Samen ondervoeding te lijf

, door Margriet Bos
foto: Antoinette Borchert

​​Iedereen weet dat overgewicht slecht is voor je gezondheid. Maar hoe zit dat met ondervoeding? Ondervoeding is heel schadelijk, zegt Harriët Jager, senior onderzoeker in het UMCG en lector Clinical Malnutrition and Healthy Ageing, onderdeel van het lectoraat Transparante Zorgverlening bij de Hanzehogeschool Groningen. Samen met collega-onderzoekers, studenten, professionals, patiënten en een app gaat zij ondervoeding en te weinig bewegen te lijf.

Ondervoeding tast je kwaliteit van leven aan. "Mensen hebben minder uithoudingsvermogen en kunnen in hun dagelijks leven minder doen dan ze gewend waren. Die volle boodschappentas naar huis dragen is opeens lastig geworden," zegt Harriët Jager. Voor wie ziek is of oud en kwetsbaar wordt, is ondervoeding een sluipend gevaar voor de gezondheid en het welbevinden. Wie eenmaal ondervoed is, kan een domino-effect verwachten: de conditie gaat achteruit, waardoor je meer risico hebt op complicaties, waardoor je weer vaker naar de arts of het ziekenhuis moet... Alle reden dus om flink veel onderzoek te doen naar ondervoeding en het voorkomen ervan.

Vroeg herkennen en behandelen

Dat is precies waar diëtist-onderzoeker Harriët Jager haar missie van heeft gemaakt. Voor haar promotieonderzoek uit 2010 onderzocht ze in hoeverre patiënten met hoofdhalskanker ondervoed waren. Ondanks dat deze patiënten intensief begeleid werden door een diëtist, bleek een groot deel

Patiënten kunnen met de app klachten scoren die invloed hebben op hun eten en drinken: pijn of misselijkheid bijvoorbeeld

fors gewichtsverlies te hebben. "Een kilo gewichtsverlies bleek voor tweederde te bestaan uit verlies van vetvrije massa, dus voornamelijk spiermassa. Dat was meer dan ik had gedacht", zegt Jager op haar werkplek in het Hanze Active Ageing Lab. Vanuit de samenwerking tussen het UMCG en de Hanzehogeschool Groningen heeft Jager de Innovatiewerkplaats Clinical Malnutrition opgericht. Hierin doen onderzoekers, professionals en studenten van opleidingen als Voeding en Diëtetiek, Human Technology, Fysiotherapie en Verpleegkunde samen innovatief onderzoek om risico op ondervoeding en gewichtsverlies vroeg te herkennen en te behandelen.

Risicofactoren niet herkend

Het is ook belangrijk te weten hoe je goed kunt meten om de diagnose ondervoeding te kunnen stellen. "We noemen dat nutritional assessment." Over meetinstrumenten is veel nog niet bekend, dus doet Jager met andere onderzoekers ook daar onderzoek naar. "We willen weten hoe je ondervoeding goed kunt meten, welk instrument je daarvoor het beste kunt gebruiken. Met de huidige screeningsinstrumenten krijg je wel een eerste indruk van ondervoeding en gewichtsverlies en dat is relevant voor de herkenning. Maar om te bepalen of en welke behandeling iemand nodig heeft, moet je de diagnose ondervoeding kunnen stellen. Met de meeste screeningsinstrumenten lukt het niet de risicofactoren goed te herkennen, waardoor we met de behandeling vaak achter de feiten aanlopen. Als je ondervoeding constateert, is er al van alles aan de hand met die persoon. Die heeft zelf vaak niets door, omdat hij de risicofactoren niet opmerkt en zijn behandelaars ook niet."

App voor de patiënt en onderzoek

Jager wil mensen ervan bewust te maken dat ondervoeding net zo'n groot gevaar is voor de gezondheid als overgewicht. Zodat familie, naasten en mensen bij zichzelf veel eerder opmerken dat ze afvallen of minder gaan eten. Ze wil het moment dat door ondervoeding al schade aan de gezondheid is toegebracht, eigenlijk niet afwachten. Daarom heeft zij samen met de Amerikaanse onderzoeker Faith Ottery een app ontwikkeld: de Pt-Global app die stapsgewijs wordt geïmplementeerd in het UMCG en andere (internationale) zorginstellingen. Patiënten kunnen met de app klachten scoren die invloed hebben op hun eten en drinken: pijn of misselijkheid bijvoorbeeld. Het plan is om de gegevens die vanuit de app via de Patient-Generated Subjective Global Assessment (PG-SGA) binnenkomen, te koppelen aan een database waardoor steeds meer data beschikbaar komen voor onderzoek naar ondervoeding.

Empoweren van patiënten

"De patiënten die meedoen zijn heel betrokken bij het onderwerp. En dat is belangrijk. Ze moeten het 'goed eten' er in hun acute ziektefase maar bij doen, dat is heel vermoeiend." Naast de Pt-Global-app, wil Jager een tweede app ontwikkelen met tips voor patiënten. "Zulke apps zijn er al voor patiënten met overgewicht, om ze te empoweren goede keuzes te maken. Dat willen wij ook bij ondervoede patiënten. Iemand kan dan zelf zijn voedingspatroon bijhouden op basis van de adviezen die hij krijgt. Er hoeft niet altijd een professional bij, de patiënt kan vaak heel veel zelf."​​

Ha​rriët Jager is onderzoeker in het UMCG bij de afdeling Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie.  Ze studeerde Voeding en diëtiek, een opleiding waar ze tegenwoordig zelf les bij geeft. In 2010 promoveerde ze op haar onderzoek naar de ondervoeding van patiënten met hoofd-halskanker. In 2013 richtte Jager de innovatiewerkplaats Clinical Malnutrition op, gebaseerd op de samenwerking tussen de Hanzehogeschool Groningen en het UMCG.​ "We werken met heel veel partners samen binnen de innovatiewerkplaats Clinical Malnutrition. De patiënten waar de werkplaats zich op richt, zijn niet alleen patiënten met (hoofdhals) kanker, maar steeds ook vaker kwetsbare ouderen. We kijken hoe kwetsbaar deze mensen zijn, cognitief, sociaal en fysiek, waarbij we onder andere kijken naar hun loopsnelheid, spierkracht en spiermassa."​

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.