Met timing, techniek en mentaliteit naar de schaatstop

, door Marjolein te Winkel
foto: Antoinette Borchert

​​​​​​​​​​In koude winters, als plassen en meren dichtgevroren zijn, waagt menig Nederlander zich op het ijs en wanen sommigen zich voor even schaatskampioen. Maar de top halen, en deelnemen aan de Olympische Spelen, is slechts voor een​​ enkeling weggelegd. Bewegingswetenschapper Marije Elferink-Gemser van het UMCG  weet wat nodig is om de top te halen. ​

​"Op je veertiende de beste zijn, betekent niet dat je later topsporter wordt"​​​In haar vorige leven schaatste ze en dat deed ze niet onverdienstelijk. Ze behoorde tot de nationale top en deed mee aan nationale kampioenschappen. Maar de stap naar de internationale top, die zette ze niet.

Marije Elferink-Gemser kan nu, in haar huidige leven als bewegingswetenschapper, haarfijn aanwijzen waar het bij haar als schaatser aan schortte: “Als schaatser is het belangrijk om goede timing te hebben. Je moet precies op het goede moment afzetten om zo veel mogelijk snelheid te ontwikkelen. Tijdens wedstrijden moet dit automatisch gaan; je moet niet denken, maar doen. Daar had ik moeite mee.” 

​​Beter prest​eren 

Talentherkenning en talentontwikkeling in de sport zijn al ruim vijftien jaar een belangrijk onderzoeksthema bij Bewegingswetenschappen. Sinds 2008 doet Elferink-Gemser onderzoek onder schaatstalenten: jonge schaatsers die beter presteren dan hun leeftijdsgenoten én de potentie hebben om de top te halen.

“Op je veertiende de beste zijn, betekent niet dat je later topsporter wordt”, benadrukt Elferink-Gemser. “Er spelen veel factoren een rol. De een groeit bijvoorbeeld wat eerder dan de ander en is daardoor sterker en sneller dan zijn leeftijdsgenoten. Dat is een tijdelijk voordeel, dat niets zegt over de potentie om de top te bereiken.”

​Mete​​n en ​​​wegen

Elferink-Gemser volgt de talenten daarom langdurig: van hun twaalfde tot hun twintigste. Twee keer per jaar, aan het begin en aan het einde van het seizoen, meet en weegt ze de schaatsers, test ze hun inspanningsvermogen, hun techniek en hun mentale gesteldheid en analyseert ze hoe iemand een wedstrijd indeelt.

“Begint iemand snel of juist rustig? Kan hij op hetzelfde tempo blijven schaatsen, of gaat hij elk rondje steeds iets langzamer rijden? Of kan hij juist versnellen op het einde? Al die data registreer ik en deel ik met de schaatsers. Zij kunnen dan zelf zien op welke punten ze vooruitgang hebben geboekt, en op welke punten ze zich nog kunnen verbeteren.” 

​De goe​​de hoeken

Belangrijk in het schaatsen is de techniek, die kortweg draait om drie optimale hoeken: de afzethoek, de kniehoek en de romphoek. “De afzethoek is de hoek waarin je je schaats afzet van het ijs”, legt Elferink-Gemser uit.

“Daarmee creëer je je snelheid. Bij de goede kniehoek gaat het erom dat je zo diep mogelijk zit. En een goede romphoek, waarbij het bovenlichaam voorover buigt, zorgt voor zo weinig mogelijk luchtweerstand. Heb je eenmaal de goede techniek te pakken, dan is het van belang om de techniek ook vast te houden – ook als het zwaar wordt.” 

​​X-b​​enen voor optimale snelheid

Voor een optimale techniek krijgen sommige schaatsers een beetje hulp van moeder natuur. “Lichaamsbouw kan inderdaad helpen. Neem Marianne Timmer: zij heeft een beetje x-benen. Dat kan voordelen hebben bij de afzethoek en dus bij de ontwikkeling van snelheid. Maar bij schaatsers is de lichaamsbouw niet overheersend. Een kleine sprinter heeft bijvoorbeeld kortere benen dan een lange schaatser en maakt daardoor misschien wat minder krachtige slagen, maar hij beweegt wel sneller. Daardoor liggen de tijden uiteindelijk heel dicht bij elkaar.” 

​​Held​​er doel voor ogen

Maar goede timing en techniek ten spijt: om de top te bereiken is meer nodig. Want de echte talenten herken je aan hun gedrag en hun mentaliteit, weet Elferink-Gemser.

“De jongeren die verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen ontwikkeling, dat zijn degenen die hun potentie waarmaken. Ze hebben een helder doel voor ogen. Ze weten wat ze moeten doen om beter te worden, om dat doel te bereiken. En, heel belangrijk: ze nemen zelf daarin het voortouw.”

Zo zijn het altijd dezelfde schaatsers die als eersten het ijs op gaan. “De Zamboni is het ijs nog niet af, of zij rijden hun rondjes al. Zij zijn ook degenen die zich actief bemoeien met hun training, die tegen hun coach zeggen wat ze wel en niet willen doen.” 

​​Geleidelijk ​​​ontwikkelen

Voor de talenten is het belangrijk dat ze die ruimte krijgen van hun trainer. “Een trainer die alles van te voren vastlegt en daar nooit van afwijkt, die geen ruimte geeft aan sporters om zelf beslissingen te nemen, die, kortom, álles bepaalt – dat is vaak de minder succesvolle coach.”

Geef talenten de ruimte om zelf beslissingen te nemen, concludeert Elferink-Gemser. En om te groeien, beter te worden. Want lang niet alle toppers zijn tijdens hun jeugd altijd de beste.

“Bij sommige talenten kun je al heel vroeg zien dat ze de top kunnen halen. Maar bij anderen ontwikkelt zich dat geleidelijk. Neem Ids Postma: hij was als junior wel goed, maar zeker niet de beste van de groep. Toch is Ids de meest succesvolle schaatser van de groep geworden, en niet degene die hem op vijftienjarige leeftijd voorbij schaatste.”

​​​​​De i​​deale hoeken
Je schaatsprestatie op een wetenschappelijk bewezen manier verbeteren; het kan dankzij de onderzoeken die Elferink-Gemser met haar collega’s, onder leiding van hoogleraar Chris Visscher en in nauwe samenwerking met de KNSB en het Innosportlab op Thialf doet.
Tientallen studenten van Bewegingswetenschappen werkten, onder coördinatie van masterstudenten Boukje Houtsma en Martsen Minkes, hieraan mee en Inge Stoter wijdde haar afstudeeronderzoek aan dit onderwerp.
Hoewel het lastig is om ideale hoeken aan te geven, hebben goede schaatsers een afzethoek rond de 55 graden op de 1500 en 5000 meter. Voor de sprintafstanden is die hoek een paar graden lager. Bij getalenteerde schaatsers is de kniehoek ongeveer 102 graden en de romphoek 15 graden.

Meer weten over talent vinden? Bekijk dan deze (engelstalige) animatie 'The gold mine effect'. ​​

 


 

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.