“Met een vaccinatie ben je beschermd, en bescherm je anderen”

, door Marjolein te Winkel
foto: Pixabay

Het liefst zouden ze zien dat het net zo gaat als met pokken: door succesvolle vaccinatiecampagnes is deze ziekte overal ter wereld verdwenen. Maar door de dalende vaccinatiegraad zit dat er bij mazelen nog niet in. Marjolein Knoester en Coretta van Leer-Buter, specialisten op het gebied van virusinfecties, zien met lede ogen aan dat steeds meer mensen besluiten hun kind niet te laten inenten.
 
Laatst belde een collega uit een ander ziekenhuis naar Coretta van Leer-Buter. “Er zat daar een kind met uitslag. Zou het mazelen kunnen zijn? Ik vroeg hem wat het kind op dat moment deed. Het speelt een spelletje op de tablet, kreeg ik te horen. Dan is het waarschijnlijk geen mazelen, want een kind met mazelen is meestal veel te ziek om op de tablet te spelen.”

Voor Knoester en Van Leer-Buter, beiden arts-microbioloog in het UMCG en beiden gespecialiseerd in virologie, is het mazelenvirus niet het enige aandachtsgebied. Maar steeds vaker krijgen ze vragen van huisartsen en artsen van andere ziekenhuizen, wanneer er een vermoeden van mazelen is.

Beiden zien met lede ogen aan dat steeds meer mensen besluiten hun kind niet te laten inenten tegen mazelen. Knoester: “Mazelen is de meest besmettelijke ziekte die we kennen. Ter vergelijking: bij griep besmet 1 persoon gemiddeld 1,5 anderen. Bij mazelen besmet 1 persoon gemiddeld 12 tot 18 anderen. Dus 1 persoon met mazelen in een bus, en de hele bus krijgt mazelen –tenzij ze zijn ingeënt.”

Immuunsysteem in actie

Voor er een vaccin was, kreeg elk kind mazelen. “Eén op de tien kinderen* ging dood”, zegt Van Leer-Buter. “De rest overleefde, en was daardoor de rest van hun leven beschermd tegen de ziekte. Een vaccin werkt op dezelfde manier.”

Juist om die kwetsbare mensen te beschermen is een hoge vaccinatiegraad belangrijk.

Het mazelenvaccin is een levend, verzwakt virus. “Hoe meer een vaccin lijkt op de echte ziekte, hoe beter het werkt. Wanneer je een kind ermee inent, dan komt het immuunsysteem in actie tegen het virus. Het ruimt het virus op en ‘onthoudt’ het virus, zodat nieuwe aanvallen meteen kunnen worden afgeslagen. Zo is het kind voortaan beschermd.”

Het mazelenvaccin is er sinds 1967, en sinds 1976 wordt het in het rijksvaccinatieprogramma aan alle kinderen aangeboden. Van Leer-Buter: “In de jaren ertussen was het wel beschikbaar, maar moesten ouders ervoor betalen. Dat deden ze graag: we zien in de statistieken dat vanaf dat moment het aantal besmettingen en doden door mazelen afneemt. Veel ouders vonden het belangrijk om hun kind in te enten.”

Het eerste vaccin

Als iedereen gevaccineerd wordt, dan verdwijnt de ziekte. Dat gebeurde met de pokken, waarvoor aan het eind van de achttiende eeuw al een vaccin werd gevonden. De Engelse arts Edward Jenner  ontwikkelde een methode om mensen met de koepokken te besmetten, waardoor ze ook weerstand kregen tegen de voor mensen gevaarlijke 'gewone' pokken. Het Latijnse woord voor koepokken is overigens vaccina – het woord vaccineren is daarvan afgeleid.
 
Sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw komt er nergens ter wereld meer pokken voor; door succesvolle vaccinatiecampagnes is deze virusziekte helemaal verdwenen. Van Leer-Buter en Knoester zien dat ook graag voor mazelen gebeuren.

Want mazelen is een ernstige ziekte, benadrukken beide artsen. “Mazelen kan, zoals elke ziekte, een mild en een ernstig verloop hebben”, vertelt Knoester. Mazelen begint met een snotneus, hoesten en ontstoken, rode ogen. “Bij de milde variant lig je met koorts in bed en krijg je de bekende rode vlekjes. Die beginnen achter de oren, en verspreiden zich via het gezicht naar de rest van het lichaam.”

Kwetsbare mensen

Het virus kan ook een longontsteking veroorzaken. Van Leer-Buter: “Dat is gevaarlijk, daar kunnen kinderen aan overlijden. Kinderen jonger dan 1 jaar lopen het grootste risico om te overlijden, want zij zijn nog niet gevaccineerd en hebben een minder goed immuunsysteem.  Bovendien is er een risico op hersenvliesontsteking en op bijkomende andere infectieziekten. Mazelen verzwakken de afweer, want het kost je lichaam heel veel kracht om dat mazelenvirus aan te pakken”.

Nog altijd overlijden mensen, meestal kinderen, aan mazelen. “Ook in Nederland”, zegt Van Leer Buter. Het risico op een uitbraak van mazelen wordt groter nu de vaccinatiegraad in Nederland daalt.

Knoester haalt de cijfers tevoorschijn: “In de eerste drieënhalve maand van dit jaar zijn er twintig gevallen van mazelen gemeld in Nederland. Eerdere jaren waren dat er twintig per jaar. De laatste grote uitbraak was in 2013/2014, toen waren er 2700 patiënten met mazelen. Een meisje van 17 overleed, zij kon vanwege een andere aandoening niet gevaccineerd worden.”

Juist om die kwetsbare mensen te beschermen is een hoge vaccinatiegraad belangrijk. “Dan hebben we het over kinderen met een erfelijke afwijking aan het immuunsysteem, of kinderen die op jonge leeftijd een orgaantransplantatie ondergaan. Zij kunnen vanwege hun verzwakte immuunsysteem niet ingeënt worden. Ook mensen die bijvoorbeeld een kankerbehandeling ondergaan hebben een verzwakt immuunsysteem. Gelukkig hebben die mensen de vaccinatie vaak al gehad op kinderleeftijd.”

Epidemische verspreiding

“Met een hoge vaccinatiegraad voorkom je epidemische verspreiding”, zegt Van Leer-Buter, “en bescherm je kwetsbare mensen, zoals baby’s die nog niet zijn ingeënt en mensen die vanwege andere gezondheidsproblemen niet gevaccineerd kunnen worden”, zegt Van Leer-Buter. In het UMCG zien de artsen-microbioloog patiënten die niet ingeënt zijn vanwege gezondheidsproblemen.

Zo screenen ze patiënten die getransplanteerd gaan worden op afweerstoffen tegen mazelen in het bloed. Eenmaal getransplanteerd kunnen mensen niet meer gevaccineerd worden, vanwege de immuunonderdrukkende medicatie die ze moeten slikken. Een vaccinatie kan dan gevaarlijk zijn, dus krijgen patiënten die indien mogelijk nog voor de operatie.

Knoester: “Mensen die niet gevaccineerd zijn ontsnappen niet aan mazelen. Met het terugkeren van mazelen is de kans dat zij mazelen krijgen heel groot. Er zijn in Europa dit jaar 34.000 gevallen van mazelen geteld. Ik ken transplantatiepatiënten die vakanties afzeggen vanwege mazelenuitbraak in dat land. Het risico is gewoon te groot.”

Van Leer-Buter: “En wat zo schrijnend is: dit is allemaal te voorkomen. Met een vaccinatie ben je beschermd, en bescherm je anderen.”

Rijksvaccinatieprogramma
6-9 weken: eerste prik DKTP (difterie, kinkhoest, tetanus en polio), Hib (Haemophilus influenzae type B, een bacterie die hersenvliesontsteking en longontsteking kan geven), hepatitis B en pneumokokkenziekte
3 maanden: tweede prik DKTP, Hib en hepatitis B
4 maanden: derde prik DKTP, Hib en hepatitis B, tweede prik pneumokokkenziekte
11 maanden: vierde prik DKTP, Hib, hepatitis B, derde prik pneumokokkenziekte
14 maanden: eerste prik BMR (bof, mazelen en rode hond), eerste prik meningokok A, C, W en Y (bacteriën die hersenvliesontsteking kunnen geven)
4 jaar: vijfde prik DKTP
9 jaar: tweede prik BMR en laatste prik difterie, tetanus en polio (vaccinatie tegen kinkhoest, Hib en pneumokokken hoeft niet meer op deze leeftijd)
12/13 jaar, alleen meisjes: prik tegen HPV, een virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken.

Meer informatie over het Rijksvaccinatieprogramma vind je op de website van het RIVM.

* Aanvulling dd 7 juni: Dit gold in Nederland tot het begin van de twintigste eeuw. Door verbeterde medische zorg en betere hygiëne daalde in Nederland het aantal doden als gevolg van mazelen in de eerste helft van de twintigste eeuw. Na de invoering van het mazelenvaccin nam het aantal doden verder af. In ontwikkelingslanden is de sterfte als gevolg van mazelen hoger, nog altijd zijn er pieken waarbij een op tien kinderen overlijdt.
Op de RIVM-website valt te lezen dat de sterfte ten gevolge van mazelen sterk afhankelijk is van de leeftijd en het hoogst bij jonge kinderen onder de leeftijd van 1 jaar (daar is de sterfte in Nederland 1 op 1000).

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.