Grip op het leven krijgen na een transplantatie

, door Marjolein te Winkel
foto: Henk Veenstra

Voor veel mensen is het moeilijk om het leven weer op te pakken na een orgaantransplantatie. Hoe kunnen we elke transplantatiepatiënt de ondersteuning geven die hij of zij nodig heeft om weer om grip op het leven te krijgen? Dat onderzoekt Coby Annema.  

Maanden, soms zelfs jaren, moeten patiënten wachten op een donororgaan. Onderwijl belemmert hun ziekte hen in het dagelijks leven en neemt hun lichamelijke conditie af. Na een transplantatie, met een nieuw, goedwerkend orgaan, kunnen zij hun leven weer opbouwen. Maar dat blijkt voor velen gemakkelijker gezegd dan gedaan. 

Balans vinden

“Na de transplantatie moeten mensen weer een balans vinden in het leven”, vertelt Annema. “Ze kunnen weer allerlei dingen die ze voor de transplantatie niet konden, maar moeten tegelijkertijd verschillende nieuwe zelfmanagement-rollen integreren in hun dagelijks leven. Zo moeten ze levenslang medicatie tegen afstoting innemen en zich houden aan strikte richtlijnen, bijvoorbeeld wat betreft voeding en hygiëne. Maar mogelijk krijgen ze ook te maken met nieuwe gezondheidsproblemen.”

Zelfregie

Voor de begeleiding van transplantatiepatiënten bij het grip krijgen op hun eigen leven is geen one size fits all-oplossing. Elk mens is uniek en leeft in een eigen, unieke omgeving. Annema onderzoekt hoe mensen na een transplantatie met goede, persoonsgerichte zorg een zo lang en zo goed mogelijk leven kunnen leiden. “Iedereen heeft zijn eigen wensen, doelen en mogelijkheden. Door daarbij aan te sluiten kan je samen met de patiënt stappen zetten naar zelfregie.

De rol van de verpleegkundige

“Uiteindelijk gaat het erom dat een patiënt weer zelf de touwtjes in handen krijgt. Verpleegkundigen hebben een belangrijke rol bij het ondersteunen van patiënten om tot zelfregie te komen. Er loopt nu een onderzoek waarin verpleegkundig specialisten en consulenten van de afdelingen long- en levertransplantatie samen met de patiënt problemen inzichtelijk maken aan de hand van een zelfmanagement-web. Vervolgens worden patiënten ondersteund bij het stellen van doelen om aan het probleem te werken en het ondernemen van acties om dit doel te bereiken.” 

Fit worden voor de operatie

Naast de ondersteuning ná een transplantatie, onderzoekt Annema ook het effect van ondersteuning voorafgaand aan een transplantatie. De Nierstichting kende onlangs een subsidie van €500.000 toe voor de ontwikkeling van een programma om niertransplantatiepatiënten zo goed mogelijk voor te bereiden op de transplantatie via prehabilitatie.

Sneller herstel

Prehabilitatie is er op gericht dat een patiënt zo fit mogelijk wordt vóór de operatie. Onder meer bij patiënten die een grote buikoperatie ondergaan heeft prehabilitatie veelbelovende resultaten opgeleverd: mensen die fit de operatie is gaan, doorstaan de operatie beter en herstellen sneller. 

Programma op maat

Anders dan bij andere aandoeningen wachten patiënten die een niertransplantatie moeten ondergaan soms maanden, soms meer dan een jaar, op een operatie. Ondertussen wordt hun fitheid aangetast door hun ziekte of door de dialyses die zij moeten ondergaan. Annema maakt daarom een programma op maat voor deze patiënten, dat acceptabel en haalbaar is voor nierpatiënten op de wachtlijst. 

Veranderen van leefstijl

“Het programma kan worden afgestemd op hun individuele behoeften en persoonlijke omstandigheden”, zegt Annema. “Het is gericht op het veranderen van de leefstijl door fysieke training, voedingsadvies en stressvermindering. Door het aan te bieden vóór de operatie, is de kans groter dat patiënten een blijvend gezondere levensstijl aannemen.”

Meer weten over prehabilitatie?
Lees het artikel Wachten op een operatie? Werk aan je conditie! of luister naar de aflevering van de podcastserie De Genezers over dit onderwerp.

Coby Annema studeerde hbo-Verpleegkunde en begon in 1989 als verpleegkundige op de afdeling Chirurgie van het UMCG. Op de verpleegafdeling kwam zij in aanraking met levertransplantatiepatiënten waardoor haar interesse in de transplantatiezorg ontstond. Tijdens haar studie Verplegingswetenschap werd haar interesse in onderzoek gewekt wat uiteindelijk resulteerde in een promotieonderzoek naar de psychische gevolgen van een levertransplantatie. Sinds 2017 is ze senior onderzoeker bij de onderzoeksgroep Verplegingswetenschap, onderdeel van de afdeling Gezondheidswetenschappen van het UMCG.

Dag van de Verpleging
Vandaag is de 201ste geboortedag van Florence Nightingale. Al jaren staat deze dag overal ter wereld in het teken van de verpleegkunde.
Vanwege deze feestelijke dag sprak KennisInZicht met verpleegkundig onderzoekers Coby Annema, Fenna Wolthuis en Gonda Stallinga.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.