Mama's ongezonde leefstijl verandert dna kind

, door Helma Erkelens
foto: Henk Veenstra

Een ongezonde leefstijl van de moeder betekent niet alleen meer risico op een ongezondere levensloop van haar kind, maar ook van haar kleinkinderen en de generaties daarna. Hoe werkt die overerfbaarheid? Dat gaat Sicco Scherjon onderzoeken. Hij zet in het UMCG samen met  andere onderzoeksgroepen een nieuwe lijn op om de biologische mechanismen achter die erfelijkheid boven water te krijgen. Met die kennis van voor en tijdens de zwangerschap wil hij nog beter kunnen voorspellen welke aandoeningen op latere leeftijd kunnen optreden en waarom.

​​Waarom denkt u  dat een ongezonde leefstijl van de moeder leidt tot meer kans op gezondheidsproblemen bij latere generaties?

“Uit de epidemiologie kennen we de risicofactoren uit de omgeving, zoals roken en overgewicht. Maar ook een laag geboortegewicht op zich is een risicofactor. Al die risicofactoren bootsen we in diermodellen na. We weten dat zowel teveel voedsel als ondervoeding bij zwangere muizen gevolgen hebben voor de nakomelingen. Die zijn minder gezond en  op dna-niveau zie je allerlei verschuivingen. De verandering lijkt vooral te zitten in de manier waarop het dna is opgeslagen. Die veranderingen zie je generaties later nog.”

​​Waar richt uw onderzoekslijn zich op?

“Er zijn nu een paar van die dna-verschuivingen bekend die gerelateerd zijn aan een ongezonde leefstijl. Ik wil er nog veel meer opsporen én gaan kijken of het bij de mens net zo werkt als bij muizen. Ik wil dus bij kinderen van moeders die een hoge bloeddruk, overgewicht of een kindje met een ernstig vertraagde groei hebben gehad, onderzoeken of er sprake is van een verandering op dna-niveau. En hebben kinderen van gezonde moeders die veranderingen helemaal niet?”

​​Wie behoren er tot die risicogroepen?

“We hebben een aantal sterke aanwijzingen dat mensen met een lage opleiding en laag inkomen vaker een ongezonde leefstijl hebben. Roken en overgewicht komen vaker voor. Ook weten we al langer dat in sociaal-economisch zwakkere gebieden de perinatale sterfte aanmerkelijk hoger is. Dat betekent dat er meer kinderen sterve​n vlak voor of na de geboorte. Dit komt door vroeggeboorte, groeivertraging, een te hoge bloeddruk en/of overgewicht bij de moeder.”

​​Waarom doet u dit onderzoek in Groningen?

“De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en het UMCG hebben als centraal onderzoeksthe​ma Healthy Ageing - gezond ouder worden - gekozen en het is heel mooi om bij dat thema nu ook aspecten van de zwangerschap en zelfs van de periode daarvoor te betrekken. Ook is er in Groningen al veel kennis over de moleculairbiologische achtergronden van het ‘programmeren’ van het dna. Verder is de perinatale sterfte in de regio Noord-Oost Groningen beduidend hoger in vergelijking met het overgrote deel van Nederland. Dit is deels te verklaren door de minder goede sociaal-economisch omstandigheden.”​


 

Het UMCG en de RUG hebben LifeLines opgezet, het grootschalige bevolkingso​nderzoek van Noord-Nederland naar de levensloop van heel veel mensen, gezond en ziek. G​​​aat uw onderzoek hierbij aansluit​en?


 

“Dat willen we graag. LifeLines verzamelt enorm veel gegevens over leefstijl en ​​gezondheid, waardoor we ook op zoek kunnen gaan naar biologische processen achter gezonde en minder optimale zwangerschapsuitkomsten. Onze grote wens en de ideale situatie is dat vrouwen die al meedoen aan LifeLines en zwanger worden, ons dat laten weten. Dan sturen we een pakketje, waarmee de verloskundige of gynaecoloog direct na de geboorte een klein beetje navelstrengbloed en een klein stukje van het placentaweefsel kan afnemen. Op die manier kunnen we uitkomsten van LifeLines over leefstijl van de moeder koppelen aan biologische verklaringen.”


 

Gaat dit onderzoek zorgen voor minder perina​​tale sterfte?


 

“Ik denk van wel, maar op termijn. Perinatale sterfte is natuurlijk het topje van de ‘ziektepira​​​mide’. De meeste kinderen van een moeder met hoge bloeddruk of overgewicht worden zonder problemen geboren en zijn ook niet ziek, maar hebben over het algemeen meer kans op ziekte in hun latere leven. In dit onderzoek verbinden we kennis uit de fundamentele biologie met kennis over een ongezonde leefstijl. Op basis daarvan kun je werken aan preventie, bijvoorbeeld door voorlichting te geven. In de VS ken ik een programma dat zwangere vrouwen uit risicogroepen bij elkaar brengt; ze vinden het erg leuk om andere zwangeren te ontmoeten. Ze krijgen een controle van de zwangerschap, er wordt over het belang van gezonde voeding gesproken en over risicofactoren zoals roken en te weinig bewegen.”

​​​Sicco Scherjon (1955) is sinds november 2012 werkzaam als gynaecoloog in het UMCG. Hij st​​​udeerde geneeskunde in Amsterdam. Na zijn promotie werkte hij in het Universitair Medisch Centrum in Leiden en deed daar onderz​​oek naar de immunologische regulatiemechanismen die er tijdens de zwangerschap voor zorgen dat de moeder de biologisch ‘vreemde’ kenmerken die van haar partner afkomstig zijn, zo goed accepteert. Naast zijn klinische werk leidt hij de onderzoekslijn naar de obstetrische variabelen die op de lange termijn bijdragen aan ziekte, maar ook juist aan gezondheid.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.