Waarom is lichaamsdonatie belangrijk?

, door Marjolein te Winkel
foto: Kees van der Veen

​Jaarlijks ontvangt het UMCG ongeveer honderd lichamen die ter beschikking van de wetenschap zijn gesteld. Een belangrijke gift, waar afgelopen zaterdag tijdens een herdenking voor nabestaanden van lichaamsdonoren uitgebreid bij stil is gestaan. Waarom is lichaamsdonatie zo belangrijk?

Wie zijn lichaam ter beschikking van de wetenschap stelt, vult voor overlijden een wilsbeschikking voor onderzoek en onderwijs in. Na overlijden komen deze donorlichamen onder verantwoordelijkheid van het team van Janniko Georgiadis, hoofd van de afdeling Anatomie van het UMCG. Hij streeft ernaar elk lichaam ten volle te gebruiken, om zo goed mogelijk recht te doen aan de wil van lichaamsdonoren.

Een deel van de donorlichamen wordt gebruikt voor anatomie-onderwijs aan studenten van de opleidingen geneeskunde, tandheelkunde en bewegingswetenschappen. Ook worden donorlichamen gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek.

Waarvoor is een lichaam geschikt?

Van de honderd mensen die hun lichaam doneren is de helft ouder dan tachtig. “De gemiddelde leeftijd ligt hoog, want de meeste mensen worden nu eenmaal oud”, zegt Georgiadis. Dat kan bij bepaald wetenschappelijk onderzoek een belemmering zijn, bijvoorbeeld in onderzoek naar gewrichten. “Je hebt dan te maken met oudere anatomie.”

Het team van Georgiadis bekijkt elk donorlichaam bij binnenkomst en bepaalt waarvoor het het beste kan dienen. Als ze weten dat er onderzoek wordt gedaan naar een specifieke aandoening, of er een nascholingscursus gepland staat waarvoor donorlichamen nodig zijn, wordt gekeken of het lichaam hiervoor geschikt is en wordt het voor dit doel bewaard. Zo worden voor nascholingscursussen voor tandartsen donorlichamen geselecteerd die nog eigen tanden in de kaak hebben.

De hoog-specialistische nascholingscursussen worden georganiseerd om bestaande technieken te verfijnen en te verbeteren en om nieuwe technieken te oefenen. Vaak wordt gebruikt gemaakt van donorlichamen. Zo organiseert de afdeling plastische chirurgie van het UMCG elke twee jaar een dissectie-cursus voor vakgenoten uit binnen- en buitenland.

Kennis van het menselijk lichaam opdoen

De plastische chirurgie is bij uitstek een vakgebied waarin anatomie heel belangrijk is, zegt hoogleraar plastische chirurgie Paul Werker. “Plastisch chirurgen opereren alle delen van het lichaam. We hebben in het UMCG vaak een faciliterende functie. Ongeveer de helft van de tijd werken we in de OK van een ander specialisme, samen met andere specialisten. Dat vergt veel kennis van het menselijk lichaam.”

Zelf was Werker als student geneeskunde mateloos geïnteresseerd in anatomie. Hij verdiepte zich hier zodanig in, dat toen hij zich na zijn opleiding ging specialiseren in de plastische chirurgie, zijn anatomische kennis opviel. “Zonder lichaamsdonoren was dat nooit gelukt, en zou ik niet geworden zijn wat ik nu ben.”

Een van de aandachtsgebieden van de plastisch chirurgen in Groningen is de ziekte van Dupuytren, ook bekend als koetsiershanden. “Aan deze aandoening ligt een bepaalde anatomie ten grondslag die nog niet goed is ontrafeld”, zegt Werker.

Mensen met Dupuytren krijgen knobbels en strengen onder de huid in de hand. “Het is een soort littekenweefsel dat zich verspreid naar de vingers, die daardoor krom kunnen gaan staan. We kunnen deze klachten verhelpen met een operatie, maar willen daarnaast ook meer weten over deze aandoening.”

“Als je de anatomie goed kent worden operaties gemakkelijker en is de kans op complicaties kleiner.”

Werker doet onderzoek naar de ziekte van Dupuytren en maakt daarvoor ook gebruik van lichaamsdonoren. “We ontleden heel nauwkeurig de anatomie van de handen, zoeken daarin naar de fijne structuren en proberen patronen te ontwaren. We vergelijken wat we zien met wat al bekend is, en kunnen op die manier meer verklaren over deze ziekte dan voorheen.”

Het anatomie-onderzoek ondersteunt op langere termijn de zorg voor mensen met de ziekte van Dupuytren, zegt Werker. “Als je de anatomie goed kent worden operaties gemakkelijker en is de kans op complicaties kleiner. Als je bijvoorbeeld precies weet hoe de zenuwen lopen, voorkom je dat je die beschadigt tijdens een operatie en een patiënt het gevoel in zijn vingertoppen verliest.”

Best mogelijke zorg voor patiënten

Lichaamsdonoren dragen dus ook bij aan betere zorg. Op lange termijn door wetenschappelijk onderzoek, maar ook op korte termijn, ter voorbereiding op operaties. Dat gebeurt in het Skills Center van het UMCG. Hier kunnen artsen, artsen in opleiding en studenten hun vaardigheden oefenen op een donorlichaam.

Ook nieuwe operaties worden hier geoefend en voorbereid. Toen in 2015 in het UMCG voor het eerst in Nederland een dubbele transplantatie van een dunne darm en een buikwand werd uitgevoerd, oefenden de plastisch chirurgen de buikwandtransplantatie vooraf diverse keren op een donorlichaam, onder begeleiding van een plastisch chirurg uit Groot Brittannië die hier ervaring mee had.

“Je oefent om fouten te maken”, zegt Werker, “en om te weten wat je niet moet doen tijdens de operatie. De fouten die je maakt tijdens de oefening, maak je niet tijdens de operatie. Zo kun je de patiënt de best mogelijke zorg te geven.”

Herdenking
Lichaamsdonatie is een bijzondere gift, maar voor de nabestaanden kan het erg ingrijpend zijn. Het lichaam wordt binnen 24 uur opgehaald, waardoor er weinig tijd is om afscheid te nemen, en er is geen begrafenis of crematie.
Medewerkers van de afdeling Anatomie van het UMCG en studentenvertegenwoordigers van de opleidingen geneeskunde, tandheelkunde en bewegingswetenschappen herdenken jaarlijks de mens achter de lichaamsdonatie. Dit jaar werden daar voor het eerst nabestaanden bij uitgenodigd. Om te herdenken, om samen stil te staan bij de deze belangrijke gift en om dankbaarheid te tonen.
Georgiadis: “Lichaamsdonoren zijn erg belangrijk. Zij maken wetenschappelijk onderwijs en onderzoek mogelijk. Wij willen daar nog nadrukkelijker bij stilstaan.”

Registratiestop
Het UMCG heeft geregeld een registratiestop om te voorkomen dat te veel lichaamsdonateurs zich aanmelden. “Te veel lichamen kunnen we logistiek niet aan”, legt Georgiadis uit. “Als we meer lichamen binnen zouden krijgen dan we nodig hebben, zou dat ertoe leiden dat we geen recht meer kunnen doen aan de wil van de donoren.”

Meer informatie over lichaamsdonatie

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.