Stamcellen niet bestralen voorkomt droge mond

, door Christine Dirkse
foto: Henk Veenstra

​​Tumoren in het hoofd en de hals worden vaak laat ontdekt. Veel Nederlanders weten niet dat je daar een tumor kunt krijgen. Ook artsen herkennen de symptomen niet altijd. Daarom is deze week uitgeroepen tot de hoofdhalskanker awareness week. Ondertussen werkt hoogleraar radiotherapie Rob Coppes met zijn onderzoeksgroep in het UMCG aan verbetering van de bestraling bij hoofdhalskanker en de vermindering van ernstige bijwerkingen, zoals het drogemondsyndroom.

Hoofdhalskanker kan ontstaan bij mensen die veel roken of alcohol drinken. Ook het humaan papillomavirus (HPV), bekend van baarmoederhalskanker, veroorzaakt soms tumoren in het hoofdhalsgebied. Jaarlijks wordt bij ongeveer 3000 Nederlanders de diagnose gesteld. Vaak laat, omdat de symptomen niet altijd goed herkend worden. De organisatie van de awarenessweek wil met allerlei activiteiten patiënten, artsen en verpleegkundigen bewuster maken van het bestaan van deze aandoening en de symptomen.

​Bestraling in het hoofdhalsgebied​

“Een droge mond is erger dan​​ je denkt. Eet maar eens twee droge beschuiten, zonder erbij te drinken. En probeer dan te praten. Dat lukt je bijna niet.”​
​Tumoren in het hoofdhalsgebied zijn lang niet altijd goed weg te halen met een operatie. Bij veel patiënten wordt radiotherapie gegeven – bestraling dus. “Bij bestraling maak je delende cellen kapot,” legt Coppes uit, hoogleraar bij de afdelingen Radiotherapie en Celbiologie. “Het probleem is dat daarbij ook gezond weefsel soms afsterft.” Bestraling in het hoofdhalsgebied leidt vaak tot beschadiging van de speekselklier. “In sommige gevallen moeten patiënten de rest van hun leven zonder speeksel leven.” Ze hebben dan het drogemondsyndroom.

​Twee droge beschuiten ​

Het drogemondsyndroom ontstaat bij 40 procent van de patiënten na bestraling. “Dat is veel erger dan je misschien op het eerste gezicht zou denken,” legt Coppes uit. “Eet maar eens twee droge beschuiten, zonder erbij te drinken. En probeer dan te praten. Dat lukt je bijna niet.” Zonder speeksel is je mond altijd zo droog. Dat betekent altijd dorst, altijd water drinken. Bijna niet kunnen praten. Slecht slapen doordat je wakker ligt van een droge mond. Altijd je eigen eten meenemen, omdat je heel veel voedsel helemaal niet kunt verwerken. En altijd problemen met je gebit, omdat speeksel ook een beschermende werking voor je tanden heeft. De gevolgen kunnen zo ernstig zijn, dat patiënten in een sociaal isolement terechtkomen.

​Een gevoelige plek in de speekselklier​

Coppes is al ruim tien jaar bezig met onderzoek naar de speekselklier na bestraling. Dat leidde vorige week tot goed nieuws. “We hebben ontdekt dat de speekselklier een gevoelige plek heeft, waar stamcellen zitten. Die stamcellen kunnen de hele klier weer herstellen. Als we die ontwijken bij bestralen, krijgen patiënten wel tijdelijk een droge mond, maar zou de klier na verloop van tijd vanzelf kunnen herstellen.” Met de komst van het nieuwe protonencentrum in Groningen wordt gerichter bestralen nog beter mogelijk. “Ons onderzoek is in combinatie met de nieuwe protonentherapie heel goed nieuws. We kunnen hopelijk veel gevallen van het drogemondsyndroom voorkomen.”

​Stamceltherapie

Voorkomen is niet altijd mogelijk. Soms moet ook het gebiedje met stamcellen bestraald worden. Ook daarvoor zoeken Coppes en zijn onderzoeksgroep een oplossing. “Met stamceltherapie is het misschien mogelijk om de stamcellen voor bestraling uit de speekselklier te halen. Na bestraling plaatsen we die dan terug in de speekselklier, zodat die stamcellen de hele speekselklier weer herstellen. Maar het duurt nog wel een paar jaar voor we zover zijn.” Voorlopig is het dus vooral belangrijk om de tumoren op tijd te ontdekken, zodat minder bestraling nodig is en de gevoelige plek in de speekselklier bij bestraling goed ontweken kan worden. 


Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.