Naakte molrat helpt doofheid door veroudering begrijpen

, door Theone Joostensz
foto: Henk Veenstra - foto naakte molrat: ©Thomas Park, University of Illinois

​Naarmate we ouder worden, gaan we vaak slechter horen. Hoe komt dat, en wat kunnen we ertegen doen? Dat onderzoekt Sonja Pyott van het UMCG. Ze gebruikt daar een heel bijzonder dier voor: de Afrikaanse naakte molrat. 

Niet die gespierde crossfitgirl of die montere zestiger; het boegbeeld van healthy ageing is een haarloos, blind knaagdier met een slecht gehoor dat onder de grond leeft. Naakte molratten kunnen ruim dertig jaar oud worden, en ouderdomsziekten zoals kanker lijken geen vat op hen te hebben. Niet zo gek dus, dat biologen gefascineerd zijn door dit superknaagdier dat wellicht de sleutel is naar de oplossing voor veroudering.

Koningin en werkers

Sonja Pyott, assistent professor bij Keel- Neus- en Oorheelkunde van het UMCG, deelt die fascinatie voor de naakte molrat. “Veel mensen vinden dat ze er eng uitzien, maar ik vind ze juist erg leuk. Het zijn zulke bijzondere dieren. Ze leven in grote kolonies onder de grond, hebben net als bijen een koningin en werkers, en ze zijn zeer sociaal en communicatief. Ze beschikken over een heel scala aan geluiden om boodschappen aan elkaar door te geven.”

Wat Pyott voornamelijk interesseert, is het slechte gehoor van het dier. “Als een naakte molrat een mens zou zijn, dan zou de audioloog zijn gehoor beoordelen als zeer middelmatig tot slecht. Dat is gek, want naakte molratten zijn nagenoeg blind en voor hun communicatie afhankelijk van hun gehoor. Je zou juist denken dat dat superscherp moet zijn. Wordt hun slechthorendheid dan tóch veroorzaakt door ouderdom? Zijn ze een deel van hun gehoor kwijtgeraakt omdat ze het niet nodig hebben? Of echoot het teveel in die ondergrondse tunnels, en beschermt een slecht gehoor tegen te veel prikkels?”

Verandering in eiwitten

Pyott testte het gehoor van naakte molratten en onderzocht cellen aan de binnenkant van hun oren. Ook bestudeerde ze het genetische pakketje van het dier, het genoom. Uit al die onderzoeken blijkt dat de slechthorendheid bij naakte molratten wordt veroorzaakt door een mutatie in bepaalde eiwitten die essentieel zijn voor het gehoor van molratten en mensen.

Verandering in deze eiwitten leidt bij mensen tot bepaalde vormen van doofheid, zoals het Ushersyndroom. Dit is een zeldzame erfelijke aandoening waarbij kinderen doof of zeer slechthorend worden geboren en uiteindelijk helemaal doof (en ook vaak blind) worden.

“Door dit bewijs”, zegt Pyott, “vermoeden we dat de slechthorendheid bij naakte molratten in ieder geval geen ouderdomskwaal is, maar een aanpassing aan hun bijzondere leefomstandigheden. Hun gehoor is waarschijnlijk in de loop der tijd op deze manier geëvolueerd.”

Enorme consequenties

Bij healthy ageing denken mensen meestal niet meteen aan de gezondheid van hun gehoor. “Doofheid lijkt op het eerste gezicht misschien niet zo’n ernstig gevolg van ouder worden”, aldus de onderzoeker. “Maar het kan enorme consequenties hebben. Mensen lopen bijvoorbeeld het risico geïsoleerd en eenzaam te raken omdat ze de gesprekken om hen heen niet meer kunnen volgen. Ook is er een aantoonbare relatie tussen doofheid en andere ouderdomsziekten, zoals diabetes type 2 en alzheimer. Gehoorverlies heeft echt een zeer negatieve invloed op onze kwaliteit van leven.”

Wat Pyott bij de naakte molrat ontdekte, is goed te gebruiken voor verder onderzoek naar gehoorverlies door veroudering. “Het gehoorsysteem van de molrat lijkt erg op dat van de mens”, zegt ze. “De manier waarop we horen, hoe het geluid versterkt wordt, dat is zeer vergelijkbaar. We kunnen dus verder onderzoek doen naar de vraag waaróm ouder worden vaak gepaard gaat met gehoorverlies. Hoe meer data we hierover verzamelen, hoe beter we dit proces leren begrijpen, hoe eerder we eventuele behandelingen kunnen ontwikkelen.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.