Levensloop onder de loep

, door Theone Joostensz
foto: Shutterstock
Als ik gezond eet, veel sport en niet rook, dan leef ik nog lang en gelukkig. Toch? Nou, zo simpel ligt het niet. Een gezonde leefstijl alléén biedt geen garantie voor de toekomst. Er zijn meer factoren die een rol spelen bij gezond en gelukkig ouder worden. Zoals het gezin waarin je bent opgegroeid, je sociale netwerk en je leefomgeving. Binnen het programma Healthy Ageing, Population and Society (HAPS) onderzoeken wetenschappers van het UMCG en de RUG welke sociale en maatschappelijke factoren van belang zijn bij gezond en gelukkig ouder worden. Ze nemen daarbij de hele levensloop onder de loep.
"Het blijkt dat hoe ouder je wordt, hoe moeilijker je je kunt aanpassen."
Iedereen maakt in zijn leven een aantal veranderingen mee. Je gaat bijvoorbeeld op kamers, samenwonen, trouwen. Je krijgt kinderen, gaat scheiden, met pensioen… “Allemaal belangrijke veranderingen die invloed hebben op je leefstijl en op je gedrag, en dus op je gezondheid”, zegt Nynke Smidt, universitair docent bij de afdeling Epidemiologie van het UMCG en lid van het HAPS coördinatieteam. 

“Veranderingen kunnen je gezondheid negatief beïnvloeden. Als je op kamers gaat, zorg je dan wel goed voor jezelf? Of ga je slecht eten, niet sporten, roken en veel drinken? Kun je jezelf aan de nieuwe situatie aanpassen en weer de balans vinden? Het blijkt dat hoe ouder je wordt, hoe moeilijker je je kunt aanpassen. Ook mensen die geen steun krijgen vanuit hun omgeving, hebben meer moeite om na een ingrijpende verandering de balans te hervinden en actief in de maatschappij te blijven staan.”  

​​Omgevingsfactoren spelen belangrijke rol

Binnen het programma HAPS onderzoeken wetenschappers welke sociale en maatschappelijke factoren van belang zijn bij gezond en gelukkig ouder worden. HAPS is een interdisciplinaire samenwerking tussen de afdelingen Sociologie en Demografie van de RUG, de afdeling Epidemiologie van het UMCG en het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI). 

“Niet alleen individuele factoren bepalen of je gezond ouder wordt of niet. Ook omgevingsfactoren spelen een belangrijke rol”, zegt Smidt. “HAPS wil gezond en gelukkig ouder worden zoveel mogelijk stimuleren door onderzoek te doen naar de maatschappelijke aspecten van gezond ouder worden gedurende de hele levensloop.​ 

Een voorbeeld is een onderzoek naar de relatie tussen negatieve gebeurtenissen in de kindertijd en overgewicht op latere leeftijd. Op jonge leeftijd een scheiding of een overlijden meemaken of gepest worden, kan invloed hebben op het gewicht. Door de stress kan de hormonale huishouding in de war raken. Of het kind past zijn gedrag aan en gaat meer eten en minder bewegen. Kinderen die al jong dik zijn, zijn dat ook vaak als puber en als (jong)volwassene. Daarom is die levensloopbenadering zo belangrijk. Overgewicht begint vaak al in de kindertijd, dus je moet het probleem op jonge leeftijd aanpakken.”

Micro, meso en macro​​​

Gezondheid en welzijn worden beïnvloed door het individu (micro-niveau), kleinere groepen zoals het gezin, school of vrienden (meso-niveau) en door ons overheidsbeleid (macro-niveau). Smidt: “Bij het individu gaat het om leefstijl, het vermogen om te leren, de lichamelijke conditie en biologische aspecten zoals bloeddruk en cholesterol. Tot op bepaalde hoogte kun je die zelf beïnvloeden.

Je sociale netwerk, dus je familie en je vrienden, en je werk- en leefomstandigheden kunnen veel invloed hebben op je gezondheid. Stoppen met roken is bijvoorbeeld erg moeilijk als al je vrienden of collega’s wel blijven roken. En als je in een criminele buurt woont, vergroot dat je gevoel van onveiligheid wat weer gevolgen heeft voor je gezondheid. Bij aspecten op macroniveau moet je bijvoorbeeld denken aan wet- en regelgeving. Als de politiek het roken verbiedt in de kroeg of besluit dat er meer fietspaden moeten komen, dan heeft dat ook gevolgen voor de gezondheid.”

HAPS Semin​ar 

Onlangs organiseerde Smidt met Jisca Kuiper en Marloes Oldenkamp, beiden PhD-student bij Epidemiologie, het tweede HAPS Seminar. Het thema was ‘A life course approach to healthy ageing’ (een levensloopbenadering van gezond ouder worden). PhD-studenten van de samenwerkende faculteiten Sociologie, Demografie en Epidemiologie kregen de gelegenheid om hun onderzoeken te presenteren aan een groter publiek. 

Smidt noemt een paar voorbeelden: “Er is onderzoek gedaan naar het verband tussen sociale relaties en dementie”, vertelt ze. “Hieruit blijkt dat mensen die regelmatig en ook diepgaand contact hebben met anderen, beter beschermd zijn tegen het risico om dement te worden. Een ander onderzoek richt zich op de relatie tussen gezondheid en het wel of geen partner (meer) hebben. Uit deze studie bij mensen tussen de 50 en 80 jaar blijkt dat een stabiel huwelijk de beste papieren geeft op het gebied van gezondheid.”  

Stijgen op de sociaaleconomische ladder​

Nog een voorbeeld is het onderzoek naar de combinatie van mantelzorg en betaald werk. Wat doet dat met je gezondheid? En in hoeverre kan ondersteuning door de werkgever voorkomen dat mantelzorgers overbelast raken? “Ook een heel interessante studie is die naar de vraag welke gevolgen het opleidingsniveau van je ouders heeft voor je gezondheid”, zegt Smidt. 

"Als je in een criminele buurt woont, vergroot dat je gevoel van onveiligheid, wat weer gevolgen heeft voor je gezondheid." ​

“Een lagere opleiding wordt vaak geassocieerd met een slechtere leefstijl. Kun je hieraan ontgroeien? Je gaat bijvoorbeeld studeren en stijgt daardoor op de sociaaleconomische ladder. Wat betekent dat voor je cardiovasculaire risicoprofiel? Met andere woorden: wat is de kans dat je over tien jaar dood bent als gevolg van een hart- of vaatziekte? Uit deze studie blijkt dat het opleidingsniveau van je ouders hierin geen rol speelt. Je eigen opleiding daarentegen wel, en het cardiovasculaire risicoprofiel van je ouders ook.”

Smidt benadrukt het belang van een interdisciplinaire samenwerking op een thema als Healthy Ageing: “Healthy Ageing wordt niet alleen door het individu bepaald, maar door meerdere factoren. Veel speelt zich af buiten het ziekenhuis en buiten het gezichtsveld van de huisarts om. Daarom kijkt HAPS niet alleen naar de medische kant van gezond ouder worden, maar ook naar sociale en demografische aspecten. Deze krachtenbundeling is echt een verrijking.” ​

Meer informatie over het programma​ Healty Ageing, Population and Society

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.