Kun je prettig gestoord zijn?

, door Janneke Kruse
foto: Antoinette Borchert

​Al vier keer vroeg de plaatsvervangend eindredacteur me of dit stukje al klaar was. Controlfreak! De echte eindredacteur reisde wekenlang door Australië. Wat een narcist! Ondertussen zag ik het allemaal niet meer zitten… Depressief natuurlijk! Ik vroeg me af of je een psychische stoornis ook een beetje kunt hebben, en legde het voor aan Peter de Jonge, hoogleraar Psychiatrische epidemiologie en onderzoeksleider van 'Hoe gek is Nederland?'. Kun je eigenlijk ook prettig gestoord zijn?

 "Ja, dat kan zeker," aldus De Jonge, "En dat is eigenlijk ook wel logisch. De meeste psychische stoornissen hebben te maken met een bepaalde kwetsbaarheid. Ze komen zelden uit de lucht vallen. Als bijvoorbeeld iemand depressief is, horen we vaak dingen als 'geen wonder, hij was altijd al zwaar op de hand'. Die kwetsbaarheid heeft iemand dus al in zich, en hangt sterk samen met het karakter, het temperament van die persoon."

Iemand die​ de neiging ​heeft om alle aandacht naar zich toe te trekken​ is soms best vervelend in de omgang, maar kan in een organisatie wel een boegbeeld of een hele goede kartrekker zijn​​​.​​​ 

Secuur kan positief zijn

Dat kan dus ook best positief zijn. "Iemand die heel secuur en zorgvuldig is kan een fijne collega zijn. Bij zo'n collega kun je er immers vertrouwen dat het goed komt. Maar zo iemand is ook kwetsbaar om obsessieve en compulsieve stoornissen te krijgen. Omgekeerd kan ook: iemand die de neiging heeft om alle aandacht naar zich toe te trekken is soms best vervelend in de omgang, maar kan in een organisatie wel een boegbeeld of een hele goede kartrekker zijn."

Hokjes loslaten

Eind 2013 startte De Jonge met het onderzoek Hoe gek is Nederland, een groot bevolkingsonderzoek naar de psychische gezondheid van Nederlanders. "Normaal gesproken kijken psychiaters en psychologen in het handboek DSM (diagnostisch en statistisch handboek voor psychische stoornissen) naar alle hokj​es die erin staan, en kijken ze hoe goed een patiënt in zo'n hokje past. Met dit onderzoek willen wij die hokjes loslaten,  en gewoon kijken naar hoe psychische verstoringen er eigenlijk uitzien. Misschien kloppen die hokjes niet, hebben we andere hokjes nodig, of helemaal geen hokjes. Ik hoop aan te tonen dat alles gradueel is. Dat je dus een beetje neurotisch of een beetje compulsief kun zijn. Bij cabaretiers die extreem druk en aanwezig zijn denk je wel eens, je zal er maar mee getrouwd zijn. Toch zijn zij thuis lang niet altijd even druk als op het toneel. Ze hebben blijkbaar een zekere controle over hun eigenschappen. Zulke eigenschappen hoeven je leven niet meteen ernstig te verstoren. Waarom het dat bij sommige mensen wél doet, daar willen we achterkomen."

Klachten en krachten

"Hoe ernstig een psychiatrische stoornis is, meten we doorgaans aan de ernst van de klachten. Maar in ons onderzoek kijken we juist ook naar de krachten die daar tegenover staan. Een kracht als relativering is heel algemeen, daar heb je bij heel veel stoornissen wat aan. Je kunt heel sombere gedachten hebben, maar als je deze kunt relativeren, heb je er een zekere controle over. Ook humor is een sterke kracht. Net als zelfreflectie en mindfulness."

Menselijk lijden hoort bij het leven, zegt De Jonge. "Iedereen moet daarin zijn eigen bronnen van geluk zien te vinden. Sommige bronnen zijn universeel: vrijwel iedereen vaart wel bij contact met mensen die van je houden, maar ook simpelweg dingen doen die je echt leuk vindt is zo'n bron. Maar bronnen voor leefplezier kunnen van persoon tot persoon verschillen. Niet iedereen weet van zichzelf wat die bronnen zijn. Daar proberen we mensen bij te helpen."

'Normaal' is een afspraak ​die we als samenleving gemaakt hebben, en die fluctueert. Wat we nu normaal vinden, kunnen we als samenleving over een aantal jaren abnormaal vinden​.

Dagboekonderzoeken

Een van de manieren waarop de onderzoekers dat doen is het dagboekonderzoek. Mensen ​houden dertig dagen lang drie keer per dag bij wat ze doen en hoe ze zich voelen. Na dertig dagen kunnen deelnemers hun patronen ontdekken: op een dag waarop ik 's ochtends gesport heb voel ik me ontspannen. Als ik de vorige dag gewandeld heb, voel ik me de dag erna schuldig. Daarmee kun je uitzoeken: waarom voel ik me schuldig? Omdat ik dan een werkachterstand van een dag heb. En daardoor slaap ik vervolgens slecht. "Je kunt dat patroon doorbreken. Mensen kunnen zelf die conclusies trekken. Moeten ze niet meer wandelen? Of de dingen op hun werk anders organiseren?"

Bronnen van geluk vinden

Sommige mensen zitten gevangen in hun kwetsbaarheid; het staat ze in de weg om hun eigen bronnen van geluk te vinden. "Tegen iemand die compulsief is kun je wel zeggen dat hij z'n handen niet twintig keer moet wassen, maar zijn kwetsbaarheid staat de oplossing in de weg. De kunst is te leren hoe je zo'n emotionele keten kunt doorbreken. Dat is een vaardigheid waar zelfreflectie en relativering voor nodig is", aldus De Jonge.

'Normaal' is een afspraak

Het is nog te vroeg om uitspraken te doen op basis van de uitkomsten van de eerste onderzoeksronde Hoe gek is NL. "Maar één ding weten we heel zeker: iedereen is een beetje gek. Anders gezegd, niemand is helemaal normaal. Dat kan ook niet; 'normaal' is een afspraak die we als samenleving gemaakt hebben, en die fluctueert. Wat we nu normaal vinden, kunnen we als samenleving over een aantal jaren abnormaal vinden. Daarbij, je kunt op zó veel verschillende manieren en terreinen normaal en dus ook abnormaal zijn, dat niemand dat op alle terreinen is. Een beetje gek is dus eigenlijk heel normaal."

Ga naar de site van Hoe gek is Nederland​.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.