“We brengen de stem terug in het onderzoek”

, door Theone Joostensz
foto: Henk Veenstra

Mensen die ernstig slechthorend zijn, hebben niet alleen moeite om te verstaan wát er gezegd wordt. Ze kunnen ook slecht bepalen wíe er praat, en met welke emotie. Deniz Başkent, hoogleraar Auditieve Perceptie bij de afdeling KNO van het UMCG, onderzoekt hoe stemperceptie precies werkt. Ze ontving hiervoor onlangs een Vici-beurs van anderhalf miljoen euro uit de Vernieuwingsimpuls van de NWO. 

Je bent op een feestje, druk in gesprek met vrienden en onbekenden. Er klinkt een lekker muziekje, iedereen is uitgelaten, er gaat regelmatig een schaterlach door de ruimte. Terwijl je geamuseerd luistert naar het grappige verhaal van je gesprekspartner, hoor je ineens tussen het geroezemoes door een bekende stem. Je spitst je oren en kijkt verrast om: hé, is zij er ook?

“Voor mensen die ernstig slechthorend of doof zijn, is gesproken communicatie heel moeilijk.”

Herkenbaar? Dan mag je je gelukkig prijzen met een goed gehoor. “Voor mensen die ernstig slechthorend of doof zijn, is gesproken communicatie heel moeilijk”, zegt Deniz Başkent. “Met name als er meerdere mensen tegelijkertijd praten. Ze horen niet goed wat er gezegd wordt, hebben moeite om stemmen te localiseren en te herkennen, en om te bepalen met welke emotie of intentie iemand iets zegt. Daardoor missen ze informatie, en dat maakt onzeker en eenzaam.”

Met een hoorapparaat is het probleem niet opgelost. “Er wordt even getest of je een paar simpele, eenlettergrepige woorden kunt horen. Op basis van je antwoorden wordt het apparaat harder of zachter gezet”, zegt Başkent. “Maar communicatie is natuurlijk veel gecompliceerder dan dat. Stemperceptie bijvoorbeeld is cruciaal voor een goed begrip van het gesproken woord. We brengen daarom de stem terug in het onderzoek. Dat is onze missie.”

Apparaatje in het slakkenhuis

Başkent doelt op haar onderzoek naar stemperceptie bij ernstig slechthorenden. Ze ontving hiervoor onlangs een Vici-beurs van anderhalf miljoen euro uit de Vernieuwingsimpuls van de NWO. Het onderzoek moet een verdieping én een verbreding worden van haar eerdere studies naar stemperceptie bij (zo goed als) dove mensen met een CI, een cochleair implantaat.

“Als een vrouw een lage stem opzet tegen een CI-drager, dan kan deze denken een man te horen.”

Een CI is een apparaatje dat chirurgisch wordt ingebracht in het slakkenhuis, de cochlea. Het zet geluid om in elektrische pulsen en zendt die rechtstreeks naar de gehoorzenuw. “Met een CI kunnen dove en bijna dove mensen weer geluiden waarnemen en opnieuw leren horen”, zegt Başkent.

“Dat is een verbetering ten opzichte van helemaal niets kunnen horen. Maar de kwaliteit van de geluiden is heel laag. Mensen hebben nog steeds problemen met stemmen horen en met verstaan wat er gezegd wordt. Vooral bij lawaai en als er meerdere sprekers zijn. Dat moet echt worden verbeterd.”

Toonhoogte en klankkleur

Om betere hulpmiddelen te ontwikkelen is kennis nodig over wat er precies gebeurt dan wel fout gaat in de stemperceptie bij ernstig slechthorenden. Maar onderzoek naar stemperceptie is gecompliceerd. Bovendien moet je veel techniek in huis hebben om stemmen te kunnen manipuleren.

Başkent legt uit: “Om bijvoorbeeld mannen- en vrouwenstemmen van elkaar te kunnen onderscheiden, zijn twee dimensies bepalend: de toonhoogte en de klankkleur. Deze laatste dimensie wordt bepaald door de lengte van het spraakkanaal, ofwel van de hals. Hoe langer de hals, hoe langer de stembanden en hoe lager en donkerder de stem.”

Man of vrouw

Uit onderzoek blijkt dat als je de toonhoogte manipuleert, CI-dragers moeite hebben om te horen of er een man of een vrouw aan het woord is. Başkent deed een nog interessantere ontdekking: technische manipulatie van de klankkleur heeft totaal geen effect op de stemperceptie van mensen met een CI.

“Zij kunnen deze tweede dimensie simpelweg niet horen. Dus als een vrouw een lage stem opzet tegen een CI-drager, dan kan deze denken een man te horen. Iemand met een normaal gehoor trapt daar niet in.”

Muziek

Naast kennis en inzicht opdoen door fundamenteel onderzoek, wil Başkent vooral ook leren van patiënten zelf. “Het is een samenwerking; zij helpen ons, wij helpen hen”, zegt ze. “Want uiteindelijk draait het om mensen. Wat vinden zij belangrijk? Wat kunnen wij doen om hun leven beter te maken? We proberen ook interessante testmethoden te ontwikkelen. Zo hebben we bijvoorbeeld robot Sam die gesprekjes voert en een stukje met je oploopt. Aanvankelijk was Sam bedoeld voor kinderen, maar volwassenen vinden hem ook leuk. Daarnaast willen we graag muziekprogramma's inzetten. Er loopt momenteel een studie met het Prins Claus Conservatorium in Groningen naar het effect van muziektraining op stemperceptie.”

Acoustic awareness

Alsof ze nog niet genoeg te doen heeft, zet Başkent zich ook in voor 'acoustic awareness' op scholen. “De akoestiek in veel klaslokalen is verschrikkelijk”, weet ze.

“Een lawaaiig lokaal heeft een negatief effect op hoe kinderen leren. Ze kunnen zich slecht concentreren, krijgen hoofdpijn, kunnen de leraar niet goed horen. Kinderen met een normaal gehoor lijden hier al onder, laat staan slechthorende kinderen. In samenspraak met een aantal scholen willen wij kijken of we onze research kunnen gebruiken om lokalen een make-over te geven.” 

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.