. En een persoon die dement is en agressief gedrag vertoont, heeft misschien wel pijn in de mond.”

​Masterclass gerodontologie

Speciaal voor tandartsen en mondhygiënisten ontwikkelde Visser een masterclass gerodontologie: een vijfdaagse cursus over de belangrijkste aspecten waar je als mondzorgprofessional rekening mee moet houden bij de behandeling van oudere patiënten. 

“We laten onder meer een neuroloog aan het woord die iets over Parkinson en hersenbloedingen vertelt, een internist die vertelt over anti-stollingsproblemen, een kaakchirurg over het plaatsen van implantaten, enzovoort. We leren mensen dus niet de kneepjes van het vak, want die kennen ze al. Ik wil ze graag die overkoepelende informatie geven: wie werken er allemaal met ouderen? Hoe zit het met de ouderenzorg in Nederland? Wat voor wet- en regelgeving is er?”

​Levensloopbestendig behandelen

“Tandartsen willen graag dat iedereen oud wordt met tanden en kiezen van oor tot oor”, aldus Visser. “Dat is natuurlijk een fantastisch streven, maar op een gegeven moment lukt het niet meer al die tanden en kiezen overeind te houden. We willen dat tandartsen leren inzien dat wanneer mensen kwetsbaar worden hoe ze dan de behandelkoers kunnen veranderen. Levensloopbestendig behandelen, noemen we dat.”

Tandheelkundige zorg bij ouderen moet onderdeel worden van het curriculum, vindt Visser. En daar werkt ze met haar collega’s dan ook hard aan, samen met zusterfaculteiten in Amsterdam, Nijmegen, Leuven en Gent. 

​“Over twee jaar willen we in Groningen ál onze studenten geriatrisch-klinisch onderwijs kunnen aanbieden”, zegt ze. “Maar daarvoor hebben we meer patiënten nodig. Daarom zijn we nu al bezig om samen te werken met thuiszorgorganisaties en verpleeghuizen. Zo krijgen kwetsbare ouderen de zorg die ze nodig hebben, hier of in de thuissituatie, en leren studenten hoe ze zorg moeten verlenen. Een win-win-situatie, zeg maar. Ouderen die onze zorg nodig hebben en thuis wonen, kunnen ook zelf contact met ons opnemen.”

​​​​​Senang

Visser: “Ik wil heel graag dat onze nieuwe generatie tandartsen zich niet alleen senang voelt bij oudere patiënten, maar dat ze ook een passie krijgt voor deze mensen. Laatst behandelde ik een mevrouw van bijna 90 bij haar thuis. ‘Dan heeft u de Tweede Wereldoorlog nog heel bewust meegemaakt’, zei ik. Ze begon gelijk te vertellen. Geschiedenis uit eerste hand. Zo mooi!  Werken met ouderen is prachtig.”  

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.