Ketamine als middel tegen depressie?

, door Theone Joostensz
foto: Shutterstock

Je kunt er een olifant mee vloeren. Of er roze olifanten van gaan zien. Ketamine, narcosemiddel en partydrug, zou echter ook helpen tegen ernstige depressies. Robert Schoevers, hoogleraar psychiatrie in het UMCG, startte een onderzoek om wetenschappelijk aan te tonen wat daarvan waar is. 

Tienduizenden mensen in Nederland lijden aan zo'n ernstige vorm van depressie dat ze niet of onvoldoende baat hebben bij reguliere behandelingen als psychotherapie, medicatie of elektroshocktherapie. Ze zijn uitbehandeld, therapieresistent.

Robert Schoevers, hoogleraar psychiatrie in het UMCG, gebruikt deze weinig hoopgevende termen niet meer. En zeker niet in het bijzijn van patiënten. Hij spreekt liever van 'mensen met een hardnekkige depressie'.

“Deze mensen hebben een afschuwelijk leven”, vertelt hij. “Niks sprankelt meer. Ze zien alleen de negatieve kanten, kunnen niet meer genieten, voelen zich innerlijk gejaagd, hebben slaapstoornissen, zitten vol met zelfkritiek en kunnen suïcidaal zijn. Voor deze mensen is het leven verschrikkelijk. Er is bijna niets dat hen verlichting brengt.”

Kosten en baten

In de jaren negentig van de vorige eeuw verscheen er een hele rits aan nieuwe antidepressiva op de markt. Maar in de afgelopen jaren is er niet veel meer gebeurd op dit gebied.

“Terwijl het heel erg nodig is dat we blijven zoeken naar aanvullende behandelingen voor mensen bij wie de reguliere middelen niet aanslaan”, zegt Schoevers. “Er zijn wel intensieve psychotherapieën voor chronische depressie ontwikkeld die wij ook aanbieden. Maar het lijkt erop dat de farmaceutische industrie er weinig belangstelling meer voor heeft. Men heeft klaarblijkelijk weinig zicht op een doorbraak. Een kwestie van kosten en baten.”

Special K

Gloort er nu hoop aan de horizon? De afgelopen jaren verscheen de ene na de andere optimistische publicatie in de media over de antidepressieve werking van ketamine.

In de gezondheidszorg wordt ketamine al heel lang gebruikt om patiënten voor een operatie onder narcose te brengen. Of als pijnstiller in specifieke situaties, bijvoorbeeld voor traumaslachtoffers of mensen met een moeilijk behandelbaar pijnsyndroom.

In het drugs- en uitgaanscircuit is 'Special K' populair, omdat je ervan kunt gaan hallucineren. Persoonlijke verhalen van mensen die zwaar gebukt gingen onder een depressie en die dankzij ketamine de zon weer zagen schijnen.

Awakenings

“Dat klinkt allemaal heel mooi”, zegt Schoevers. “Maar ten eerste hoor je in de media alleen de succesverhalen. Datzelfde geldt vaak ook voor de eerste kleine studies in de wetenschappelijke literatuur. Die laten overigens ook een andere kant zien, namelijk dat veel patiënten weer terugvallen. Mensen kunnen kort opknappen van ketamine, maar aan het eind van de week weer diep depressief zijn. Soms bijna zoals in de film Awakenings.”

De hoofdpersoon in deze film, die gebaseerd is op waargebeurde feiten, ontwaakt uit een jarenlange coma door het medicijn L-DOPA. Het effect van L-DOPA is echter tijdelijk en hij zakt na verloop van tijd weer terug in zijn comateuze toestand.

“Er is ook nog maar weinig bekend over bijvoorbeeld de langetermijneffecten. Dus is er nog veel onderzoek nodig voordat we ketamine eventueel kunnen voorschrijven als medicijn tegen depressies. Dat kan nu niet omdat het middel niet geregistreerd is als antidepressivum.” 

Ketaminecapsules

Dit voorjaar startte Schoevers samen met onder anderen arts-onderzoekers Sanne Smith-Apeldoorn en Jolien Veraart een onderzoek naar de effecten van ketamine op mensen met een hardnekkige depressie. Zowel de onderzoekers als de proefpersonen weten niet wie de capsules met ketamine krijgen en wie de placebo.

“We hebben bewust gekozen voor ketamine in capsulevorm omdat dat makkelijker is toe te dienen”, vertelt Schoevers. “Nadat ze aan het onderzoek hebben meegedaan, krijgen patiënten allemaal de mogelijkheid om ketamine te gebruiken om te kijken of het wat voor ze doet. Wij monitoren ook dan zorgvuldig de werking en de mogelijke bijwerkingen.”

K-hole

Hoe zit dat eigenlijk met die bijwerkingen? Hoe ernstig zijn ze? Schoevers: “Als je een hoge dosis ketamine neemt, wat drugsgebruikers doen, kun je er kortdurend psychotisch en soms heel angstig door worden. Een fenomeen dat bekend staat onder de naam 'K-hole': je kunt niet meer bewegen of praten en hebt het gevoel alsof je uit je lichaam treedt. Met de dosering die wij gebruiken, is die kans heel klein.”

Op de langere termijn lijken de bijwerkingen vooralsnog vrij mild te zijn. Maar veelgebruikers kunnen bijvoorbeeld wel geheugenproblemen krijgen. Ook kunnen er problemen met de urinewegen ontstaan en zou (langdurig) ketaminegebruik schadelijk kunnen zijn voor de lever. “Dat gaan we ook allemaal onderzoeken”, aldus Schoevers. 

Hoopvol

Als alles volgens plan verloopt, is het onderzoek eind volgend jaar afgerond. Welke verwachtingen koestert Schoevers? Helpt ketamine daadwerkelijk bij hardnekkige depressies?

“Ik ben voorzichtig optimistisch”, antwoordt hij. “Want je wilt niet dat mensen er zelf mee gaan experimenteren. Je wilt ook niet dat je er over een paar jaar achter komt dat het gebruik van ketamine allerlei complicaties met zich meebrengt die niemand zich vooraf gerealiseerd had. Je moet echt heel goed onderzoeken of - en voor wie - het werkt, wat de consequenties zijn en welke dosering de juiste is. Dat kost helaas heel veel tijd. Maar ik ben wel degelijk hoopvol gestemd.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.