Kan een virus je gedachten beheersen?

, door Marije van Beilen
foto: Antoinette Borchert

​Bij een virusinfectie denk je aan de griep, aan iets besmettelijks dat je kunt voorkomen door je handen te wassen en gezond te eten. Maar kan een virus ons bizarre dingen laten geloven of stemmen laten horen? Hans Klein van het Universitair Centrum voor Psychiatrie in Groningen onderzoekt een nieuwe behandeling van psychose met een virusremmer.

S​oms kan het virus de hersenen binnendringen​

Klein: “Je merkt het niet meteen, maar we leven samen met honderden bacteriën, schimmels, virussen of andere zogenaamde micro-organismen. Samen vormen ze ons microbioom. Deze wezentjes, die soms uit nog minder dan één cel bestaan, bewonen ons lichaam van boven tot onder, van binnen en buiten: ze dringen in al onze weefsels door. Zij bemoeien zich met vrijwel al onze lichamelijke processen.” Als psychiater onderzoekt Klein de gevolgen van het alom aanwezige Herpes Simplex virus op ons denkvermogen en geestelijke gezondheid.

In ​​balans

Het klinkt misschien wat griezelig, zo’n invasie van miniwezentjes, maar het is normaal en gezond. We hebben ze nodig zoals we voeding nodig hebben, en als het goed is bestaat er een steeds veranderend maar vernuftig evenwicht tussen deze micro-organismen en de rest van ons lijf. Klein: “In onze genen ligt informatie opgeslagen die ons lichaam helpt om gevaarlijke indringers te bestrijden en goede te verwelkomen. Al in de baarmoeder en via onze levenservaringen doet ons immuunsysteem steeds meer ervaring op met de micro-organismen die het tegen komt. De kunst is steeds om een nieuwe balans te vinden, om gezond samen te leven met ons microbioom en onze omgeving.”

Het Herpes Simplex virus

Soms kan dit evenwicht echter verstoord raken en kunnen we ziek worden. Klein legt uit waarom hij het Herpes Simplex virus onderzoekt: “Dit virus draagt vrijwel iedereen bij zich, het ligt opgeslagen in de vijfde hersenzenuw hier”, legt hij uit terwijl hij naar een plek onder zijn oor wijst. “De meeste mensen kennen het wel, als de weerstand wat minder wordt kruipt het virus naar beneden en kan het een koortslip veroorzaken, maar verder merk je niet dat je het bij je draagt. Soms kan het virus echter de hersenen binnendringen, daar kun je erg ziek van worden. Ik denk dat het ook psychoses kan veroorzaken.”

​Psychose

Tijdens een psychose is het denkvermogen aangetast. Mensen kunnen bizarre overtuigingen (wanen) krijgen en bijvoorbeeld stemmen horen (hallucinaties). Volgens Klein zou een psychose veroorzaakt kunnen worden door een sluimerende infectie van het herpes virus in de hersenen. Van het Herpes Simplex virus is bekend dat het specifiek die gebieden in het brein aantast die ook bij psychose betrokken zijn. Bij ratten waarvan de hersenen kunstmatig met het virus besmet waren heeft Klein inderdaad al gezien dat ze zich vreemd begonnen te gedragen en dat dit vreemde gedrag verbeterde door behandeling met medicatie tegen psychoses. 

​Zom​bie

De laatste tijd duiken op social media griezelverhalen op over micro-organismen die hun gastheer tot zombies maken. Zo bestaat er een worm die zijn slachtoffer –een sprinkhaan - er toe beweegt om zelfmoord te plegen door het water in te lopen. Of een schimmel die mieren hoog in de bomen laat klimmen om daar te sterven. Zou zoiets ook bij mensen aan de hand zijn? We hoeven niet bang te zijn voor dit soort taferelen, zegt Klein geruststellend: “Je wordt niet ziek van alleen één zo’n organisme, het is een samenspel van heel veel dingen tegelijk en meestal is ons lichaam heel goed in staat om ziekteverwekkers in toom te houden.” 

​Stap voor stap naar beterschap

“We hopen aan te tonen dat een virusremmer helpt tegen psychoses. Allereerst onderzoeken we het effect van een kortdurende hoge dosis. We zien bij sommige patiënten die meedoen zo op het blote oog wel een effect, maar we hebben nog geen wondergenezingen gezien, hoor! Op dit moment weten we ook nog niet of deze mensen het echte of het nepmedicijn hebben gekregen, want het onderzoek loopt nog. Ik kan me voorstellen dat we patiënten in de toekomst langere tijd willen behandelen voor een sterkere genezende werking. Maar eerst wil ik nu met hersenscans onderzoeken of het herpes virus inderdaad in de hersenen van mensen met een psychose te vinden is en of een virusremmer de psychotische symptomen vermindert.”

Terugkijken: de aflevering Het ontstoken brein  van het NPO-programma Labyrint met daarin psyc​​hiater Hans Klein


Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.