Onbegrepen klachten benaderen als de weersvoorspelling

, door Diane Romashuk
foto: Henk Veenstra

​​​​​​​Het aantal patiënten met medisch onverklaarde klachten is groot. Om dat te veranderen moet worden gekeken naar individuele factoren die de klachten kunne​n uitlokken of in stand houden bij een patiënt. Dat vindt Judith Rosmalen, adjunct-hoogleraar bij psychiatrie en interne geneeskunde in het UMCG. Ze ontwikkelt hiervoor een meetmodel en kijkt daarbij ook voorbij de grenzen van de medische wetenschap; bijvoorbeeld naar hoe het weer wordt voorspeld.
Het 'dan zal het wel psyc​​hisch zijn' dat patiënten soms te horen krijgen lost de proble​men ook niet op.​
Wie lichamelijke klachten heeft hoopt van de dokter te horen wat er mis is en hoe je ze kunt behandelen. Maar vaak kan die de oorzaak ook niet achterhalen. “Op onze poli bij algemene interne geneeskunde heeft 65 procent van de nieuwe patiënten een onbegrepen klacht”, zegt Rosmalen.

“Meestal gaat het om vermoeidheid, bewegingspijn of spijsverteringsproblemen. Uiteraard moet nauwkeurig worden gekeken naar lichamelijke afwijkingen. Maar als deze herhaaldelijk niet worden gevonden, is blijven doorzoeken niet altijd de oplossing.” Het 'dan zal het wel psychisch zijn' dat patiënten soms te horen krijgen lost de problemen ook niet op. “Stress bijvoorbeeld kán een oorzaak zijn, maar dat hoeft niet en kan ook door de klachten komen.”​

​Wisselwer​​king​

Om verder te komen bij het ontrafelen en effectief behandelen van onbegrepen klachten, is het volgens Rosmalen nodig dat patiënten en artsen anders naar de klachten gaan kijken. “Ik geloof niet in een zuiver lichamelijke of psychische oorzaak van klachten. Er is altijd een wisselwerking tussen psychosociale factoren en wat in het brein en lichaam gebeurt.

“Iedereen die wel eens smoorverliefd is geweest weet dat dit een sterke lichamelijke reactie kan veroorzaken, zoals niet kunnen eten. Andersom vinden we pijn op de borst, omdat daar je hart zit, sneller erg dan buikpijn. Zelfs als je een bot breekt, wordt hoe je de pijn ervaart mede bepaald door andere factoren dan de lichamelijke schade. Veel mensen zullen zich de beelden herinneren van de juichende zwemmer Pieter van den Hoogenband toen hij Olympisch goud binnensleepte. Pieter had bij het aantikken zijn vinger gebroken, maar ontdekte dat pas later.”

​​​Groepsonde​​rzoeken

Volgens Rosmalen moeten daarom ook bij onbegrepen klachten de factoren die van invloed kunnen zijn of ze in stand houden uitgebreid en multidisciplinair in kaart worden gebracht. Zij doet dit onder meer door die factoren te 'verzamelen' middels groepsonderzoeken als Trails en LifeLines. Daarbij worden deelnemers langdurig gevolgd en regelmatig vragenlijsten, interviews en andere tests afgenomen die inzicht geven in lichamelijke en geestelijke omstandigheden en ontwikkelingen.

“Dat helpt om patronen te ontdekken, maar groepsonderzoek is ook lastig”, zegt ze. “Stel dat je het verband tussen depressie en activiteit bij twee groepen onderzoekt en merkt dat de groep die het minst beweegt het meest somber is. Dan is de conclusie al gauw dat het probleem in te weinig lichaamsbeweging schuilt. Maar misschien gaan mensen wel minder bewegen omdat ze somber zijn.”

​​Per persoon bekijken

Dat het beter is om naar het individu te kijken toonde Rosmalen al aan met een kleinschalig onderzoek. “We hebben vier personen een tijd lang gevolgd. Eén persoon werd inderdaad somber wanneer die minder beweging kreeg, twee gingen minder bewegen omdat ze somber waren, en bij de vierde was daartussen geen verband. Algemene adviezen als 'meer sporten bij een depressie' zijn dus niet voor iedereen nuttig.”

Om meerdere factoren per persoon te kunnen onderzoeken is een complexer meetmodel nodig dan nu in de medische wereld gebruikelijk, zegt Rosmalen die de komende vijf jaar zo'n model gaat ontwikkelen. Handige voorbeelden ziet ze wel in heel andere vakgebieden. “Het weer en beurskoersen zijn ook van veel omstandigheden afhankelijk. De statistische methodes waar die mee worden berekend kunnen misschien ook voor patiënten worden gebruikt.”

​​​​E-health ​​systeem

​​Van het Innovatiefonds Zorgverzekeraars ontving Rosmalen 1,5 miljoen euro subsidie voor haar onderzoek. “We gaan een e-health systeem ontwikkelen dat een meer individuele behandeling van klachten mogelijk moet maken. Via een app houden deelnemers een dagboek bij en wordt hun activiteitenpatroon in kaart gebracht. Daarnaast vragen we een deel urine en speeksel af te staan zodat we daarin biomarkers (aanwezigheid van bepaalde stoffen en hormonen) kunnen zoeken. Wij analyseren dan welke factoren per patiënt bijdragen aan de klachten. Zo ontstaat een individueel klachtenprofiel waarop een gerichte behandeling kan worden gebaseerd.”

Rosmalen is zichtbaar bevlogen over het onderzoek. “Ik ben medisch bioloog, naast mijn promotieonderzoek studeerde ik psychologie. Beide vakgebieden komen hierin samen en de interactie tussen het lichamelijke en psychische vind ik erg boeiend.” Daarbij is het belang groot. “Dat dokters niks afwijkends kunnen vinden maakt klachten niet minder echt of ernstig. We hopen dus dat ons systeem nieuwe mogelijkheden biedt voor de behandeling van onbegrepen klachten.”​

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.