"Longkankerscreening met CT-scan redt levens"

, door Marjolein te Winkel
foto: Shutterstock

Longkanker kan door screening met een CT-scan in een zeer vroeg stadium worden ontdekt, en dit kan de hoge sterfte onder longkankerpatiënten drastisch verminderen. Dat concluderen longkankerspecialisten uit diverse Europese landen op basis van de resultaten van verschillende Europese onderzoeken, waaronder de Groningse NELSON-studie. Zij dringen er daarom op aan om longkankerscreeningprogramma's zo snel mogelijk op te zetten. Zij publiceren hun standpunt en advies vandaag in Lancet Oncology.

Longkanker is de meest dodelijke vorm van kanker. Minder dan 10 procent van de mensen die de diagnose longkanker krijgt, leeft vijf jaar na de diagnose nog. Jaarlijks sterven in Nederland zo’n 11.000 mensen aan longkanker, binnen de EU gaat het om 270.000 mensen en wereldwijd veroorzaakt longkanker 1,7 miljoen sterfgevallen per jaar. Dat is bijna een vijfde van alle sterfgevallen door kanker.

Vroege opsporing

Het is van groot belang om de ziekte in een vroeg stadium, voordat er uitzaaiingen ontstaan, op te sporen. De tumor kan dan met een relatief kleine operatieve ingreep verwijderd worden, waarmee de patiënt is genezen. De patiënt hoeft dan niet de zware behandeling met chemotherapie of bestraling te ondergaan. De screening is hiermee ook heel kosteneffectief, want de zeer dure longkankergeneesmiddelen zijn bij deze behandeling niet meer nodig.

Screening met een CT-scan bij mensen met een verhoogd risico op longkanker, zware (ex-)rokers ouder dan 50 jaar, kan de ziekte opsporen voordat er uitzaaiingen ontstaan, zo blijkt nu.

De screening wordt gedaan met een zogenaamde spiraal CT-scan, waarbij er continu spiraalsgewijs röntgenopnamen gemaakt. Deze techniek is sneller en op de foto’s is meer te zien dan bij een gewone CT-scan. Zo kan een spiraal CT-scan niet alleen de diameter van een tumor, maar ook het volume ervan bepalen. Door het volume van de tumor uiterst nauwkeurig te volgen, kan de groeisnelheid van de tumor gemeten worden en dat is één van de belangrijkste indicatoren voor kwaadaardigheid van tumor.

Advies voor landelijk bevolkingsonderzoek

Eerder bleek uit Amerikaans onderzoek dat  twintig procent minder mensen overleden als gevolg van vroege screening met een spiraal CT-scan. De onderzoekers van het UMCG en hun Europese collega’s hebben nog geen conclusies getrokken over het sterftepercentage, maar hebben in hun onderzoek een gelijk percentage tumoren gevonden met CT-screening in een vroeg stadium als in het Amerikaanse onderzoek. Op basis hiervan concluderen de specialisten dat longkankerscreening levens redt, en adviseren ze om te beginnen met de voorbereidingen voor landelijk bevolkingsonderzoek naar longkanker met een CT-scan.

De voorbereidingen die getroffen moeten worden zijn onder andere het werven van voldoende radiologen voor het beoordelen van de CT-scans, het ontwikkelen van geautomatiseerde data-analyse, het investeren in CT-scanners en het opstellen van een plan voor het identificeren en uitnodigen van personen met een hoog risico op longkanker.

De NELSON-studie

Nederland heeft, als enige Europese land, een wet op het bevolkingsonderzoek waarin randvoorwaarden zijn vastgelegd waaraan screeningen moeten voldoen. Zo moet de op te sporen ziekte ernstig genoeg zijn, moet de gezondheidswinst door screening aanzienlijk zijn en moet er een gedegen kosten-baten analyse zijn gemaakt.

Ook is het hier verplicht om een proef-bevolkingsonderzoek op te zetten. De NELSON-studie (Nederlands Leuvens Longkanker Screenings Onderzoek) kreeg in 2001 toestemming van de minister om als proef-bevolkingsonderzoek uitgevoerd te worden.

De NELSON-studie startte in september 2003. Ruim 650.000 mannen en vrouwen tussen 50 en 75 jaar in de regio’s Groningen, Drenthe, Utrecht, Haarlem, Amstelveen en Leuven kregen een vragenlijst toegestuurd over onder andere hun rookgedrag met het verzoek deze ingevuld te retourneren. Op grond van de antwoorden zijn mensen met een verhoogd risico op longkanker geselecteerd om deel te nemen aan het onderzoek. Uiteindelijk hebben 16.000 personen besloten mee te doen. Hiervan zijn 8.000 deelnemers voor een CT scan geselecteerd. De andere 8.000 deelnemers vormen de controlegroep.

171127_beeld_oudkerk.klein.jpgDe publicatie in Lancet Oncology is gemaakt door UMCG-hoogleraar Matthijs Oudkerk (rechts op de foto) en hoogleraar John Field  van de University of Liverpool samen met twintig longkankerspecialisten uit heel Europa, waaronder Oostenrijk, Denemarken, Duitsland, Italië, Spanje, Nederland, Polen en het Verenigd Koninkrijk.

In de publicatie in het wetenschappelijk tijdschrift The Lancet doen zij een aantal aanbevelingen over hoe de Europese landen longkankerscreening succesvol kunnen opzetten en uitvoeren en roepen zij EU-landen op om nu te beginnen met de voorbereidingen zodat over 18 maanden gestart kan worden met de implementatie van effectieve CT-longkankerscreening.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.