Peut extra energie voor patiënten met hartfalen

, door Theone Joostensz
foto: Henk Veenstra

Ketonendrankjes zijn populair bij wielrenners en andere duursporters. Want je krijgt er een peut extra energie van op het moment dat je het nodig hebt. Daan Westenbrink, cardioloog in het UMCG, onderzoekt of ook patiënten met hartfalen meer energie krijgen van ketonendrankjes. Van de Hartstichting ontving hij voor zijn onderzoek een Dekkerbeurs.

Even naar de supermarkt op de hoek lopen; voor veel patiënten met hartfalen is dat een ware uitputtingsslag. “Je hart pompt zuurstof en voedingsstoffen rond zodat je spieren en organen voldoende energie hebben om goed te kunnen functioneren”, vertelt Westenbrink.

“Maar als je hart niet meer goed werkt, zoals bij patiënten met hartfalen, dan krijgt je lichaam niet genoeg energie. Met als gevolg dat een wandelingetje naar de supermarkt al teveel inspanning is.”

Energiefabriekjes

Normaal gesproken gebruikt het hart voornamelijk vetzuren en een beetje glucose als brandstof. Maar bij patiënten met hartfalen zijn de mitochondriën, de energiefabriekjes van het hart, beschadigd. Daardoor kan het hart deze brandstoffen niet meer goed gebruiken, en ontstaat er een energietekort.

“Uit eerder onderzoek blijkt dat de beschadigde mitochondriën van patiënten met hartfalen overschakelen op het gebruik van ketonen”, vertelt Westenbrink. “Ketonen zijn een lichaamseigen, zeer efficiënte brandstof die de lever aanmaakt uit vetzuren nadat je je extreem en langdurig hebt ingespannen of een lange periode hebt gevast. Het lichaam gaat als het ware in de overlevingsstand; het gaat zo zuinig mogelijk om met de energie. Datzelfde geldt voor de energiestofwisseling bij hartfalenpatiënten; die staat ook in de overlevingsstand.”

Ketonendrankje

Omdat het hart van patiënten met hartfalen geen vetzuren en glucose meer kan gebruiken, wordt de lever aangezet tot het maken van meer ketonen. Die toename van ketonen is echter niet genoeg om aan de totale energievraag te voldoen.

Het idee van Westenbrink is nu om de hoeveelheid ketonen in het lichaam van hartfalenpatiënten flink te verhogen. Niet door middel van extreme inspanning, langdurig vasten of een speciaal ketogeen dieet, maar door hen een ketonendrankje te geven, net als wielrenners. Het hart krijgt daardoor meer energie en het lichaam dus ook, is zijn stelling.

Inspannings-MRI

Westenbrink: “In het eerste deel van dit onderzoek geven we hartfalenpatiënten een ketonendrankje terwijl we ze een fietstest afnemen in de MRI-scanner. Dat doen we in samenwerking met Jeroen Jeneson van het Neuro Imaging Center van het UMCG.

“Jeneson heeft een speciale MRI-techniek ontwikkeld waarmee we live en tijdens inspanning de energieproductie van de mitochondriën in spieren kunnen meten. We verwachten dat de ketonendrank het energieverlies en de verzuring tijdens inspanning kan tegengaan en het herstel van de energie ná de inspanning versnelt. Ook nemen we microstukjes spier af om te zien wat de ketonen precies doen in de spiercellen zodat we het mechanisme kunnen doorgronden.”

Geneesmiddel diabetespatiënten

Het tweede deel van het onderzoek draait om een geneesmiddel voor diabetespatiënten. Een groep hartfalenpatiënten zonder diabetes krijgt dit geneesmiddel toegediend. Dit middel zorgt ervoor dat het lichaam glucose gaat uitscheiden via de urine.

“Het hart wordt daardoor aangezet om meer ketonen te gebruiken als brandstof”, zegt Westenbrink. “De stofwisseling van het hart is ook beter in staat om ketonen te gebruiken. Wij onderzoeken of hartfalenpatiënten die dit middel nemen, zich beter kunnen inspannen.”

Een combinatie van deze twee onderzoeken zou uiteindelijk mooi zijn, aldus Westenbrink: “Een middel dat het hart nog verder aanzet tot het gebruik van ketonen plus een drankje om op het juiste moment nóg meer energie te geven. Maar dat zal nog even op zich moeten laten wachten.” 

Extra energie

Kunnen hartfalenpatiënten niet standaard extra ketonen drinken? Een glas bij elke maaltijd, bijvoorbeeld? “Heel vaak ketonen geven, leidt waarschijnlijk niet tot meer effect”, antwoordt de onderzoeker.

“De opnamecapaciteit van het lichaam is beperkt. Bovendien kun je van teveel ketonen een beetje misselijk worden. Het gaat erom dat je ze op het júiste moment binnen krijgt. Een drankje geeft zo’n twee tot vier uur lang extra energie. Net genoeg om die boodschappen te doen of dat stukje te fietsen.”

Westenbrink hoopt dat hij met zijn onderzoek een steentje kan bijdragen aan de kwaliteit van leven van hartfalenpatiënten. “De meeste behandelingen zijn erop gericht dat mensen langer leven en minder vaak in het ziekenhuis worden opgenomen. Dat is natuurlijk heel erg belangrijk. Maar er is ook steeds meer aandacht voor het verbeteren van de klachten. Als cardioloog zie en hoor ik hoe hartfalenpatiënten moeten leven. Met dit onderzoek hoop ik dat ik hun mogelijkheden wat kan verruimen.”

De Dekkerbeurzen zijn vernoemd naar dr. E. Dekker, oud-directeur van de Hartstichting en initiator van de burgerhulpverlening bij een hartstilstand. De beurzen zijn persoonsgebonden en bedoeld om talentvolle hart- en vaatonderzoekers te helpen een eigen onderzoekslijn op te zetten en uit te bouwen. Westenbrink ontving al eerder een Dekkerbeurs toen hij nog in opleiding was tot cardioloog. Voor zijn onderzoek naar hartfalen en mitochondriën kreeg hij drie jaar geleden een Veni-beurs.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.