Voorkomen is beter dan genezen

, door Jeanine Bronsema
foto: Shutterstock

Vandaag is Wereld Antib​​ioticadag. ​​​UMCG-onderzoeker Ewoud Reilman gepromoveerde op onderzoek naar antibioticaresistentie en ontwikkelde een 'handschoen' die de verspreiding van bacteriën in een ziekenhuis tegen kan gaan.​​​​

Sleutel en slot

"Resistentie is de mogelijkheid van een bacterie om tegen de dodelijke werking van een antibioticum te kunnen", vertelt Reilman. Het antibioticum komt normaal gesproken terecht in de bacterie en werkt daar als een sleutel op een slot. In de bacterie zit een 'slot' en als het antibioticum, de 'sleutel', daar aan bindt, gaat de bacterie dood. 

Maar bij resistentie omzeilt de bacterie de werking van het antibioticum. "Er zijn eigenlijk vier methoden waarop een bacterie resistentie kan ontwikkelen", legt Reilman uit. "Allereerst kan de bacterie een soort muur ontwikkelen waardoor het antibioticum niet meer binnen kan komen. Als het antibioticum wel in de bacterie kan komen, is een tweede optie om het er dan snel weer uit te pompen. Als het antibioticum dan toch in de bacterie terechtkomt, kan de bacterie stofjes ontwikkelen die het antibioticum afbreken." 

De laatste optie is dat de bacterie ervoor kan zorgen dat het 'slot' verandert. Als de sleutel, het antibioticum, niet meer past, kan de bacterie ook niet dood gaan.

​Met al die manieren is de kans groot dat een bacterie na verloop van tijd resistent wordt. En dan beginnen de problemen. "Infecties die eigenlijk goed te behandelen zijn, worden daardoor steeds hardnekkiger", vertelt Reilman. "Er zijn zelfs bacteriën die tegen alle bestaande antibiotica resistent zijn en dan heb je eigenlijk geen behandelopties meer."

​​​De bacterie wil ook overleven

Hoewel de bacterie zelf resistentie kan ontwikkelen, draagt de mens hier ook aan bij. "Door het te vaak, verkeerd en onnodig gebruiken van antibiotica, kan resistentie ontstaan." Tijdens een antibioticumkuur blijven de bacteriën leven, die het best tegen dat antibioticum kunnen. Als iemand de kuur dan niet afmaakt of een bepaald antibioticum heel vaak gebruikt, blijven juist die bacteriën leven en kunnen zij zich vermenigvuldigen. "Dat is ook logisch, die bacterie wil ook graag overleven. Dus als ze de kans krijgen, grijpen ze die aan."

Als een bacterie eenmaal resistent is, is het lastig om er iets aan te doen. "Goed gebruik van antibiotica zou een boel problemen kunnen voorkomen, maar daar is het nu te laat voor", vermoedt Reilman. "Wel kunnen onderzoekers weer nieuwe antibiotica ontwikkelen die anders werken. Maar ook daar zal op den duur weer resistentie tegen ontstaan, dat houdt niet op."

Voorkomen is dan ook beter dan genezen en dat valt misschien te zoeken in de hoek van verspreiding. "Als bacteriën zich minder goed kunnen verspreiden, worden minder mensen ziek. Als er minder mensen ziek zijn, zijn er ook minder antibiotica nodig", verklaart Reilman.

Antimicrobiële microhandschoen​​

Reilman heeft daarom samen met het Groningse bedrijf PolyVation een 'handschoen' ontwikkeld die de verspreiding van bacteriën in een ziekenhuis tegen kan gaan. Nu gebruiken medewerkers desinfecteermiddelen, waarmee ze hun handen ontsmetten. "Maar dat moet heel vaak en geeft soms huidproblemen." Daarnaast denk je er niet altijd over na dat je je handen moet wassen. "Als een arts een patiënt onderzoekt, is het vaak logisch. Maar er zijn ook allerlei andere dingen die je aanraakt en die vies kunnen zijn." Zoals een deurklink, liftknop of toetsenbord. "Dat is niet altijd een duidelijk signaal om opnieuw je handen te gaan wassen."

De antimicrobiële microhandschoen kan daarom mogelijk een aanvulling zijn op de desinfecteermiddelen. "De handschoen vormt zich op de hand door er een desinfecterende vloeistof op te smeren. Vervolgens blijft er een dun laagje met een antimicrobiële stof op de hand achter dat lijkt op een soort handschoen." En het werkt heel goed. "In ons onderzoek zagen we dat er na drie uur er aanzienlijk minder bacteriën op de hand met de 'handschoen' zaten dan op de hand die met een gebruikelijk desinfectiemiddel was behandeld.

Toch staat de ontwikkeling van de handschoen nog maar in de kinderschoenen. "Het idee op zich werkt, maar er moet nog wel veel aan gebeuren. Het zit nog echt in de beginfase, maar we willen er wel mee verder en hopelijk komt het in de nabije toekomst tot een product." 

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.