Publieksonderzoek meet licht in nachtelijk Nederland

, door Theone Joostensz

Hoe donker is het ‘s nachts in Nederland, en wie heeft er dan moeite met zien? Dat wil Ronald Bierings, arts-onderzoeker bij de afdeling Oogheelkunde van het UMCG, heel graag weten. Samen met het Weekend van de Wetenschap is hij een publieksonderzoek gestart waar iedereen in Nederland met een smartphone of computer – en wie heeft die niet tegenwoordig? –  aan mee kan doen. 

Veel mensen hebben moeite om in het donker goed te zien. Op zich is dat niet zo gek. Bij weinig licht kun je moeilijker kleuren onderscheiden, zie je minder scherp en reageer je langzamer omdat je visuele systeem vertraagt. Snelle objecten, zoals in het verkeer, zie je in het donker niet zo gauw aankomen. 

“Daarbij wordt Nederland ook nog eens steeds donkerder”, zegt arts-onderzoeker Ronald Bierings. “Uit milieu- en kostenoverwegingen gaat de straatverlichting op veel plaatsen uit. Het gevolg is dat mensen ‘de buitenwereld’ na zonsondergang als minder toegankelijk ervaren. En dat zijn niet alleen ouderen en mensen met een oogziekte, maar ook gezonde, jonge mensen. Een op de drie Nederlanders met gezonde ogen geeft aan ’s avonds liever niet achter het stuur te kruipen. En meer dan de helft heeft moeite met wandelen en fietsen op onverlichte buitenwegen.”

​​Staafjes en kegeltjes

Bierings kwam daar bij toeval achter. Aanvankelijk richtte zijn promotieonderzoek zich op de vraag waarom patiënten met glaucoom, een chronische oogziekte die uitval van het gezichtsveld veroorzaakt en uiteindelijk kan leiden tot blindheid, moeite hebben met zien bij weinig licht. “Om bij licht en in het donker te kunnen zien, gebruiken we de lichtgevoelige cellen in onze ogen, de staafjes en de kegeltjes”, vertelt Bierings.

“Bij patiënten met glaucoom zijn de staafjes en de kegeltjes niet aangetast. Toch geven veel glaucoompatiënten aan ontzettend veel moeite te hebben met zien in het donker. Maar het meest verrassende is wel dat ook veel jonge proefpersonen zonder oogziekte aangeven last te hebben van minder goed zicht ’s avonds en ‘s nachts. Natuurlijk is dit de perceptie, het gevoel, van de proefpersonen. Daarom testen we in het lab ook hun gezichtsvermogen, onder meer met behulp van brillen met een lichtfilter. Zo onderzoeken we hoe goed mensen daadwerkelijk kunnen zien bij veel of weinig licht en bij wisselingen van licht naar donker, of omgekeerd.”

​App meet lichtsterkte 

Door het opmerkelijke feit dat jonge mensen zonder oogziekte ook aangaven problemen te ondervinden met zien in het donker, kreeg Bierings het idee om zijn onderzoeksvraag aan te passen en met het Weekend van de Wetenschap in zee te gaan. “Ik wil twee dingen weten: hoe donker wordt het ’s nachts in Nederland, en wie heeft er dan moeite met zien? Daar heb ik de hulp van heel veel verschillende mensen in heel Nederland voor nodig, want anders gaat het niet lukken. Door samen te werken met het Weekend van de Wetenschap hoop ik zoveel mogelijk mensen te interesseren om aan het onderzoek mee te doen.”

Met de gratis te downloaden app​ kunnen mensen de lichtsterkte meten op de plek waar ze op dat moment zijn en aangeven hoe goed ze daarbij kunnen zien. Bierings: “Voorafgaand aan de meting vragen we of je in een stad of dorp bent, of je de lichtval op een trottoir meet of op een andere ondergrond, of de lucht bewolkt is of helder. Je kunt zo vaak meedoen als je wilt, graag zelfs, en je krijgt ook gelijk feedback. Op die manier maken we samen een lichtkaart van Nederland waarop je kunt zien op welke plekken het ’s nachts donker of licht is.”

​​Testen op oogziekten bij minder licht 

Met de resultaten van het onderzoek wil Bierings ook een bijdrage leveren aan de vroegtijdige opsporing en behandeling van oogziekten. “Mogelijk wijst de app uit dat mensen met een oogziekte in het donker meer klachten met hun zicht ervaren dan mensen zonder oogziekte. Mogelijk wijst de app ook uit dat wanneer er voldoende licht is, het verschil tussen mensen met een oogziekte en mensen met gezonde ogen minder duidelijk is. Je kunt je dan afvragen of het niet beter is om mensen op oogziekten te testen bij minder licht dan dat nu gebeurt. Voor glaucoom onderzoeken we dit nu al in ons lab. Op die manier kun je oogziekten wellicht eerder ontdekken en dus ook eerder behandelen om erger te voorkomen.”

En als het onderzoek nu uitwijst dat het ’s avonds op sommige plekken echt veel te donker is voor bepaalde mensen? Bierings: “We gaan niet zover dat we ons bemoeien met het aantal straatlantaarns. Of met de vraag of het wel reëel is dat Nederland 24 uur per dag toegankelijk moet zijn voor iedereen. Die afweging maken wij niet, dat is een vraag die we ons als maatschappij moeten stellen.”

Download de app​​

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.