Man-vrouwverschillen bij veelvoorkomende lichamelijke gezondheidsklachten

, door Marjolein te Winkel
foto: Peter Franken

Onderzoeker Aranka Ballering doet promotieonderzoek in het UMCG naar verschillen in veelvoorkomende lichamelijke gezondheidsklachten tussen mannen en vrouwen.  Ze is vandaag benoemd tot een van de nieuwe Faces of Science van de KNAW.

Ballering onderzoekt de verschillen in veelvoorkomende lichamelijke gezondheidsklachten tussen mannen en vrouwen. “Ik kijk niet alleen naar de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen, dus naar het geslacht, en hoe dit verband houdt met lichamelijke klachten, maar ook naar de sociale verschillen, dus naar gender”, zegt ze.

Gender, legt ze uit, is een parapluterm waar veel onder schuil gaat: “De meeste mensen zullen bij de term gender denken aan hoe iemand zichzelf identificeert, en misschien ook aan de term transgender, die staat voor een persoon bij wie de biologische kenmerken anders zijn dan hoe die persoon zich identificeert. Maar gender omvat ook de machtsverhouding tussen mannen en vrouwen, de verwachtingen van de maatschappij, en hoe dat je leven vormgeeft.”

Het huis stofzuigen

Bijvoorbeeld: “Toen mijn oma hoorde dat mijn vriend degene is die ons huis stofzuigt, was ze heel verbaasd. In haar ogen is dat een klusje voor een vrouw. Zo zijn er een heleboel voorbeelden te verzinnen over hoe de maatschappij vrouwelijkheid en mannelijkheid vorm geeft, en hoe dit verandert in de loop van de tijd.”

En de maatschappij houdt niet op bij de deur van de spreekkamer. Ballering onderzoekt geslachtsverschillen in het rapporteren van lichamelijke klachten bij de huisarts, en hoe de huisarts hierop vervolgens handelt. Ze maakt hierbij gebruikt van FaMe-net, een registratienetwerk van huisartsen die alles geanonimiseerd registreren over in totaal meer dan 32.000 patiënten. “In die data kunnen we dus precies zien met welke klachten mannen en vrouwen bij een huisarts komen en welke behandeling zij krijgen.”

Man-vrouwverschillen

Dat leverde al opvallende bevindingen op. “We zien een aantal duidelijke verschillen tussen mannen en vrouwen”, zegt Ballering. “Vrouwen krijgen bijvoorbeeld minder snel lichamelijk onderzoek, een röntgenfoto of een scan en worden minder snel doorverwezen naar een specialist wanneer zij zich melden met luchtwegklachten, dan mannen.”  

Betekent dit dat de klachten van een man serieuzer worden genomen? “Niet per se”, zegt Ballering. “Het is voor een vrouw wat meer sociaal geaccepteerd om met pijn naar de huisarts te gaan; een man wordt geacht zich sterk te houden. Men denkt dat mannen langer wachten met hun klachten en later naar de huisarts gaan. Hierdoor kunnen de klachten al verder ontwikkeld zijn en is de noodzaak om te handelen groter. Het is dus een samenspel tussen gender en geslacht.”

Maar vooroordelen op basis van geslacht kunnen hier wel om de hoek komen kijken. “Een huisarts kan dit, bewust of onbewust, in de diagnose meenemen en bij een man sneller denken dat er iets aan de hand is, en het bij een vrouw nog even willen aankijken. Maar, dit is niet noodzakelijkerwijs verkeerd.”

Meer aandacht voor de vrouw

Ballering doet onderzoek naar klachten die bij zowel mannen als vrouwen voorkomen, zoals luchtwegklachten of lage rugpijn. Toch kan ook daarin het geslacht van een rol spelen. “Van lage rugpijn bijvoorbeeld kan blaasontsteking een oorzaak zijn, en dat komt bij vrouwen veel meer voor dan bij mannen. Gelukkig is er tegenwoordig meer aandacht voor deze verschillen.”

Lange tijd was de man de norm, ook in de wetenschap. Zo werden geneesmiddelen voornamelijk op mannen getest, en werd niet onderzocht hoe het middel werkt in een vrouwenlichaam, met bijvoorbeeld een andere hormoonhuishouding. Ballering: “Er is nu bijvoorbeeld ook veel meer aandacht voor hartklachten bij vrouwen. Zij kunnen heel andere klachten dan mannen ervaren tijdens een hartaanval. Maar als je op Google naar beeld zoekt met de zoekterm hartaanval, dan zie je op negen van de tien plaatjes een man die naar zijn hart grijpt, en op het tiende plaatje een vrouw die naar haar hart grijpt – terwijl dat niet eens een veelvoorkomend symptoom van een hartaanval is bij vrouwen.”

Lifelines data

Ballering maakt voor haar onderzoek ook gebruik van de data van Lifelines, het grootschalige bevolkingsonderzoek onder 167.000 inwoners van Noord-Nederland, waarin ook veel gegevens over de coronapandemie beschikbaar zijn. “Wij vonden geen verschil tussen mannen en vrouwen in het aantal uitgevoerde COVID-19 testen en COVID-19 diagnoses. Maar, mannelijke zorgmedewerkers werden wel vaker getest en gediagnosticeerd dan vrouwelijke zorgmedewerkers.”

Dit komt wellicht, denkt Ballering, doordat mannelijke zorgmedewerkers vooral in de ziekenhuizen werken. “Daar was meer beschermingsmateriaal en testcapaciteit beschikbaar dan in de thuiszorg en in de verzorgingshuizen, waar voornamelijk vrouwelijke zorgmedewerkers werken.” 

Faces of Science
Naast Aranka Ballering is ook UMCG-onderzoeker Shiral Gangadin benoemd tot een van de nieuwe Faces of Science van de KNAW.

Gangadin (25) doet in het UMCG onderzoek naar behandelopties voor psychoses. Hij neemt door middel van MRI-scans letterlijk een kijkje in de hersenen om uit te zoeken hoe het immuunsysteem de hersenontwikkeling beïnvloedt.

Faces of Science is een website waar jonge onderzoekers met blogs, filmpjes en artikelen de bezoekers een kijkje in hun leven als onderzoeker geven. De website is ontwikkeld door de KNAW en Nemo Kennislink en is bedoeld om talentvolle onderzoekers in de schijnwerpers te zetten, en vooral om aan jongeren te laten zien hoe het is om wetenschapper te zijn.

Aranka Ballering (26) is studeerde Gezondheid en Leven en Biomedische Wetenschappen aan de VU  in Amsterdam en Global Health aan de Universiteit Maastricht. Ze is in 2019 begonnen met haar promotieonderzoek in het UMCG en verwacht in de zomer van 2022 te promoveren op haar onderzoek.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.