Nog altijd krijgen veel demente ouderen psychofarmaca

, door Marjolein te Winkel
foto: Shutterstock
Het gebruik van gedragsbeïnvloedende medicatie door ouderen met dementie in verpleeghuizen is in de afgelopen jaren nauwelijks gedaald, ondanks een al jaren durende roep om vermindering. Dat blijkt uit onderzoek van UMCG-hoogleraar ouderengeneeskunde en dementie Sytse Zuidema, dat in het Tijdschrift voor Ouderenzorg is gepubliceerd. De geringe daling roept vragen op over de mate waarin verantwoord wordt voorgeschreven, vindt Zuidema. De richtlijn schrijft immers anders voor. 

"Er is ruimte voor verbetering," zegt Sytse Zuidema met enig gevoel voor understatement, na bestudering van negen Nederlandse onderzoeken naar het gebruik van psychofarmaca door mensen met dementie, die tussen 2003 en 2011 werden verricht. Gedurende deze periode werd al luid gepleit voor terughoudendheid in het voorschrijven van psychofarmaca, de verzamelnaam voor pillen tegen psychiatrische klachten als psychoses, depressies en angststoornissen. Ook werd in die periode de richtlijn voor de behandeling van probleemgedrag bij mensen met dementie aangepast. Het heeft nauwelijks effect gehad.

"Artsen en verzorgend personeel vertrouwen te veel op de werking ​​​van de pillen – onterecht."​

​​"Het gebruik van antipsychotica bij mensen met dementie in verpleeghuizen is gedaald, van 37 naar 28 procent, dat is het goede nieuws. Die daling is minder dan ik had verwacht, maar toch, het is gedaald. Maar daar staat tegenover dat middelen tegen angststoornissen en antidementiemiddelen met hetzelfde percentage is gestegen. Onder aan de streep betekent dit dat in acht jaar tijd het gebruik van psychofarmaca ongeveer gelijk is gebleven." Het resultaat verbaasde Zuidema. "In Groot-Brittannië is na 2003, toen psychofarmaca geregeld negatief in het nieuws waren, het gebruik van vooral antipsychotica sterk gedaald. Ik had een dergelijke sterke daling ook in Nederland verwacht, te meer omdat de werking van de pillen helemaal niet zo goed is: bij slechts 20 procent van de gebruikers is het effectief. Artsen en verzorgend personeel vertrouwen te veel op de werking van de pillen – onterecht."

​Eerst betere zorg en begeleiding​

Daar komt bij dat de bijwerkingen van met name antipsychotica niet mis zijn: stijfheid van spieren; sufheid; de pillen kunnen zelfs leiden tot beroertes met overlijden tot gevolg. Daarom, zegt Zuidema, is het belangrijk om de richtlijn te volgen. Die luidt: eerst betere zorg en begeleiding, met adviezen door een psycholoog om met probleemgedrag om te gaan, dan pas pillen. "Pillen schrijf je alleen voor aan de probleemgevallen. Aan mensen die geen baat hebben bij behandelingen, zoals meer activiteiten op de dag, bewegen, muziektherapie, en aan mensen die ernstige gedragsproblemen hebben, die bijvoorbeeld psychotisch of erg agressief zijn. Er wordt nu nog te snel, te vaak en te lang voorgeschreven. De geringe daling in het gebruik van deze medicijnen mogen artsen zich aanrekenen, want ze houden zich niet aan de richtlijn."

​Ja, weet Zuidema, zorg voor mensen met dementie is complex. En ja, de pillen zijn soms nodig. "Niet alle pillen zijn slecht. En sommige mensen hebben ze ook echt nodig. Ik pleit ook niet voor afschaffing van alle psychofarmaca. Maar artsen moeten minder snel beginnen met het voorschrijven van de pillen, en vooral: ze moeten de pillen minder lang voorschrijven. Nu gebruiken mensen soms wel twee jaar lang antipsychotica, uit angst dat het probleemgedrag terugkomt als mensen stoppen met de medicijnen. Maar uit wetenschappelijk onderzoek blijkt: je kunt stoppen, het gedrag hoeft niet terug te komen."

UNO-UMCG​​

Er zijn andere methoden om probleemgedrag te behandelen. Goede zorg voorkomt overmatig gebruik van psychofarmaca, meent Zuidema. Het UMCG en 13 grote oudereninstellingen in de vier noordelijke provincies, verenigd in het Universitair Netwerk Ouderenzorg (UNO-UMCG), werken samen om de zorg voor ouderen met dementie in zorginstellingen anders te organiseren. Een eerste pilot is net begonnen. "Hoe is de zorg georganiseerd? Waar gaat het mis? Wat kan er beter? Per instelling kijken we samen met de verzorgenden, de artsen, psychologen, de families hoe we dat wat er mis gaat beter kunnen doen. Met als doel een beter zorgproces, dat ook kan leiden tot daling in het gebruik van psychofarmaca."​​

Zuidema heeft goede hoop dat het gebruik van psychofarmaca in de toekomst wél zal afnemen. "Het kan, maar er is meer nodig dan alleen een richtlijn.  Betere zorg en naleving van de richtlijnen. Wat daarbij zal helpen is de nieuwe Wet Zorg en Dwang die naar verwachting in 2016 ingaat. Deze wet behelst onder meer het terughoudend gebruik van psychofarmaca en is strenger dan de huidige wet. Een arts mag dan niet langer alleen de medicijnen voorschrijven, dit moet in overleg met het multidisciplinair team. Bovendien moet na drie maanden het gebruik ervan getoetst worden, zodat langdurig gebruik beperkt kan worden. Alleen al daarmee is veel winst te behalen."

Lees Zuidema's publicatie​ in het Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde: Trends in psychofarmacagebruik bij ouderen met dementie​.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.