Hoe sporters hun grenzen kunnen verleggen

, door Maaike Muller
foto: Bert Otten

De linkerschaats iets meer naar voren zetten, een paar kilometer eerder van fiets wisselen of een beetje meer kracht uit je heup halen bij een draai aan de rekstok. Door bewegingen van sporters heel precies in de computer te modelleren en te analyseren, kan bewegingswetenschapper Bert Otten van het UMCG zien hoe topsporters nóg beter kunnen presteren.

Het is de vraag die iedere topsporter dagelijks bezighoudt: hoe word ik sneller, sterker en beter? In zijn televisieprogramma Sportlab Sedoc ging oud-hordeloper Gregory Sedoc onlangs op zoek naar het antwoord. Bert Otten, hoogleraar Neuromechanica bij Bewegingswetenschappen, vertelde hem op welke vier punten de grenzen in de sport te verleggen zijn.

Ten eerste bij de sporter zelf, stelt Otten. Door fysiek en mentaal sterker te worden, kan een topsporter zijn prestaties verbeteren. Ten tweede helpen nieuwe of betere technische hulpmiddelen, zoals een schaats, een fiets of een hardloopschoen. Het derde punt mag niet, maar gebeurt wel: doping kan een sporter beter doen presteren. En als laatste een grotere selectie en professionalisering. “Vooral in de vrouwensport is hier nog veel te winnen”, vertelt Otten.

De passen van Daphne

Otten doet al jaren onderzoek naar alle facetten van beweging. Hij verdiept zich in hoe mensen bewegen – bijvoorbeeld een vrouw op hoge hakken of iemand met een beenprothese – en hoe het brein beweging aanstuurt. Maar ook de beweging van de kaken van een vis die zijn prooi vangt, bestudeerde hij. Alles wat hem aan het denken zet en waar hij nieuwsgierig naar is, onderzoekt hij grondig.

Daarbij gaat de aandacht van Otten, zelf wielrenner, vaak naar de sport. Hij verdiepte zich in de turnprestaties van Epke Zonderland, hing Irene Wüst vol sensoren, bestudeerde nauwgezet de passen van Daphne Schippers en Usain Bolt, analyseerde de rechtse stoot van Marloes Coenen en voorspelde de snelheid van Bauke Mollema.

“Wat ik eigenlijk steeds doe, is heel precies in de computer modelleren hoe een sporter zich beweegt”, legt Otten uit. “Zo’n computermodel helpt ons de beweging goed te begrijpen. En ik kan testen wat er gebeurt als je iets verandert, bijvoorbeeld als een schaatser anders afzet.”

Computer-Wüst

Op zijn beeldscherm laat Otten een schaatsend poppetje zien van rode staafjes en groene bolletjes. “Dit is Irene Wüst.”

Wust_bolletjes.jpg

De echte Wüst schaatste in Thialf rondjes in een pak vol sensoren, waarna Otten in zijn computersimulatie heel precies kan zien hoe ze beweegt.


 “Ik zie meer dan wat de coach langs de baan ziet. Ik kan bijvoorbeeld boven haar gaan vliegen”, laat Otten zien. “Kijk, zo zie je dat Wüst in de bocht niet meedraait als ze met links afzet. Als je nog beter kijkt, zie je dat haar linkervoet een beetje achter de ‘centre of mass’ blijft.”

Otten wijst op een geel bolletje voor de buik van de computer-Wüst, dat het zwaartepunt van Wüst voorstelt. “Ze maakt veel goed met haar armzwaai. Maar als ze haar linkervoet iets meer naar voren plaatst, draait ze makkelijker door de bocht. Een kleine aanpassing die haar net iets sneller kan maken.”

Of Wüst ook werkelijk haar linkervoet anders is gaan neerzetten in de bocht, weet Otten niet. “Ze gaat wel heel hard, maar ze heeft natuurlijk heel veel talent. Ik heb haar alleen iets laten zien waar ze over na kan denken.”

Niet alleen over de sporter zelf, maar ook over de technische hulpmiddelen kan Otten iets zeggen op basis van zijn modellen. Zo gebruikte hij computersimulaties om een nieuwe klapschaats te ontwikkelen waarop de rijder zo optimaal mogelijk kan bewegen. En hij berekent voor verschillende wielrenners op welke fiets ze het snelst een bepaalde etappe kunnen rijden.

Mollema wisselt eerder

Bauke Mollema wisselde in de Tour de France, in de etappe van Embrun naar Chorges, op advies van Otten zijn fiets een paar kilometer eerder dan de meeste renners.

“Journalisten werden een beetje zenuwachtig, omdat ze dachten dat Mollema vergat zijn fiets te wisselen vóór het laatste dalende deel van de etappe”, herinnert Otten zich. “Maar hij had al gewisseld. Ik had precies uitgerekend waar hij zijn andere fiets moest pakken.”

Dat deed Otten met een computermodel met daarin onder andere het parcours, de wind, het gewicht van de renner en de fiets, de rolweerstand van de wielen, het vermogen van de renner en zijn luchtweerstand. Hoe snel een wielrenner door de bocht gaat en hoe schuin hij hangt, wist Otten door uitgebreide testen met de rijders van Lotto Jumbo. Ook die gegevens stopte hij in het model.

“In de computersimulatie laat ik Mollema iedere meter wisselen en reken voor alle situaties de eindtijd uit. Zo kun je uiteindelijk zien waar je moet wisselen om het snelst te zijn.” Dat zijn software goede voorspellingen kan doen, blijkt wel uit het feit dat Otten berekende dat Mollema gemiddeld 35,7 kilometer per uur zou rijden. In werkelijkheid reed Mollema maar ietsje langzamer: 35,6 kilometer per uur.

‘I want your software’

Voor een tijdrit in de Giro d’Italia, berekende Otten voor Stef Clement welke fiets hij moest nemen, afhankelijk van de windrichting en –sterkte. In die berekeningen zat Otten zelfs maar 0,03 kilometer per uur naast de werkelijk gereden snelheid. “Toen ik dat vertelde op een conferentie, kwam iemand van de Russische wielerploeg vlak achter me staan en zei met lage stem en zwaar Russisch accent: ‘I want your software’”, zegt Otten lachend.

Wie denkt dat de sporters bij Otten in de rij staan om te horen hoe ze sneller, sterker en beter kunnen worden, heeft het mis. “Behalve wielrenners, komen hier niet veel sporters voor advies. Het zijn toch wel twee verschillende werelden, de wetenschap en de sport.

“Gelukkig vindt onze kennis wel zijn weg naar de sportwereld, ook via onze oud-studenten, want topsporters kunnen veel hebben aan de wetenschap. Niet om sporters als een laboratoriumrat door te meten en precies te vertellen wat ze moeten doen. Wij geven de sporters goede informatie, op basis waarvan ze zelf een gefundeerde beslissing kunnen nemen.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.