Niet een gebrek aan geld, maar aan eerlijkheid

, door Marjolein te Winkel
foto: Shutterstock

Er is wereldwijd genoeg geld om iedereen van essentiële medicijnen te voorzien, maar dat geld wordt dermate oneerlijk verdeeld dat een kwart van de wereldbevolking geen toegang heeft tot de 200 basismedicijnen. Tot die conclusie komt de Lancet Commission on Essential Medicines Policies, waarvan hoogleraar Global Health Hans Hogerzeil van het UMCG en promovenda Ellen ’t Hoen deel uitmaken. De commissie brengt vandaag een 70 pagina’s tellend rapport uit in het wetenschappelijke tijdschrift in The Lancet over de toegankelijkheid van geneesmiddelen in de wereld.

“Het is geen kwestie van een gebrek aan geld, maar een gebrek van eerlijkheid, solidariteit en mensenrechten.”

Driekwart van alle lage-inkomenslanden en een kwart van de midden-inkomenslanden heeft niet genoeg geld om de bevolking te voorzien van de belangrijkste basisgeneesmiddelen als morfine, insuline en medicijnen ter behandeling van HIV, malaria of tuberculose. 

De commissie maakte een schatting van de kosten om alle mensen in lage- en midden-inkomenslanden van deze 200 basisgeneesmiddelen te voorzien en kwam uit op een bedrag van 13 tot 25 dollar per persoon per jaar.  Wereldwijd wordt dit bedrag minstens acht keer uitgegeven.

“Het is dus geen kwestie van een gebrek aan geld”, zegt Hogerzeil,  “maar een gebrek van eerlijkheid, solidariteit en mensenrechten.”

Een internationaal probleem

De commissie, waarvan Hogerzeil een van de voorzitters is, doet in het rapport aanbevelingen aan regeringen in lage- en middeninkomenslanden, de WHO en de Verenigde Naties, maar benadrukt dat dit niet een probleem is dat alleen de ontwikkelingslanden aangaat.

“Dit is een internationaal probleem dat een grote, internationale samenwerking vereist”, zegt juriste Ellen ’t Hoen, die al dertig jaar werkzaam is op het gebied van geneesmiddelenbeleid en momenteel promotieonderzoek doet naar internationaal patentrecht en toegang tot geneesmiddelen.  

Monopoliepositie

Een van de oorzaken voor de ongelijkheid is het onderzoek naar en de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. “Dit is een patentgebaseerd systeem, dat fabrikanten een monopoliepositie geeft en dat leidt tot hoge prijzen van geneesmiddelen”, zegt ’t Hoen.

“Dit levert ook in Nederland problemen op, zoals de medicijnen voor de ziekte van Pompe en de ziekte van Fabry, die honderdduizenden euro’s per jaar kosten; en nieuwe geneesmiddelen tegen kanker.”

“Bovendien stuurt dit systeem het onderzoek in de richting van geneesmiddelen waarmee hoge winsten te behalen zijn, en niet op de middelen waar de meeste behoefte aan is. Dit heeft vooral in ontwikkelingslanden, waar mensen niet veel geld hebben, negatieve effecten”, zegt Hogerzeil.

“Dit probleem heeft twee kanten: de medicijnen die nodig zijn worden niet ontwikkeld; en als er nieuwe medicijnen op de markt komen zijn ze veel te duur. Als ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen niet langer afhankelijk is van de opbrengsten van andere geneesmiddelen, kan er beter worden gestuurd op noodzaak en kunnen de prijzen van geneesmiddelen laag blijven.”

Verandering van het huidige systeem

Daar zijn ook welvarende landen als Nederland bij gebaat. Minister Schippers van Volksgezondheid maakte in september bekend dat ze 3 miljoen euro subsidie geeft aan de stichting Fair Medicine, die goedkope medicijnen wil ontwikkelen voor zeldzame ziekten.

Hogerzeil: “Nederland is erg uitgesproken over verandering van het huidige systeem. Er wordt op Europees niveau gepleit voor verandering van de Europese regelgeving.  Alleen door op internationaal niveau afspraken te maken over de financiering van geneesmiddelen, kunnen we het systeem daadwerkelijk veranderen.”

Patent pool

Een van de aanbevelingen van de Lancet Commissie is om een ‘patent pool’ voor essentiële geneesmiddelen te maken, dat licenties van patenthouders verkrijgt door onderhandeling, en deze aan meerdere producenten beschikbaar stelt tegen een kleine vergoeding. Een patent pool zorgt er zo voor dat goedkope versies van nieuwe geneesmiddelen snel beschikbaar komen. 

“Hierdoor komen, tegen betaling van royalty’s, essentiële geneesmiddelen beschikbaar in lage-inkomenslanden, lang voordat het patent afloopt”, zegt Hogerzeil. Sinds 2010 bestaat er al een dergelijke patent pool voor aidsmedicijnen.

Voorschrijfgedrag veranderen

Naast het verlagen van de prijzen pleit de commissie voor een verbetering van de kwaliteitscontrole van geneesmiddelen en voor veranderingen in het voorschrijfgedrag van artsen.

“Er worden nog te vaak te veel, onnodige, gevaarlijke of te dure geneesmiddelen voorgeschreven. Dat is ook in Nederland soms nog het geval, al doen we het vergeleken met andere landen op dit gebied heel goed.”

De aanbevelingen van de Lancet Commissie, die zijn gebaseerd op bijna drie jaar wetenschappelijk onderzoek naar de meest recente gegevens en bewijsstukken, zijn stuk voor stuk aanbevelingen voor de lange termijn.

“Het gaat tijd kosten, maar dit rapport zal het internationale geneesmiddelenbeleid van de komende twintig jaar zeker beïnvloeden”, besluit Hogerzeil.

Lees meer over de aanbevelingen van de commissie op de website van The Lancet

Lees op de website van NRC Handelsblad de opinie van Ellen 't Hoen.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.