Pijn bij dementie beter herkennen

, door Marjolein te Winkel
foto: Shutterstock

Mensen met dementie kunnen vaak niet goed aangeven dat ze pijn hebben. UMCG-onderzoeker Miriam Kunz ontwikkelt een methode waarmee verpleegkundigen, artsen en mantelzorgers kunnen achterhalen of een dementerende pijn heeft. “We geloven dat er bij veel mensen met dementie niets wordt gedaan om pijn te verlichten, omdat onvoldoende wordt herkend dat ze pijn hebben.”

Een patiënte op leeftijd, met een haperende geest en een haperend lichaam, brengt haar dagen voornamelijk zittend en liggend door. Ze krijgt hierdoor een doorligwond. Elke keer als de wond wordt verzorgd beoordelen de verpleegkundigen of ze pijn heeft. En elke keer is het oordeel anders. Want hoe kun je vaststellen of iemand pijn heeft, als diegene dit zelf niet kan aangeven?

“We weten dat de helft tot driekwart van de mensen met dementie pijn ervaren”, zegt onderzoeker Miriam Kunz. “Maar vaak wordt de pijn niet herkend. We geloven dat er bij veel mensen met dementie daarom niets gedaan wordt om pijn te verlichten. Er wordt vaak in stilte geleden.”

Je moet weten waar je op moet letten

‘Gewoon’ antwoord geven op de vraag ‘Hebt u pijn?’ kunnen mensen met gevorderde dementie niet. “Ze begrijpen de vraag niet en verliezen het vermogen om er antwoord op te geven”, zegt Kunz. Maar mensen met dementie uiten hun pijn wel, op verschillende manieren. “Je moet alleen wel weten waar je op moet letten.”

Op fronsen, grimassen of andere gezichtsuitdrukkingen. Ook geluiden kunnen pijn aangeven: zuchten, kreunen, schreeuwen of huilen. “En lichaamstaal, bijvoorbeeld wanneer iemand een lichaamsdeel steeds vasthoudt of aanraakt, hinkt of heen en weer schommelt.”

Te vaak krijgen mensen met dementie antipsychotica vanwege onrustig gedrag. “Maar als dat gedrag het gevolg is van pijn, dan is dat het verkeerde medicijn. Dan zijn ze meer gebaat bij paracetamol of een andere pijnstiller.”

Op zoek naar onderbouwde definities

Kunz wil een vragenlijst ontwikkelen die verpleegkundigen en artsen, maar ook mantelzorgers kunnen gebruiken om pijn vast te stellen. Dit doet ze in samenwerking met andere onderzoekers in Europa. Ze maakt daarbij gebruik van de bestaande vragenlijsten en methoden, die in sommige verpleeghuizen al worden gebruikt. 

“We weten niet welke methode werkt en welke niet. Verpleegkundigen gaan bij gebrek aan een goede methode soms af op hun gevoel, of hun ervaring. Dat kan natuurlijk soms best kloppen, maar net zo goed ook niet. Ik ga op zoek naar onderbouwde definities.”

Ze laat verpleegkundigen video’s met mensen met dementie zien en laat ze op basis van de beelden aangeven hoe ze zien of iemand pijn heeft.

“Kijken ze naar een gezichtsuitdrukking? Een blik in de ogen? Een frons? Het een is veel beter te definiëren dan het ander. Een frons kun je vaststellen, en is dus een goede maat. Angstig kijken is meer een interpretatie, en is daardoor veel minder bruikbaar.” Alleen uitdrukkingen die door alle verpleegkundigen worden herkend en aangegeven, zijn bruikbaar voor de vragenlijst.

De beste zorg voor dementiepatiënten

Kunz gaat haar onderzoek uitvoeren bij verpleeghuizen die aangesloten zijn bij het Universitair Netwerk Ouderenzorg van het UMCG (UNO-UMCG), een samenwerkingsverband van 14 ouderenzorgorganisaties in Noord- en Oost-Nederland en de sectie Ouderengeneeskunde van het UMCG. “Ze herkennen dit probleem allemaal, en ze willen graag hulp om dementiepatiënten de beste zorg te geven.”

Op basis van de onderzoeksresultaten ontwikkelt Kunz een vragenlijst met duidelijk gedefinieerde lichaamstaal en geluiden waarmee pijn gescoord kan worden. De vragenlijst is eind 2017 beschikbaar voor artsen, verpleegkundigen en mantelzorgers. “Door een betere inschatting te kunnen maken van pijn, kan er ook beter op worden gereageerd. Met de juiste medicatie, zodat er ook echt iets gedaan kan worden aan de pijn.”

Miriam Kunz is psycholoog. Ze werkte aan de universiteit van Bamberg en de universiteit van Marburg in Duitsland en de universiteit van Montreal in Canada en deed onderzoek naar pijnsignalering bij verschillende groepen patiënten. Sinds oktober 2015 werkt ze in het UMCG. Ze is een Rosalind Franklin Fellow. De Rijksuniversiteit Groningen en het UMCG hebben deze positie in het leven geroepen om meer vrouwelijke wetenschappers klaar te stomen voor het hoogleraarschap. 

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.