Tien KWF-subsidies voor UMCG-onderzoeken

, door Marjolein te Winkel
foto: Shutterstock

​KWF heeft in de tweede helft van 2015 maar liefst tien UMCG-onderzoeken financieel ondersteund, met in totaal 3.747.704,- euro subsidie. Waar gaan de onderzoekers dit geld voor gebruiken? KennisInZicht zet het op een rijtje.

Mirjam Belderbos, kinderarts in opleiding in het UMCG, kreeg 513.276,- euro voor onderzoek naar acute lymfatische leukemie. 
Hoe komt het dat sommige leukemiecellen ongevoelig zijn voor chemotherapie? En zijn deze cellen vroegtijdig te herkennen? Mirjam Belderbos zoekt naar antwoorden op deze vragen. Ze vertelt uitgebreid over haar onderzoek in dit filmpje op KennisInZicht.

​Edwin Bremer, onderzoeker op de afdeling Translationele Chirurgische Oncologie van het UMCG, kreeg 495.500,- euro voor het ontwikkelen van een nieuwe immuuntherapie bij patiënten met eierstokkanker.
Nieuwe behandelmethoden zijn dringend nodig voor deze ziekte, zegt Edwin Bremer, aangezien 7 van de 10 patiënten met eierstokkanker binnen tien jaar overlijden. Bremer en zijn collega's Marco de Bruyn en Hans Nijman van de afdeling Gynaecologie & Obstetrie willen daarom een nieuwe immuuntherapie ontwikkelen voor de behandeling van eierstokkanker.
In de tumor van de meeste patiënten met eierstokkanker zijn afweercellen van de patiënt te vinden. Deze afweercellen zijn in principe in staat om kankercellen te herkennen en op te ruimen. Echter, dit gebeurt niet, of niet effectief genoeg, omdat de geïnfiltreerde afweercel geremd wordt in de tumor. 
In dit project proberen de onderzoekers het afweersysteem van de patiënt weer aan het werk te zetten door middel van nieuwe therapeutische eiwitten. Deze therapeutische eiwitten bestaan uit twee delen: het eerste deel herkent selectief een eierstokkankercel, het tweede deel activeert de afweercellen waardoor die weer in staat zijn de kankercellen op te ruimen.
Op deze manier willen we een of meerdere nieuwe therapeutische eiwitten identificeren die in de toekomst toegepast kunnen worden bij de behandeling van eierstokkanker.

Floris Foijer, onderzoeker van onderzoeksinstituut ERIBA​, kreeg 564.900,- euro voor zijn onderzoek naar aneuploïde kankercellen. 
“De celdeling bij kankercellen gaat vaak mis”, legt Floris Foijer uit, “en daardoor bevatten twee van de drie kankercellen een abnormaal aantal chromosomen. Aneuploïde kankercellen noemen we die, en deze eigenschap is heel geschikt om kankercellen van gezonde cellen te onderscheiden, en ze selectief te bestrijden.” 
Maar niet alle aneuploïde cellen zijn direct kwaadaardig. Foijer onderzoekt hoe 'onschuldige' aneuploïde cellen kunnen veranderen in kwaadaardige kankercellen en wat het effect van deze cellen is in verschillende weefseltypen zoals bloed, huid en darm. Foijer: “Een beter begrip van de biologie van aneuploïde cellen en aneuploïde kankercellen kan op langere termijn leiden tot de ontwikkeling van effectievere kankertherapie met minder bijeffecten.” 

​Gerwin Huls, hematoloog in het UMCG, kreeg 355.520,- euro voor onderzoek naar effectieve behandeling van leukemie met beperkte bijwerkingen. 
“Bepaalde types leukemie, zoals AML en MDS, komen vooral voor bij oudere mensen”, zegt Gerwin Huls. “Veel van deze patiënten kunnen een behandeling met intensieve chemotherapie niet aan, of willen dit niet.”
Er is daarom een grote behoefte aan effectieve behandelingen met minder ingrijpende bijwerkingen.
Huls: “Onze HOVON 135-studie onderzoekt verschillende nieuwe middelen die hieraan kunnen bijdragen, in combinatie met decitabine, een DNA methyltransferase remmer. Behandeling met decitabine is een relatief milde behandeling, die in een tiendaags schema bijna even effectief lijkt als intensieve chemotherapie, zonder dat het bijwerkingen geeft aan de slijmvliezen.”

​Klaas Kok, onderzoeker op de afdeling Genetica van het UMCG, kreeg 225.308,- euro voor de ontwikkeling van een bloed- en tumorbiopttest die DNA-beschadigingen aan kan tonen.
“Het is al lange tijd duidelijk dat kanker ontstaat door beschadigingen van het DNA”, zegt Klaas Kok. “Diezelfde beschadigingen, mits goed gekarakteriseerd, worden ook gebruikt om te voorspellen voor welke medicatie de tumorcellen gevoelig zijn en voor welke medicatie juist niet, om zo bij patiënten de optimale therapie te bepalen.”
Er is inmiddels een scala aan testen ontwikkeld om verschillende varianten van deze DNA-beschadigingen op te kunnen sporen in tumorbiopten. Onlangs bleek uit onderzoek dat ook in het bloed kleine hoeveelheden erfelijk materiaal afkomstig van tumoren aanwezig is. 
Kok: “Dit zou het in de toekomst mogelijk moeten maken om bloedmonsters te gebruiken voor de meest optimale therapiekeuze voor de patiënt. Met ons onderzoek richten wij ons op het ontwikkelen van een nieuwe test op materiaal uit tumorbiopten en uit bloed, waarmee alle DNA-beschadigingen die voor de therapiekeuze belangrijk zijn aangetoond kunnen worden”. 
Kok voert het onderzoek uit met hoogleraar Anke van den Berg van de afdeling Pathologie en Medische Biologie en hoogleraar Harry Groen van de afdeling Longziekten van het UMCG.

​Hoogleraar Hans Langendijk en Arjen van der Schaaf van de afdeling Radiotherapie van het UMCG kregen 565.000,- euro voor de ontwikkeling van modellen die de schade van bestraling op korte en lange termijn kunnen voorspellen bij patiënten met een tumor in het hoofd of de hals. 
“Bestraling in het hoofdhalsgebied kan leiden tot een spectrum aan acute en late complicaties die een grote impact hebben op kwaliteit van leven, zoals een droge mond”, zegt Hans Langendijk. “De kans op het ontwikkelen van deze complicaties hangt sterk af van hoe de plek die bestraald wordt en dosis straling.”
Langendijk ontwikkelt modellen die de schade van bestraling op korte en lange termijn kunnen voorspellen. Deze modellen kunnen worden gebruikt om de huidige bestralingstechniek met fotonen te verbeteren, maar ook voor de selectie van patiënten voor bestraling met protonen. 
Meer lezen over onderzoek naar de bijwerkingen van bestraling KennisInZicht interviewde in 2015 Hans Langendijk over protonentherapie 

Barbara van Leeuwen, chirurg in het UMCG,​ kreeg 97.800,- euro voor deelname aan een internationaal onderzoek naar het verwijderen van de lymfeklieren bij patiënten met stadium III melanoom (huidkanker).
“Stadium III melanoom wil zeggen dat de kanker is uitgezaaid naar de lymfeklieren of dat er groepen tumorcellen zijn gevonden op weg van de tumor naar de lymfeklieren, zegt Barbara van Leeuwen.
“Om verdere uitzaaiingen te voorkomen, is het vaak nodig om de lymfeklieren met uitzaaiingen te verwijderen. Dit is, zeker in de lies, een ingrijpende operatie, en de vraag is of dit altijd zo uitgebreid moet gebeuren als we dat nu doen. 
Met het geld dat we van KWF hebben gekregen kunnen we deelnemen aan een internationaal onderzoek om het effect van een operatie te onderzoeken die minder ingrijpend is voor de patiënt, en een vergelijkbare overleving zal geven.”

An Reyners, medisch oncoloog in het UMCG, kreeg 20.000,- euro voor de studiegroep ondersteunende en palliatieve zorg bij patiënten met kanker. 
“Met de subsidie gaan we een landelijke studiegroep oprichten om de kwaliteit van de palliatieve zorg voor patiënten met kanker en hun naasten te verbeteren, zegt An Reyners. 
Als patiënten niet meer te genezen zijn is het huidige onderzoek vaak gericht op levensverlengende behandelingen. ​De focus van deze studiegroep zal zich richten op behoud en verbeteren van de kwaliteit van leven. Projecten zullen zoveel mogelijk uitgevoerd worden in samenwerking met andere studiegroepen, zoals de BOOG​-groep voor patiënten met borstkanker.

​Marrit Tuinman, onderzoeker op de afdeling Gezondheidswetenschappen in het UMCG kreeg 371.000,- euro voor dagboekonderzoek naar de kwaliteit en aanwezigheid van sociale steun na kanker.
 “Slechts een klein deel van alle patiënten met kanker wil steun van een zorgprofessional, zoals een psycholoog of maatschappelijk werker in het ziekenhuis”, zegt Marrit Tuinman. “Met dit onderzoek gaan we op zoek naar welke informele sociale contacten, bijvoorbeeld van een partner, familie of vrienden, ervoor zorgen dat kankerpatiënten zich beter voelen, en of zij tegen barrières aanlopen om deze contacten te hebben.”
De deelnemende patiënten wordt gevraagd een elektronisch dagboek bij te houden, waarmee Tuinman inzicht krijgt in hoeveel last patiënten hebben van problemen en zorgen, hoe dit samenhangt met welke contacten zij hebben (praten, gezelschap of praktische hulp), of zij barrières ervaren bij het hebben van die contacten (niet durven vragen, weinig mensen zien, of negatieve reacties), en welke contacten het welbevinden vergroten. 
“Daarnaast hopen we door aanvullende interviews inzicht te krijgen in hoe patiënten het invullen van het dagboek ervaren, hoe tevreden zij zijn om hierover feedback te krijgen, wat hun behoeftes zijn op sociaal gebied, en of zij een zelfhulptool zouden willen gebruiken. De dagboeken en interviews zullen de basis leggen voor het ontwikkelen van een e-health of m-health applicatie voor kankerpatiënten.”

Max Witjes, kaakchirurg in het UMCG, en hoogleraar Chirurgie Go van Dam kregen 539.400,- euro voor de ontwikkeling van een nieuwe techniek waarmee tijdens een operatie aan tumoren in de mondholte de kwaadaardige cellen zichtbaar zijn. 
“Met een fluorescente (oplichtende) stof kunnen we tumoren zichtbaar maken tijdens een operatie om een tumor te verwijderen”, vertelt Max Witjes. “Doordat de tumorcellen oplichten, kunnen we beter zien welk weefsel we moeten verwijderen. Het risico dat er kankercellen achter blijven wordt hierdoor kleiner, en daarmee ook het risico dat de tumor terugkeert.”
Binnenkort lees je meer over dit onderzoek in KennisInZicht. Wil je niets missen? Abonneer je op de nieuws

brief.​

Ga voor meer informatie over alle onderzoeken die door KWF financieel ondersteund worden naar de website van KWF​.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.