Ouderenbrein adviseert beter

, door Angela Rijnen
foto: Antoinette Borchert

​Je hersenen gaan niet alleen slechter functioneren naarmate je ouder wordt. Ouderdom gaat ook gepaard met wijsheid. Daar zijn zelfs wetenschappelijke aanwijzingen voor, ontdekte André Aleman, hoogleraar Cognitieve neuropsychologie in het UMCG. Het is één van de feiten die hij behandelt in zijn boek Het seniorenbrein, dat in oktober verschijnt.

Vanwaar dit boek?

“Het ouder wordende brein is een hobby van me – mijn afstudeeronderzoek ging er al over. Daarnaast wil ik hersenen van ouderen onderzoeken in het kader van Healthy Ageing. In Groningen vindt veel moleculair onderzoek plaats naar verouderende hersenen, maar nog nauwelijks studies met behulp van geheugentests en hersenscans.

Binnenkort starten wij onderzoek onder een aantal ouderen die last hebben van een verminderd geheugen of concentratievermogen. Mild Cognitive Impairment (MCI) noemen we dat. Het geldt als een voorstadium van de ziekte van Alzheimer, hoewel de helft van de patiënten dat daadwerkelijk ontwikkelt.

Wij willen bijvoorbeeld met behulp van scans uitzoeken wat er in de hersenactiviteit van mensen met MCI verandert ten opzichte van leeftijdsgenoten zonder dergelijke klachten en wat precies de klachten verergert. Omwille van dat project heb ik bestaand onderzoek naar het ouder wordende brein geïnventariseerd. Omdat dit onderwerp veel mensen interesseert, heb ik in mijn vrije tijd dit boek geschreven.”

Voor wie is het bestemd?

“Voor iedereen die wil weten wat er gebeurt in onze hersenen als we ouder worden. Als het niet om jezelf gaat, dan wil je misschien meer weten in verband met ouders of grootouders. Ik heb uitgezocht wat er uit betrouwbaar onderzoek bekend is over bijvoorbeeld achteruitgang van geheugen, denksnelheid en mentale flexibiliteit en met welke veranderingen in de hersenen dat samenhangt. Maar bijvoorbeeld ook wat bekend is over iets als wijsheid en hoe je achteruitgang in cognitieve functies zoveel mogelijk tegen kunt gaan.”

Wanneer beginnen onze hersenen achteruit te gaan?

“Het geheugen en de denksnelheid beginnen al vanaf je twintigste geleidelijk af te nemen. Dat gaat niet op latere leeftijd plotseling veel sneller.”

Wat valt op aan het seniorenbrein?

“Je ziet enkele procenten krimp van het aantal zenuwcellen in de voorkwab en de slaapkwab – hersengebieden die betrokken zijn bij mentale flexibiliteit en het geheugen. Het meest opvallende, vind ik, is dat ouderen bij het verrichten van taken die een beroep doen op één hersenhelft, daarbij - in tegenstelling tot jongeren - ook de andere hersenhelft gebruiken. Dat biedt hen een helpende hand.

Ook valt op dat de wittestofbanen iets afnemen. Dat zijn hersenverbindingen die nodig zijn bij snelle informatieverwerking. Ouderen denken daardoor iets langzamer, maar zijn tevens minder impulsief en kunnen daardoor in bepaalde situaties beter beslissingen nemen. Jongeren kunnen beter nieuwe informatie verwerken, ouderen kunnen informatie goed in hun context plaatsen. Dat maakt hen geschikt voor adviserende functies.”

Hoe houd je hersenen zo lang mogelijk gezond?

“Voor de hersenen is lichaamsbeweging, waarbij je transpireert en je hartslag omhoog gaat,  superbelangrijk. Dus driemaal per week in een flink tempo doorfietsen, hardlopen of naar de sportschool: dat bevordert de bloeddoorstroming en zuurstofvoorziening van de hersenen. Ook produceer je bij sporten groeifactoren, zoals IGF1, dat samenhangt met cognitieve vaardigheden en dat hersenverbindingen bevordert.

Verder is mentale stimulering belangrijk. Zeventig-plussers verschillen onderling sterk in cognitief functioneren. Senioren die actief blijven, boeken lezen, cursussen volgen, een muziekinstrument spelen of een nieuwe taal leren, doen het gemiddeld veel beter. Ook aardig: uit onderzoek is gebleken dat afstand nemen van de dagelijkse dingen door meditatie, kerkbezoek of iets als mindfullness de flexibiliteit van de hersenen verbetert en ouderen weerbaarder maakt tegen depressie.”

Wat hoopt u te bereiken met het boek?

“Ik wil bijdragen aan een positievere beeldvorming over ouderen. Mijn boodschap: cognitieve functies kunnen verminderen, maar ouder worden kent ook positieve kanten. Omdat ouderen bijvoorbeeld beter bepaalde beslissingen kunnen nemen, denk ik dat bedrijven veel meer aan hen kunnen hebben dan ze denken.”

Welk onderzoek is nu belangrijk?

“Naast moleculair onderzoek moeten we meer te weten komen over de voorspelbaarheid van de ziekte van Alzheimer en de risicofactoren die meespelen. Vandaar ook de MCI-studie, die we overigens in samenwerking doen met universiteiten in Uppsala en Londen. Daarnaast vind ik het erg belangrijk dat er eindelijk geneesmiddelen gevonden worden die extreme veroudering, zoals bij Alzheimer, kunnen vertragen.”

Wie is André Aleman?
André Aleman (1975) is hoogleraar Cognitieve neuropsychiatrie bij de afdeling Neurowetenschappen van het UMCG en de afdeling Psychologie van de Rijksuniversiteit Groningen. Tevens is hij wetenschappelijk directeur van het NeuroImaging Center van het UMCG.
Aleman studeerde neuropsychologie aan de Universiteit Utrecht, waar hij promoveerde op hersenonderzoek naar het ontstaan van hallucinaties bij schizofrenie. Van 2002 tot 2005 was hij verbonden aan het Rudolf Magnus Institute of Neuroscience van het UMC Utrecht, waarna hij naar Groningen kwam.
Aleman onderzoekt vooral wat er misgaat in de hersenen bij mensen met psychiatrische stoornissen, zoals psychosen en depressie. Daarvoor gebruikt hij onder meer functionele magnetische resonantie beeldvorming (fMRI).
In 2011 publiceerde hij het publieksboek Hersenspinsels – Waarom wij dingen zien, horen en denken die er niet zijn.


 

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.