Op zoek naar ouderdom zonder gebreken

, door Theone Joostensz
foto: Henk Veenstra

​Ouderdom komt met gebreken. Dat is nu eenmaal zo en daar moet je niets aan doen. Onzin, vindt Gerald de Haan, hoogleraar Moleculaire Stamcelbiologie bij het European Research Institute for the Biology of Ageing (ERIBA) van het UMCG. “Ik vind dat je wel iets moet doen aan veroudering, opdat we zo laat mogelijk last krijgen van ouderdomsziekten.”  

Veroudering tegengaan: dat doet iedereen, al dan niet bewust. “Ook mensen die tégen ingrijpen in het verouderingsproces zijn”, merkt De Haan op. “We poetsen bijvoorbeeld elke dag onze tanden met fluoridehoudende tandpasta. Fluoride versterkt het glazuur, en daarmee voorkom je vroegtijdige veroudering van je gebit. 

“Een ander voorbeeld is zonnebrandcrème smeren. Daardoor bescherm je je DNA tegen de schadelijke ultraviolette straling van de zon. Doe je dat niet, en zit je wel elke dag in de zon, dan zul je heel snel voortijdig verouderen.”

​Deal with it

Bij het ERIBA werken twaalf groepen onderzoekers die zich bezighouden met fundamenteel onderzoek naar veroudering. “Veel mensen denken: veroudering is nu eenmaal iets wat je overkomt; deal with it”, zegt De Haan. “Maar het is gewoon een biologisch proces. Er ligt iets aan ten grondslag. Hoe komt het dat cellen het slechter gaan doen? Waarom neemt spierkracht af, worden botten brozer en herstellen wonden bij iemand van 95 jaar niet of heel moeilijk?”

“Onze hoop is: als we het mechanisme achter veroudering begrijpen, kunnen we nadenken over wat je eraan kunt doen. Niet met het idee om 120 jaar worden, maar om langer gezond te blijven. Dat is voor jezelf en je naasten beter, en kost de maatschappij ook minder geld.”

“Veel mensen denken: veroudering is nu eenmaal iets wat je overkomt; deal with it”​​​​

Maar als we met z’n allen langer gezond blijven, is de consequentie dat we met z’n allen ouder worden. Ook daarvan zeggen mensen: moeten we dat wel willen? 

De Haan: “Die ontwikkeling is al lang aan de gang. De afgelopen honderd jaar is de gemiddelde levensverwachting met veertig jaar gestegen. Dat is niet zomaar ontstaan, maar door ontdekkingen in de biologie: vaccineren, hygiëne, antibiotica. Dat zijn heel specifieke ingrepen in biologische processen. Niet heel wezenlijk anders dan de dingen waar we nu naar op zoek zijn.” 

​Optimale stofwisseling 

Een van de mechanismen die wetenschappers in ERIBA onderzoeken, is ons metabolisme, ofwel stofwisseling: “We hebben onderzoek gedaan bij muizen bij wie we genetisch iets hebben veranderd waardoor hun metabolisme is geoptimaliseerd. Ze kunnen alles eten wat ze willen, maar worden niet dik. 

​Bovendien zijn ze beschermd tegen kanker en behouden ze hun spierkracht tot op hoge leeftijd. Zo’n genetische verandering is niet gewenst bij mensen – hoewel het ongetwijfeld mogelijk is. Wellicht kunnen we stofjes vinden die hetzelfde bewerkstelligen, namelijk een efficiënte verbranding van voedingsstoffen zodat elke cel optimaal gevoed wordt.” 

​​Slapende cellen 

Een ander onderzoeksthema zijn senescente cellen, ofwel slapende cellen. Slapende cellen hopen zich gedurende veroudering op in alle weefsels van het lichaam. Ze zijn niet dood, maar ze delen zich ook niet. Lang werd gedacht dat ze geen kwaad konden. 

​De Haan: “Het blijkt echter dat deze cellen allerlei stofjes afscheiden die hun buurcellen negatief beïnvloeden. Het zijn mini-ontstekingshaardjes die ervoor zorgen dat weefsels het slechter gaan doen.”

De afgelopen jaren zijn er middelen gekomen die dat soort ontstekingscellen doden. Oudere muizen die zo’n middel kregen toegediend, bleken langer in gezondheid te leven. 

“Er lopen studies bij oudere patiënten met ontstekingen in de knie, zoals artritis, bij wie je dit soort slapende cellen ziet. Er wordt dan lokaal in de knie geïnjecteerd om die slapende cellen te doden en gekeken of dit het knieweefsel helpt om zichzelf te laten herstellen.” 

Alz​eimer-gen 

Wat leert al dit onderzoek naar veroudering ons? “Ik ben er meer en meer van overtuigd geraakt dat je kunt ingrijpen in het verouderingsproces, op allerlei manieren”, zegt De Haan. “Ingrijpen in de biologie wordt technologisch steeds makkelijker en mainstream. Een extreem voorbeeld: sinds een paar jaar zijn we heel goed in staat om heel precies genetische veranderingen aan te brengen in cellen. 

“Stel, we vinden het gen dat Alzheimer veroorzaakt. En we kunnen dat gen aanpassen zodat je deze ziekte niet krijgt. Zonder dat dat negatieve gevolgen heeft. Dat vinden we ethisch ingewikkeld. Maar is het dan ethisch acceptabeler om iemand Alzheimer te laten krijgen?”

​Als maatschappij moet je kunnen en willen investeren in achterhalen hoe iets werkt, aldus De Haan: “We noemen dat ‘fundamenteel onderzoek’. Ik hoor mensen weleens zeggen: Fundamenteel onderzoek, dat zijn mensen die wat in een lab zitten te prutsen.” De onderzoeker glimlacht breed. “En dat is ook zo. Maar uiteindelijk is ons doel: ingrijpen. Ons onderzoek is essentieel om behandelingen tegen ziekten te ontwikkelen. En alledaagse producten als fluoridehoudende tandpasta en zonnebrandcrème.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.