"Laat de teugels vieren bij oudere diabetespatiënt"

, door Angela Rijnen
foto: Antoinette Borchert

​​Sommige oudere diabetespatiënten schrokken van de publiciteit rondom zijn proefschrift in februari. Hans van Hateren, in het UMCG in opleiding tot huisarts, stelde dat hun behandeling minder streng kan. Wil hij ouderen een optimale behandeling ontzeggen? “Nee, integendeel: de nu gehanteerde richtlijnen sluiten niet goed aan op de behoeften van de 75-plussers.”

​Patiënten met diabetes type 2 van 75 jaar of ouder worden vaak te rigide behandeld, concludeert u.

“Ja, de diabeteszorg in Nederland is sterk verbeterd. Zowel huisartsen als specialisten doen er alles aan complicaties van diabetes – zoals hart- en vaatziekten, nierfalen en slecht zien -  te voorkomen. Dan doen ze door het gemiddeld bloedsuikergehalte, de bloeddruk en het cholesterolgehalte van patiënten binnen streefwaarden te houden. Komen patiënten daarboven, dan kunnen andere medicijnen voor de diabetes, bloeddrukverlagers en cholesterolverlagers nodig zijn. Maar uit mijn onderzoek blijkt dat die streefwaarden voor veel ouderen te laag te zijn. Zo komt een bloeddruk van 140 - de streefwaarde - bij 75-plussers van nature eigenlijk niet voor. Ik heb vastgesteld dat bij hen een wat hogere bloeddruk zelfs een betere levensverwachting geeft.”

​​Bepleit u een aangepaste behandeling voor deze leeftijdsgroep?

“Ja. Ik zeg: laat bij hen de teugels wat vieren. Veel biologische processen bij ouderen gaan langzamer, ze eten vaak minder, ze zijn kwetsbaarder voor bijwerkingen van geneesmiddelen. Weliswaar is ongeveer tien procent van deze leeftijdsgroep zo vitaal, dat ze baat hebben bij de gehanteerde streefwaarden. Maar voor tachtig tot negentig procent zijn die niet zinvol. Voor die groep bepleit ik een streefwaarde van 160 voor de bloeddruk en een gemiddeld suikergehalte onder de acht, in plaats van onder de zeven.”

​​​Maakt dat veel uit?

“Ja, want als je streeft ​naar een gemiddeld suikerwaarde van zeven, schrijf je eerder insuline voor. Dat brengt ook het risico van plotseling lage bloedsuikers met zich mee. Door zulke zogenoemde hypo’s worden mensen trillerig en kunnen ze het bewustzijn verliezen. Het is ook nooit bewezen dat bij deze groep mensen een gemiddelde suikerwaarde van zeven, de huidige streefwaarde, optimaal is. Dat komt doordat kwetsbare ouderen nooit worden opgenomen in grote onderzoeken, omdat ze vaak meerdere aandoeningen hebben die effecten van medicatie en dus de onderzoeksresultaten kunnen beïnvloeden.”

​​De strenge richt​lijn is bedoeld om complicaties te voorkomen. Wat gebeurt er als je die lijn loslaat?

“Richtlijnen bieden ​voor de grote groep diabetespatiënten houvast en hebben de diabeteszorg verbeterd, maar ze sluiten niet naadloos aan op de behoeften van de 75-plussers. Zo behandel ik een 98-jarige dame, die suikers van 25 tot 30 had. Ze was hierdoor niet fit. Inmiddels krijgt ze insuline, maar we streven naar een gemiddeld bloedsuiker tussen de 10 en 15. Ze voelt zich nu echt beter, zonder dat het risico op een hypo erg groot is. Bij zulke patiënten gaat het er niet zozeer om complicaties op lange termijn te voorkomen, maar wél om behoud van kwaliteit van leven. Dat behandeldoel bepaal je samen met de patiënt.”

​​Wat vinden ouderen van uw conclusie?

“Ik heb gehoord da​t sommigen vrezen dat ze minder zorg krijgen. Dat is echter absoluut niet de bedoeling. Als de bloeddruk 190 is willen we die nog steeds terugbrengen, alleen niet zo ver. Want ouderen zijn bijvoorbeeld ook gevoelig voor bloeddrukdaling bij opstaan, waardoor ze kunnen vallen.”

​​En behandelaars?

“Ik denk dat huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde niet altijd overtuigd zijn van de noodzaak tot de gangbare strenge behandeling van alle 75-plus diabetespatiënten. Maar als het gaat om wetenschappelijk bewijs, dan sta je voor een rare situatie. Uit farmaceutisch onderzoek is niet bekend of de streefwaarden optimaal zijn voor kwetsbare ouderen. Toch worden die standaardwaarden ook voor hen gehanteerd en moeten wij bewijzen dat dat ouderen niet altijd ten goede komt.”

​​Hoe wilt u dat bewijzen?

“Ik wil heel graag onderzoeken wat er gebeurt met oudere patiënten bij wie je medicatie afbouwt omdat je de grenswaarden bij hen naar boven bijstelt. Verder denk ik dat je mensen kunt volgen binnen de dagelijkse zorgpraktijk – huisartsen kunnen zo de effecten van medicatie bij ouderen in kaart brengen.”

​Hans van Hateren (Hardenberg, 1983) is sinds 2008 arts-onderzoeker bij het Diabetes Kenniscentrum in Zwolle. Hij promoveerde op 13 februari 2013 in Groningen op onderzoek naar diabetesbehandeling van 75-plussers. Hij deed zijn onderzoek als onderdeel van het Zwolle Outpatient Diabetes project Integrating Available Care (ZODIAC). Van Hateren studeerde geneeskunde in het UMCG, waar hij nu in opleiding is tot huisarts. Hij specialiseert zich ook tot huisartsgeneeskundig expert in diabeteszorg.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.