Het blijft vaak niet bij hooikoorts alleen

, door Marte van Santen
foto: Henk Veenstra

Mensen met allergische astma hebben bijna allemaal óók hooikoorts. En hooikoortspatiënten hebben relatief vaak last van eczeem of een voedselallergie. Allergoloog Hanneke Oude Elber​ink en immunoloog Martijn Nawijn van het UMCG werken er hard aan om dat aan te pakken. Het liefst allemaal in één keer. 

Het zal veel hooikoortspatiënten bekend voorkomen. Eerst hadden ze ‘alleen’ last van een soort verkoudheid met tranen en jeuk, die ontstaat als allergische reactie op pollen – de stuifmeelkorreltjes van grassen, bomen of planten. ​

Maar op een gegeven moment kregen ze net zo goed klachten bij het eten van bijvoorbeeld appels, perziken of noten. Jeuk of zwelling in de mond, keel en oren en een gevoel van benauwdheid; het kan allemaal voorkomen bij een voedselallergie. 

Patiënten denken vaak dat de twee niets met elkaar te maken hebben, en dat ze bijvoorbeeld reageren op bestrijdingsmiddelen waarmee groente en fruit worden bespoten. Maar in werkelijkheid is er in veel gevallen een direct verband tussen een voedselallergie en hooikoorts.  

​Kruisreactie

Een op de vijf Nederlanders heeft last van hooikoorts. Steeds meer mensen krijgen daarnaast te maken met een voedselallergie. Dat komt omdat bepaalde allergene stofjes die in vruchten, groentes en noten zitten heel erg lijken op stofjes in pollen. Het lichaam kan ze niet goed onderscheiden. Zo kunnen mensen met een boompollenallergie ook allergisch worden voor bijvoorbeeld appels en allerlei vruchten met een pit, zoals perziken en kersen.

​“Allergieën worden niet altijd even serieus genomen. Op onze poli zien we regelmatig mensen die hemel en aarde hebben moeten bewegen om een verwijzing te krijgen.”​

​Verhitting maakt de allergene stofjes in fruit en groenten vaak kapot. Daardoor verdraagt iemand met een appelallergie meestal wél appelmoes of appelsap. 

“Verwarrend”, erkent allergoloog Hanneke Oude Elberink, oprichter van het speciale hooikoortsspreekuur in het UMCG. “Daardoor denk je vaak niet meteen aan een voedselallergie. Zelfs (huis)artsen missen het soms. Dan krijgen patiënten te horen dat het vast tussen hun oren zit. Sowieso worden allergieën niet altijd even serieus genomen. ‘Je moet er maar mee leren leven’, klinkt het vaak. Op onze poli zien we regelmatig mensen die hemel en aarde hebben moeten bewegen om een verwijzing te krijgen.”

​​​Haperende barrière

Behalve dat er een kruisreactie kan optreden, hebben allergiepatiënten vaak verschillende allergische klachten, los van elkaar. Hooikoorts en eczeem bijvoorbeeld. Waarschijnlijk ligt daar één gezamenlijke oorzaak aan ten grondslag, die maakt dat iemand extra gevoelig is voor allerlei allergievormen. 

“Ons lichaam is bedekt met een dun laagje weefsel dat schadelijke indringers buitenhoudt”, vertelt immunoloog Marijn Nawijn. “Vermoedelijk werkt die barrièrefunctie bij sommige mensen minder goed, waardoor allergene stofjes gemakkelijker het lichaam binnenkomen. We onderzoeken nu of dat daadwerkelijk zo is. Zo ja, dan kunnen we op basis van genetische informatie vaststellen of iemand een verhoogde kans op allergieën heeft.” 

Huisstofmijt is overal​

Zelfs als je weet dat je een groter risico loopt, kun je nooit alle allergene stoffen vermijden. Huisstofmijt is bijvoorbeeld overal, hoe goed je ook schoonmaakt. Vandaar dat onderzoekers in het UMCG ook kijken of ze kunnen ingrijpen op het moment dat een allergie ontstaat. 

Nawijn: “Als het afweersysteem wordt geactiveerd, kiest het lichaam er vaak voor om de aanstichter op te ruimen. Dan ontstaat een allergische reactie. Maar het kan ook besluiten om de stof te tolereren, en er verder niets mee te doen. Als we weten wanneer welke strategie wordt ingezet, kunnen we het lichaam misschien om de tuin leiden en het altijd de weg van de tolerantie opsturen. Dan vermijd je de allergische reactie. Maar dat is nog wel verre toekomstmuziek.” 

​Langzaam wennen

Gelukkig is er ook nu al van alles tegen allergieën te doen. Bij milde klachten werkt medicatie die de afweerreactie onderdrukt (antihistaminicum) vaak goed. Als dat onvoldoende helpt, kan immunotherapie uitkomst bieden. 

Dat is een behandeling waarbij patiënten ongevoelig (immuun) worden gemaakt voor een allergene stof door hun lichaam er langzaam aan te laten wennen. Een arts spuit met tussenpozen van enkele uren of dagen steeds oplopende hoeveelheden van de stof in de huid, net zolang tot de hoogst nodige dosis is bereikt. 

Vanaf dat moment is de patiënt beschermd en zal hij er geen last meer van hebben. Wel moet hij zich daarna gedurende drie tot vijf jaar elke zes weken opnieuw laten inenten. Zolang duurt het namelijk voor het lichaam blijvend ongevoelig is.

De meest effectieve behandeling 

“Van de hooikoortspatiënten die de immunotherapie volledig afmaken, is een groot deel daarna zeker tien tot vijftien jaren van de klachten af”, vertelt Oude Elberink. “Het is de meest effectieve behandeling die we hebben. Helaas wordt hij slechts op beperkte schaal toegepast. Omdat het natuurlijk nogal wat van patiënten vergt, maar ook omdat sommige artsen jarenlang middelen hebben gebruikt waarvan de werking nooit was bewezen. Zo heeft de therapie – onterecht – een slechte naam gekregen. Zonde, want er zouden veel meer mensen gebaat bij kunnen zijn.”

​Immunotherapie werkt goed bij hooikoorts en bij een wespen- of bijenallergie, maar bij astma haalt het veel minder uit. Bij  voedselallergie wordt immunotherapie tot op heden nog niet toegepast. Een nieuw onderzoek naar pinda-allergie brengt daar mogelijk verandering in.

“We starten deze maand in het UMCG met de allereerste wereldwijde studie waarin mensen met een ernstige pinda-allergie behandeld gaan worden met immunotherapie. Tot op heden is bij een voedselallergie het enige advies om pinda strikt te vermijden. We hopen dat deze studie in de toekomst patiënten de mogelijkheid biedt patiënten ook te behandelen voor hun allergie.”

Medische Publieksacademie 
Op dinsdag 26 april is er in het UMCG een Medische Publieksacademie over hooikoorts en voedselallergie. Hanneke Oude Elberink en Martijn Nawijn vertellen over de behandeling van en het onderzoek naar deze aandoeningen. De Medische Publieksacademie is opgericht door UMCG en Dagblad van het Noorden. 

Lees meer over de behandeling van hooikoorts met immunotherapie in het UMCG​

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.