"Je hoeft echt niet van elke verpakking het etiket te lezen"

, door Marte van Santen
foto: Henk Veenstra

Hij snapt niet waarom veel mensen zo ingewikkeld doen over gezond eten. “Als je een paar simpele vuistregels volgt, zit je meestal wel goed”, zegt ​hoogleraar Volksgezondheidsonderzoek Daan Kromhout (66). Sinds 1 november bekleedt de bekende voedingsexpert en epidemioloog in het UMCG de leerstoel ‘Voeding, leefstijl en gezond ouder worden’. Het doel: beter snappen wat de relatie is tussen voedsel en veelvoorkomende ziekten. 

Toen u dertig jaar geleden hoogleraar werd, hoopte u te ontdekken in hoeverre voeding e​n leefstijl verantwoordelijk zijn voor hart- en vaatziekten. Is dat gelukt? 

“Deels. We weten nu bijv​oorbeeld dat dat 70-plussers die vanaf de middelbare leeftijd gezond leven 60 procent minder kans hebben op een beroerte dan hun ongezonde leeftijdsgenoten. Het risico op een hartinfarct ligt zelfs 70 procent lager. Je kunt dus rustig stellen dat we op dit gebied een hoop hebben bijgeleerd.”

​​Handelen we daar als bevolking ook naar? 

“Het bewustzijn over het belang van een gezonde leefstijl is zonder meer toegenomen. Bij de overheid, maar ook bij producenten en consumenten. In 1960 kregen Nederlanders bijvoorbeeld dagelijks gemiddeld nog 20 gram van de risicoverhogen​de transvetten binnen. Nu is dat gemiddeld nog maar 2 gram. Niet voor niets is het aantal mensen dat aan hart- en vaatziekten overlijdt de afgelopen decennia spectaculair gedaald.” 

​​U was voorzitter van de commissie van de Gezondheidsraad, die eind vorig jaar een nieuwe richtlijn over gezonde voeding uitbracht. Samen met veertien andere wetenschappers heeft u daarvoor vier jaar lang onderzoek gedaan. Is gezond eten zo ingewikkeld? 

“We hebben duizenden onderzoeken geanalyseerd om in kaart te brengen in hoeverre er een wetenschappelijk verband is tussen enerzijds de inname van bepaalde voedingsstoffen en anderzijds de tien meest voorkomende chronische ziekten, zoals diabetes, hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker. De uitkomsten vormen de basis voor de nieuwe voedingsadviezen.”

Wat vond u zelf de verrassendst​​e ontdekking? 

“Dat suikerhoudende dranken het risico op overgewicht – en daarmee op diabetes – zo duidelijk vergroten. Frisdranken, maar bijvoorbeeld ook fruitsap. Die bevatten namelijk vaak een net zo hoog suikergehalte. Daar kun je dus maar beter zo min mogelijk van gebruiken.”

​​Hoe kijkt u naar dieetgoeroes, die het gevaar van bijvoorbeeld brood of zuivel prediken? 

“Met verbazing. Een paar jaar geleden was vet de grote boosdoener, nu zijn het koolhydraten. Dat je geen brood zou mogen eten, is echt onzin. Integendeel, door voldoende volkorenproducten te gebruiken, kun je het risico op allerlei ziektes juist verlagen.”

​​Waarom nemen sommige mensen dit soort boodschappen dan toch klakkeloos aan? 

“Omdat ze een snelle oplossing wil​len voor hun overgewicht of voor hun gebrek aan beweging. Maar zo werkt het niet. In het overgrote deel van de gevallen is er totaal geen wetenschappelijk bewijs voor al die claims. Waarom zou je ze dan toch volgen? En je hoeft ook echt niet neurotisch elk etiket te lezen. Als je de richtlijnen over gezonde voeding zo’n beetje volgt, zit je meestal goed.”

​​Doet u dat zelf ook? 

“Redelijk. Maar eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik wel regelmatig een taartje eet of een glaasje wijn of bier drink.”

​​Waarom gaat u nu in het UMCG aan de slag? 

“Het Groningse LifeLines-project​, het langlopende bevolkingsonderzoek met 167.000 deelnemers naar het ontstaan en de ontwikkeling van chronische aandoeningen, is een walhalla voor een epidemioloog zoals ik. Verder wordt hier onderzoek gedaan naar ‘lifestyle medicine’, oftewel de vraag in hoeverre je het effect van een medische behandeling kunt versterken met een gezonde leefstijl. Daar wil ik graag een bijdrage aan leveren.”

​​Hoe gaat u dat doen? 

“Aan de hand van de gegevens uit LifeLines willen we een voedingsscore ontwikkelen. Met een heel gezond eetpatroon krijg je bijvoorbeeld een hoge score, met een ongezond eetpatroon een lage. Die scores kunnen we vervolgens gebruiken voor verder onderzoek naar de samenhang tussen leefstijl en het risico op bepaalde ziektes.”

​​U bent onlangs bij de Wageningen Universiteit met pensioen gegaan. Was u niet liever van wat welverdiende vrije tijd gaan genieten, in plaats van een nieuwe leerstoel te bekleden? 

“Ik vind mijn werk veel te leuk! Bovendien: er is nog zoveel te ontdekken. Het onderzoek naar het effect van voeding en leefstijl op ziektes als dementie en depressie staat bijvoorbeeld in de kinderschoenen. Als mijn eigen gezondheid het toelaat, kan ik nog jaren vooruit.”

​Wat adviseert de Gezondheidsraad​?
• ​Eet minstens 200 gram groente en fruit per dag enkele porties melk of yoghurt en 15 gram ongezouten noten of pinda’s. 
• Eet wekelijks vis en peulvruchten. 
• Kies bij graanproducten als brood en pasta altijd voor de volkorenvariant. 
• Drink liefst minstens drie koppen thee per dag. En koffie alleen als die door een filter is gegaan. 
• Beperk de consumptie van rood vlees en bewerkt vlees (zoals worst, ham en bacon). 
• Drink zo min mogelijk alcohol en andere suikerhoudende dranken, zoals frisdrank en vruchtensap. 
• Vervang boter door margarine, plantaardige olie en vloeibare bak- en braadvetten. 
• Eet zo weinig mogelijk zout. 
• ​​Over voedingssupplementen (vitaminepillen) is de Gezondheidsraad glashelder: die hebben voor de gemiddelde burger geen enkele zin.

​Informatie over de afdeling Dië​tetiek van het​ UMCG

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.