Hoe maak je een vaccin tegen het nieuwe coronavirus?

, door Theone Joostensz
foto: Wikimedia Commons

​Wereldwijd, ook in Nederland, zijn onderzoekers bezig om een vaccin te ontwikkelen tegen het coronavirus. Toch duurt het nog zeker een jaar voordat er een veilig en werkzaam vaccin op de markt komt, zegt Anke Huckriede, hoogleraar vaccinologie bij het UMCG. Ze legt uit waarom het zo lang duurt.

De strijd tegen het nieuwe coronavirus is een voortdurende race tegen de klok. Maar het ontwikkelen en testen van een vaccin laat zich niet haasten.

“Het duurt een tijd voordat je een vaccin hebt gemaakt”, zegt Huckriede. “Eerst moet je de genetische informatie van het virus goed in kaart brengen. Of eigenlijk: de genetische informatie van het eiwit dat aan de buitenkant van het virus zit. Want dat oppervlakte-eiwit zorgt ervoor dat het virus zich aan de cellen van de gastheer bindt en ze zo kan infecteren.

Virus-eiwit

“Een gewoon vaccin bevat een heel klein beetje van dat virus-eiwit. Krijg je dat ingespoten, dan gaat je lichaam antistoffen maken. Die nestelen zich op het virusoppervlak waardoor het virus zich niet meer kan binden aan jouw cellen.”

In het geval van het coronavirus kwamen Chinese wetenschappers al vrij snel, in januari, naar buiten met de genetische code van het virus. “Daarmee konden onderzoekers wereldwijd voorspellen hoe het oppervlakte-eiwit er vermoedelijk uitziet”, zegt Huckriede.

Traditionele manier

Voor een vaccin moet je dus dat virus-eiwit hebben. Maar hoe kom je daar aan? Huckriede: “De traditionele manier is dat je het hele virus op grote schaal opkweekt en daar het eiwit uit isoleert. Zo maken we bijvoorbeeld het griepvaccin.

“Bij het coronavirus is dat heel lastig. Ten eerste weten we niet hoe we dit virus op grote schaal moeten kweken. Ten tweede is het natuurlijk heel risicovol om enorme hoeveelheden van een gevaarlijk virus te produceren. Daarom is deze manier uitgesloten.”

Genetische informatie

Via een andere techniek stop je in het laboratorium de genetische informatie voor dat virus-eiwit in bacteriën of in andere cellen. Die laat je dan dat eiwit produceren. 

“Er zit wel een addertje onder het gras”, zegt Huckriede. “Bij dit type virus zijn die oppervlakte-eiwitten niet zo stabiel. Ze vallen gemakkelijk uit elkaar of veranderen dusdanig van vorm dat ze niet meer herkend worden door het immuunsysteem. Je moet trucjes verzinnen om dit te voorkomen, dus dat maakt het allemaal ingewikkelder.

“Maar het goede nieuws is dat de techniek die we daarvoor nodig hebben, al is ontwikkeld ten tijde van SARS (2003) en MERS (2012); virussen die sterk verwant zijn aan dit nieuwe coronavirus.”

Experimentele vaccins

Deze techniek wordt op dit moment toegepast om experimentele vaccins te maken voor dit nieuwe coronavirus. Deze vaccins bevatten niet het eiwit zelf, maar de genetische informatie (RNA of DNA) die bij dit eiwit hoort. Na inspuiten van het RNA of DNA gaat het lichaam zelf het virus-eiwit aanmaken.

Huckriede: “Het voordeel van deze vaccins is dat ze veel sneller in elkaar te knutselen zijn. Het nadeel is dat we nog niet veel ervaring hebben hoe goed dit soort vaccins zal werken in de mens.”

3 fasen

Het eerste experimentele coronavaccin, een RNA-vaccin, wordt inmiddels klinisch getest op mensen: half maart kregen vier gezonde vrijwilligers uit de Verenigde Staten dit vaccin ingespoten.

“Het zal nog zeker een jaar duren voordat er een veilig en werkzaam vaccin op de markt komt”, relativeert Huckriede. “Deze eerste klinische testen zijn zogenaamde ‘fase 1 testen’. Er wordt gekeken of het vaccin veilig is. Ze beginnen met een heel lage dosering. Als die veilig wordt bevonden, wordt die langzaam opgevoerd.”  

Daarna komt fase 2 waarbij op grotere aantallen mensen wordt getest. Ook kijkt men naar de hoeveelheid antistoffen die in het lichaam zijn aangemaakt. In deze fase wordt de te gebruiken dosis bepaald, en of er één of meerdere inentingen nodig zijn.

In fase 3 worden duizend of meer mensen getest en wordt opnieuw naar veiligheid en werkzaamheid gekeken. Huckriede: “Bij de ontwikkeling van het coronavaccin zul je ook die drie fasen moeten doorlopen. Dat proces kun je niet versnellen. Zeker niet bij een vaccin dat bestemd is voor een groot deel van de wereldbevolking. Dan is het natuurlijk uitermate belangrijk dat het veilig is.”

Immuunrespons 

“Om groepsimmuniteit voor elkaar te krijgen, is een vaccin essentieel”, aldus Huckriede. “Want dan kun je op een veilige manier bewerkstelligen dat een groot deel van de bevolking niet vatbaar meer is voor dit virus.”

Zelf werkt ze niet aan de ontwikkeling van het nieuwe coronavaccin of van andere vaccins: “Ik heb me toegelegd op het onderzoeken van de immuunrespons, dus hoe je lichaam reageert op vreemde indringers. Welke immuunrespons moet je opwekken om een goede bescherming te krijgen? Hoe kan je die respons opwekken?

Het is heel belangrijk om de natuurlijke immuunrespons die opgewekt wordt door het nieuwe coronavirus goed in kaart te brengen. Hoe kunnen we die natuurlijke immuunrespons uiteindelijk nabootsen met behulp van een vaccin? Daar zit mijn expertise en interesse.”

Maatregelen UMCG
Meer weten over hoe het UMCG omgaat met het coronavirus? Op deze pagina vind je alle informatie.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.