Meer gezondheidsvaardige mensen, minder gezondheidsproblemen

, door Helma Erkelens
foto: Henk Veenstra

Je weg kunnen vinden in de zorg. Snappen wat de dokter zegt en durven vragen. Therapietrouw kunnen zijn. Kritisch kijken naar informatie. Weten wat een gezonde leefstijl is en daar naar handelen… Het valt allemaal onder het begrip gezondheidsvaardigheden. Met die gezondheidsvaardigheden is het in Europa niet al te best gesteld. Het project IROHLA (Intervention Research on Health Literacy of the Ageing Population in Europe) zocht twintig goede manieren om dit aan te pakken.

“Een patiënte van nog maar 52 jaar had een amputatie als gevolg van diabetes gehad. Vaak at zij tussen de middag patat met frikadellen met haar kleinkind. De huisarts sprak haar daarop aan en vroeg door. Zo kwam hij achter dat deze vrouw verwachtte dat ze jong dood zou gaan, want in haar familie stierf iedereen jong. Gezonde voeding had volgens haar geen enkele zin. Voorlichting over een gezonde leefstijl was bij haar dus niet geland.”

Andrea de Winter, onderzoeker bij Gezondheidswetenschappen, hoorde dit verhaal van een huisarts. De Winter coördineerde het grote onderzoek naar gezondheidsvaardigheden, waar 22 landen en vier promovendi bij betrokken waren. “Meestal wordt gewoon aangenomen dat de patiënt het snapt. Ten onrechte, weten we nu. Zorgprofessionals moeten zich er van bewust zijn dat dit gebeurt”, stelt De Winter vast.

Hoogopgeleid

Mensen met weinig gezondheidsvaardigheden zijn niet altijd mensen met een laag opleidingsniveau, zo blijkt uit IROHLA. “Maar dat wordt wel vaak gedacht”, constateert De Winter. “En dat is vaak het uitgangspunt van onderzoek. Maar er zijn ook hoger opgeleiden die zich nog nooit met hun gezondheid hebben beziggehouden. Ziekte kan dan veel stress geven, en dan ben je echt niet een- twee-drie gezondheidsvaardig.

“Net als iedereen hebben hoger opgeleiden behoefte aan goed toegankelijke en begrijpelijke informatie. Een van de promovendi, Marise Kaper, ontdekte dat zelfs ziekenhuizen die patiëntvriendelijkheid en goede communicatie heel hoog in het vaandel hebben staan, behoorlijk wat medisch jargon gebruikten in patiëntenfolders en op hun websites.”

Fotostrip

Maar ook met goed toegankelijke folders en websites zónder medisch jargon ben je er niet. Patiënten moeten vragen kunnen en durven stellen over hun aandoening en de behandeling, maar er is schroom en schaamte. “Het helpt om patiënten aan te moedigen om al hun vragen te stellen. Maar sommige mensen vinden het niet beleefd om een dokter te onderbreken. In zo’n situatie moet je werken aan ‘empowerment’: het krachtiger maken van mensen door hun kennis en vaardigheden te verbeteren.”

181017_fotostrip_IROHLA.jpgDat doet bijvoorbeeld Ruth Koops van ’t Jagt die deze zomer promoveerde op haar onderzoek naar fotoverhalen. “Samen met ouderen identificeerde ze zes veel voorkomende communicatieproblemen in de spreekkamer. Daarvan zijn fotostripverhalen gemaakt, die niet alleen het probleem laten zien, maar ook wat de oudere er zelf aan kan doen: bijvoorbeeld vragen wat de arts of verpleegkundige bedoelt. “Uit onderzoek blijkt dat dit een goede manier is om patiënten voor te bereiden op een gesprek met een arts.”


 

Duizenden methoden en ideeën

IROHLA-onderzoekers vonden duizenden methoden en ideeën zoals deze van zorgprofessionals en onderzoekers uit allerlei landen om de gezondheidsvaardigheden te verbeteren. Rijp en groen, interventies die gedegen wetenschappelijk waren bewezen maar ook prachtige praktijkvoorbeelden die nog niet waren onderzocht. “We vonden trainingen voor zorgprofessionals maar ook voorbeelden van netwerken gericht op onderlinge steun, en nog veel meer.”

Uit die inventarisatie is een belangrijke conclusie te trekken: voor het bevorderen van gezondheidsvaardigheden is een breed georiënteerde aanpak nodig. Het gaat niet alleen over ‘het medische’ maar ook over voorlichting en communicatie, en over sociale componenten, legt De Winter uit. “Als het gaat om het verbeteren van gezondheidsvaardigheden van het individu, zien we twee gemene delers: steun van de omgeving en empowerment. Maar ook zorgprofessionals en zorgorganisaties hebben hun aandeel in gezondheidsvaardigheden.”

Samen trainen

Interventies waarin meerdere aspecten en/of doelgroepen gecombineerd worden, lijken de gezondheidsvaardigheid van mensen nog meer te verbeteren én te zorgen voor meer kwaliteit van leven. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een pareltje dat kwam bovendrijven: een succesvolle training gericht op het gelijktijdig verbeteren van kennis en vaardigheden van zorgprofessionals en patiënten.

“Op dit idee bouwen we nu voort met een studie rondom patiënten met nierziekten en hun zorgprofessionals. We willen weten: als de patiënt en de zorgprofessional elkaar beter begrijpen, leidt dat dan tot betere zorguitkomsten, zoals minder gezondheidsproblemen en meer kwaliteit van leven? En wat kunnen we leren van deze aanpak? Promovendus Marco Boonstra onderzoekt dit.”

Oud en jong

Al het onderzoek van IROHLA richtte zich op de gezondheidsvaardigheden van ouderen. De Winter begint er desgevraagd pas over aan het eind van het gesprek. Want: “Gezondheidsvaardigheden is niet iets specifiek van ouderen. Als je de preventiekant goed wilt onderzoeken; als je écht wilt weten of goede gezondheidsvaardigheden zorgen voor een beter ervaren gezondheid en meer kwaliteit van leven, en wat je daaraan kunt doen, dan moet je kijken naar de langere termijn. Dus bij de kinderen beginnen.” Haar wens: dit onderzoek herhalen bij de jeugd.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.