Hoe slaan verpleeghuizen zich door de coronacrisis heen?

, door Marte van Santen
foto: Shutterstock

Ook personeel van verpleeghuizen krijgt deze dagen heel wat voor zijn kiezen. Wat doen de lange werkweken, de hoge sterftecijfers en het gebrek aan persoonlijk beschermingsmateriaal met de geestelijke en lichamelijke gezondheid van medewerkers? Dat gaan hoogleraar ouderengeneeskunde Sytse Zuidema en bedrijfsarts en epidemioloog Corné Roelen onderzoeken. 

Hij geeft het eerlijk toe: hoogleraar ouderengeneeskunde Sytse Zuidema, gespecialiseerd in dementie, heeft zijn frustratie afgelopen weken geregeld moeten verbijten. Natuurlijk begreep hij dat alle aandacht en energie in eerste instantie uitging naar het opschalen van de intensive cares in ziekenhuizen. 

Maar daardoor zijn de coronaproblemen in verpleeghuizen lang onderbelicht gebleven. “Het zijn zware tijden”, zegt hij. “Voor bewoners én medewerkers. 70 procent van de patiënten in een verpleeghuis heeft dementie. Zij worden in groepen verzorgd. Nabijheid en contact zijn voor hen onmisbaar. Maar de corona-epidemie maken die grotendeels onmogelijk.” ​

Betrouwbare informatie

Van oudsher doet het UMCG veel onderzoek naar de kwaliteit van langdurige zorg aan ouderen. Dit vanuit het Universitair Netwerk Ouderenzorg (UNO-UMCG), een samenwerkingsverband waarbij ook twintig ouderenzorgorganisaties uit Noord- en Oost-Nederland zijn aangesloten. 

Het netwerk, waarvan Zuidema voorzitter is, wordt nu benut om betrouwbare, wetenschappelijke informatie te verzamelen over de impact van het coronavirus op de verpleeghuiszorg. 

“Daar is grote behoefte aan”, vertelt hij. “Niet alleen in onze regio, maar in het hele land. Vandaar dat we samen met onze zusterorganisatie in Zuid-Holland en het LUMC direct na de uitbraak van de crisis zijn begonnen om de ontwikkelingen in verpleeghuizen in kaart te brengen. Dat doen we onder andere door de verslagen van crisisteams uit zoveel mogelijk instellingen te analyseren. 

“We kijken daarbij naar zaken als beschikbaarheid van persoonlijk beschermingsmateriaal, isolatie van besmette bewoners, ziekteverzuim van medewerkers en de gevolgen voor de financiën. Wekelijks rapporteren we aan het Ministerie van VWS, zodat beleidsmakers direct op de hoogte blijven en weten wat er acuut nodig is in de sector. Verder delen we onze bevindingen met de brancheorganisaties en de verpleeghuizen zelf, zodat zij van elkaars ervaringen kunnen leren.”

​​Impact op verpleeghuispersoneel

Als onderdeel van het grotere impactonderzoek gaat het UMCG ook specifiek kijken naar de gevolgen van de coronacrisis voor het verpleeghuispersoneel.​​“Veel medewerkers lopen nu nóg harder dan ze normaal al doen”, aldus Zuidema. 

“Het feit dat ze patiënten niet altijd de zorg kunnen geven die ze willen, geeft stress. Bovendien zijn veel medewerkers bang om zelf ziek te worden, of eigen familieleden te besmetten. En dan is er nog de boosheid over het gebrek aan persoonlijk beschermingsmateriaal. Aan de andere kant voelen medewerkers nu ook meer dan ooit het gevoel dat hun werk ertoe doet.” 

Zuidema wil niet alleen weten wat dit met het personeel doet, maar ook wat voor gevolgen de crisis heeft voor het ziekteverzuim in instellingen. Wie weet zijn daar lessen uit te trekken over de balans tussen werkdruk en werktevredenheid, redeneert hij. 

Daarom benaderde hij bedrijfsarts Corné Roelen van ArboUnie, als onderzoeker verbonden aan de afdeling sociale geneeskunde van het UMCG. “Landelijk zien we op dit moment een enorme afname van het ziekteverzuim”, zegt Roelen. 

“Dat gebeurt vaker tijdens een crisis. Mensen gunnen zichzelf letterlijk geen tijd om ziek te zijn. Het risico bestaat natuurlijk wel dat, als de druk straks afneemt, veel medewerkers een terugslag krijgen en het verzuim alsnog gaat pieken. Het zou mooi zijn als de uitkomsten van ons onderzoek kunnen helpen dat in ieder geval deels te voorkomen. Verder willen we graag lessen trekken voor een mogelijke volgende epidemie, zodat organisaties hun personeel dan zo goed mogelijk kunnen begeleiden en bijstaan.” 

​Medewerkers gezond houden

Het plan is om zoveel mogelijk verpleeghuismedewerkers binnenkort een korte (online) vragenlijst te laten invullen. Bijvoorbeeld over hoeveel stress of positieve energie ze ervaren. Of ze vaak bang of moe zijn. En wat helpt om op de been te blijven. De uitkomsten koppelen de onderzoekers aan het verzuim van de deelnemende instellingen. Door de vragenlijst na enkele maanden te herhalen, hopen ze uitspraken te kunnen doen over wat je als organisatie kunt ondernemen om je medewerkers tijdens een crisis gezond te houden. 

“Het zou bijvoorbeeld kunnen dat afdelingen waar leidinggevenden de problemen nadrukkelijk bespreekbaar maken minder ziekteverzuim hebben”, filosofeert Roelen. 

“Of misschien blijkt wel dat — uit nood geboren — creativiteit en flexibiliteit het werkplezier van mensen vergroot, en daarmee een positief effect heeft op het verzuim. Die informatie kunnen we vervolgens gebruiken om instellingen zo goed mogelijk te adviseren over hun toekomstige personeelsbeleid.”

De artsen realiseren zich terdege dat de druk op verpleeghuispersoneel in de noordelijke provincies mogelijk minder groot is dan in andere delen van het land. Vandaar dat ze hopen dat andere regio's de vragenlijsten ook gaan gebruiken. 

“Het ingewikkelde is dat zorgpersoneel nu natuurlijk wel iets anders aan het hoofd heeft dan meewerken aan onderzoek”, aldus Zuidema.  “We bekijken dus hoe we zoveel mogelijk informatie kunnen verzamelen op een manier die medewerkers zo min mogelijk tijd kost.”

​Bewaak je grenzen

Heeft bedrijfsarts Roelen tot slot nog een tip voor alle mensen in de zorg, die zich nu het vuur uit de sloffen lopen? “Blijf naar je lichaam luisteren”, antwoordt hij. “Check na een dienst hoeveel tijd je nodig hebt om thuis bij te komen. Duurt dat structureel meer dan een uur? En merk je dat je steeds meer moeite krijgt om energie op de brengen voor mensen en bezigheden buiten je werk? Dan is de kans groot dat je je eigen grenzen stelselmatig overschrijdt. 

​Denk niet: ik heb nu geen keus, maar kaart het aan bij je leidinggevende of bedrijfsarts. Want ook wat werkdruk betreft geldt: voorkomen is beter dan genezen.” 

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.