Kwaliteit van sterven in tijden van corona

, door Theone Joostensz
foto: Henk Veenstra

​Hoe verleen je palliatieve zorg aan een patiënt die gaat sterven aan de gevolgen van een besmetting met het coronavirus? Kun je ‘nabij’ zijn als je van top tot teen bent ingepakt? En hoe ervaren naasten dit? Het UMCG werkt mee aan een internationaal onderzoek naar palliatieve zorg in tijden van corona, onder leiding van het Erasmus Medisch Centrum.  

Palliatieve zorg is zorg voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn. Kwaliteit van leven staat voorop: zorgverleners zetten zich ervoor in dat de patiënt tijdens zijn laatste levensfase zo min mogelijk last heeft van klachten als pijn, misselijkheid en benauwdheid. Ook is persoonlijk contact, emotionele ondersteuning en aandacht voor zingeving en spiritualiteit in deze periode heel belangrijk.

Jenske Geerling, verpleegkundig specialist palliatieve zorg bij het UMCG en lid van het consultatieteam, adviseert verpleegkundigen en artsen over zorg voor patiënten in de laatste levensfase. “Niet op alle afdelingen hebben ze daar ervaring mee”, vertelt ze. “Soms worden we gevraagd om mee te kijken of het goed gaat. Een andere keer is de vraag of een patiënt naar huis kan om te sterven. Ook voer ik regelmatig gesprekken met families.” ​

Ingewikkeldheid

De coronacrisis heeft veel impact op hoe de palliatieve zorg momenteel verleend wordt. Geerling: “Toen de eerste corona-afdelingen geopend werden, hebben we de verpleegkundigen en artsen heel duidelijke informatie gegeven over wat je kunt doen en hoeveel medicatie je kunt geven. 

​Het ziektebeloop bij corona is geen lang, ingewikkeld traject. Mensen overlijden snel, of knappen toch weer op. De ingewikkeldheid zit ‘m in wie er wel of niet op bezoek mag bij de patiënt, en in de afstand tussen de patiënt en de zorgverlener die van top tot teen is ingepakt in beschermende kleding.”

Geen bez​oek

“Wij hebben hier in Groningen een unieke situatie”, zegt An Reyners, hoogleraar palliatieve geneeskunde bij het UMCG. “De meeste coronapatiënten die hier liggen, komen niet uit onze eigen omgeving, maar uit het zuiden van Nederland. Wat betreft bezoek van naasten, zijn we heel restrictief. Als het gaat om naasten die ten zuiden van Overijssel komen, zijn we nog restrictiever. 

Een patiënt uit Brabant die helemaal geen familie op bezoek mag; dat is heel naar. We hebben goede psychosociale zorg geregeld op de corona-afdelingen waarbij geestelijk verzorgers en psychologen gevraagd en ook vooral ongevraagd bij de patiënten langsgaan en deze issues onderkennen en hulp aanbieden.”  

​Onderzoek palliatieve zorg

“Er gaat veel aandacht uit naar hoe we verspreiding van het virus kunnen voorkomen en naar goede behandelingen voor coronapatiënten”, zegt Agnes van der Heide, bijzonder hoogleraar medische besluitvorming en zorg in de laatste levensfase bij het Erasmus Medisch Centrum. 

“Dat is natuurlijk heel belangrijk. Maar het laat onverlet dat er mensen overlijden aan het virus. Hoe geven we tijdens deze crisis vorm aan de zorg in de laatste levensfase, en met name in de stervensfase? Hoe garandeer je als zorgverlener dat je mensen nog steeds persoonlijke, behoeftegerichte zorg geeft, en dat ook naasten voldoende aandacht en steun krijgen? Deze vragen bleven in het begin van de coronacrisis onderbelicht, en daar maakten we ons zorgen over.”

Samen met onder anderen An Reyners nam Van der Heide het initiatief voor een onderzoek naar palliatieve zorg tijdens de coronacrisis. Dit onderzoek, waar veel ziekenhuizen en andere zorgorganisaties in Nederland en ook een aantal buitenlandse ziekenhuizen aan meewerken, moet een realistisch beeld schetsen van hoe palliatieve zorg momenteel wordt gegeven en hoe zorgverleners en naasten die beleven. Waar gaat het mis, waar gaat het goed, wat kunnen we van elkaar leren om het beter te doen?  

​Vragenlijsten

“We hebben een vragenlijst ontwikkeld voor zorgverleners en een voor naasten. Die zijn te vinden op www.palliaweb.nl”, zegt Van der Heide. “Er staan vragen op als: hoe was de medische zorg? Was er persoonlijke aandacht? Had u gewild dat het anders was gegaan? Enerzijds kijken we feitelijk naar hoe de zorg is verlopen. Anderzijds naar wat dat heeft gedaan met de betrokkenen.”

Er zijn al honderden ingevulde vragenlijsten binnengekomen. Wat kan Van der Heide voorlopig zeggen op basis van de antwoorden? “Op een heleboel punten gaat het over het algemeen goed. Zorgverleners doen heel erg hun best om zorg op maat te geven, zorg die mensen echt nodig hebben. 

Op het gebied van communicatie gaat het nog weleens mis. Zoals de tijd hebben om te luisteren naar patiënten en naasten, emotionele ondersteuning bieden en recht doen aan vragen op religieus en spiritueel vlak. Dat zien we met name in ziekenhuizen en verpleeghuizen waar heel weinig mensen op bezoek mogen komen bij de patiënt.”

​“Elke zorgverlener of naaste die tijdens deze coronasituatie te maken heeft (gehad) met een overlijden in een palliatief traject, kan een vragenlijst invullen”, zegt Reyners. 

“Het idee is dat we leren van alles wat er nu gebeurt. Dingen die misschien anders hadden gekund en waar we nog niet over na hadden gedacht. Misschien zullen sommige dingen blijvend veranderen naar aanleiding van corona, of zitten we na een aantal jaren weer in zo’n situatie. Dan hebben we in ieder geval alvast een draaiboek klaarliggen.” 

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.