Voorkomen en behandelen van hersenvliesontsteking vraagt aandacht

, door Angela Rijnen
foto: Pixabay

Kinderarts Liesbeth Schölvinck en hoogleraar medische microbiologie en infectiepreventie Alex Friedrich verzorgden dinsdag 9 april de Medische Publieksacademie over hersenvliesontsteking (meningitis) bij kinderen. “Veel mensen zijn zich er niet van bewust dat een gezond kind hieraan binnen enkele uren kan overlijden”, aldus Friedrich.

Alex Friedrich is arts/microbioloog in het UMCG. Hij werkt intensief samen met kinderarts Liesbeth Schölvinck, die zich heeft gespecialiseerd in infectiologie en immunologie binnen kindergeneeskunde.

“We hebben in Nederland een ontzettend goede preventieve gezondheidszorg, kinderen kunnen gratis gevaccineerd worden tegen infectieziekten”, aldus Friedrich. Hij is van Duitse en Griekse komaf en werkte in meerdere Europese landen.

“Is er toch een uitbraak, bijvoorbeeld van een bacterie die hersenvliesontsteking veroorzaakt, dan komt de GGD direct in actie en zoekt alle contacten na die een kind heeft gehad – thuis, op school en op andere plekken. Dat is niet in alle landen zo.”

Hoge koorts

In de publieksacademie zal het duo vooral ingaan op wat hersenvliesontsteking voor een ziekte is, welke virussen en bacteriën meningitis - én bloedvergiftiging - kunnen veroorzaken en waar de behandeling uit bestaat. Hersenvliesontsteking treft ook volwassenen, maar grotendeels toch jonge, (nog) niet gevaccineerde kinderen, pubers en kinderen met een verzwakt afweersysteem.

Het UMCG ziet jaarlijks 10 tot 15 patiënten met hersenvliesontsteking, landelijk betreft het ongeveer 100 kinderen en jongeren. Bij symptomen die op de ziekte kunnen wijzen, zoals griepachtige verschijnselen, hoge koorts en puntbloedinkjes in de huid (petechiën), moet een patiënt direct naar een ziekenhuis.

Hoe sneller de behandeling wordt ingezet, hoe groter de kans dat de ziekte geen onomkeerbare hersen- en andere schade aanricht of tot de dood leidt.

Besef

Het besef dat hersenvliesontsteking een levensbedreigend is, ebt weg als het aantal infecties afneemt, na geslaagde vaccinatieprogramma’s. Friedrich: “Veel mensen zijn zich er niet van bewust dat een gezond kind hieraan binnen een enkele uren kan overlijden. Dat is heel menselijk, men vergeet de ziekte, is er niet meer bang voor. Maar gelukkig kunnen wij mensen hierover informeren, zoals tijdens de Medische Publieksacademie.”

Nieuwe variant

Sinds 2015 is er in ons land een nieuwe variant in opmars van de bacterie die meningitis veroorzaakt. In dat jaar werden 9 patiënten gemeld met ziekte ten gevolge van deze meningokok type W, in 2018 waren dat er 103. De ziekte heeft van 2015 tot en met februari 2019 43 dodelijke slachtoffers gemaakt, meldt het RIVM. Het risico op overlijden is vooral hoog voor patiënten van 14 tot 24 jaar.

Sinds 1 mei 2018 is een breed vaccin, tegen meningokokken A, C, W en Y, in het Rijksvaccinatieprogramma opgenomen voor kinderen van 14 maanden. Het RIVM startte tevens vanaf 1 oktober 2018 een vaccinatiecampagne voor 14-jarigen. Tieners geboren in 2005 hebben inmiddels de uitnodiging ontvangen.

Hersenschade

Vaccinatie is volgens Friedrich en Schölvink de beste manier om een ernstige, acute infectieziekte als hersenvliesonsteking tegen te gaan en het de ziekteverwekkende micro-organismen moeilijk te maken.

Voorkomen van de ziekte is ook te prefereren boven de enige behandeling: met antibiotica. “Je kunt daarmee te laat zijn”, zegt Schölvinck. “En de bacteriën raken ongevoelig voor antibiotica. De schade aan het brein kan enorm zijn. Ik heb in mijn carrière te veel jonge kinderen gezien die na een hersenvliesontsteking zoveel hersenschade hadden opgelopen dat ze niets meer met hun leven konden.”

Sporthallen

Maar de twee artsen hebben wel zorgen. Schölvinck: “Het is de vraag of informatie over het ACWY-vaccin tieners voldoende bereikt en of het de informatie is waar zij om vragen.” Friedrich vraagt zich af of massavaccinaties in grote sporthallen nog van deze tijd zijn. “Ik zou het beter vinden als tieners dat via hun huisarts konden laten doen, bij een prikpost, of misschien zelf bij hun eigen sportvereniging.”

Spoedopvang

Daarnaast ziet Friedrich snelle toegang van meningitispatiënten tot de acute zorg als een grote uitdaging. “In grensregio’s, zoals hier in Groningen en Drenthe, worden spoedposten gesloten. De ziekenhuizen van de Treant Zorggroep in Hoogezand en Stadskanaal hebben geen spoedopvang meer. In Emmen is nog een permanente spoedopvang voor kinderen, maar Emmen is als stad niet heel makkelijk toegankelijk.”

Discussie

Liesbeth Schölvinck kent een recent voorbeeld uit Friesland, waar ouders hun kind met meningokokkenziekte direct in de eigen auto naar een ziekenhuisreden. Dat redde het kind. “De wettelijke aanrijtijd van ambulances - 45 minuten - betekent dat je 30 minuten hebt om te rijden – geen 45. Er moet een ambulance beschikbaar zijn, je moet naar de patiënt. En in de spits gaat niet zo snel.”

Alex Friedrich: “Het hoort bij een rijk land als Nederland, dat je zorgt dat patiënten op tijd behandeld kunnen worden, ook in het noorden en oosten van het land. Daar moet een brede maatschappelijke discussie over worden gevoerd.”

Vaccinatie van zwangere vrouwen

Gevraagd naar wat zij het liefste zou laten onderzoeken, antwoordt Liesbeth Schölvinck: “Of het veilig en nuttig is om zwangere vrouwen te laten vaccineren, zodat hun baby vanaf de geboorte immuun is tegen deze infecties. Want op dit moment is het merendeel van de kinderen die wij in de ziekenhuizen daarmee zien tussen de 0 en 6 maanden oud, als ze nog niet volledig gevaccineerd zijn.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.