Wachten op de operatie? Werk aan je conditie!

, door Helma Erkelens
foto: Shutterstock

Ingreep geslaagd, maar de patiënt krabbelt maar niet op. Het overkomt zo’n twintig tot dertig procent van de ouderen die een grote buikoperatie moeten ondergaan. Waar ligt dat aan? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat deze patiënten een goede kwaliteit van leven behouden? Die twee vragen laten oncologisch chirurg Joost Klaase maar niet los.

Klaase is gespecialiseerd in het verwijderen van kanker in het lever- en alvleeskliergebied. Chirurgische hoogstandjes met behulp van heel veel techniek. Hij laat een foto zien: een operatietafel te midden van een woud van kabels, slangen en beeldschermen, met mensen in groene operatiekleding er omheen.

De patiënt waar het om gaat, is vrijwel onzichtbaar door het operatielaken dat hem bedekt. “Als je daar staat te opereren wil je dat die patiënt er weer helemaal bovenop komt. Voor de persoon in kwestie en zijn naasten, maar ook voor jezelf. Het is een schrikbeeld om iedere dag naar de Intensive Care te moeten omdat er complicaties zijn. Dat grijpt je aan.”

Thuis trainen

Klaase en zijn team onderzoeken bij mensen met kanker aan de lever of alvleesklier of zij beter uit de operatie komen wanneer zij vooraf hun conditie hebben verbeterd. Niet in een sportschool, maar gewoon thuis. Met dit onderzoek borduurt hij voort op een studie die nog loopt bij Medisch Spectrum Twente, het ziekenhuis waar hij tot de zomer van 2017 werkte.

In dit onderzoek krijgen mensen met dikke darm- of endeldarmkanker die niet zo’n goede conditie hebben op basis van loting een trainingsprogramma aangeboden. “Daarmee kun je aantonen dat zo’n trainingsprogramma werkt. Maar we zien dat juist de mensen die een slechtere conditie hebben en er dus de meeste baat bij zouden kunnen hebben, afhaken. Waarom? Drie keer per week naar de fysiotherapie kan te zwaar zijn, of ze hebben bijvoorbeeld geen vervoer. Zo zijn wij op thuis trainen gekomen.”

Het doel van de UMCG-studie is te zien of het lukt om thuis – met behulp van een hometrainer en onder begeleiding van een fysiotherapeut - de conditie te verbeteren. En om een model te ontwikkelen voor de logistiek, want er komt heel wat geregel bij kijken.

Wie fit is hoeft niet te trainen

“We zoeken eerst uit wie conditieverbetering nodig heeft”, legt Laura van Wijk, coördinator van het zogeheten Prehabilitatieonderzoek, uit. “Scoren patiënten op de fietstest bij Sportgeneeskunde onder een bepaalde norm, dan kunnen ze meedoen aan ons onderzoek. Vervolgens krijgen ze vragenlijsten over hun kwaliteit van leven en doen we bloedonderzoek.”

Alle deelnemers krijgen thuis een fiets bezorgd. Van Wijk zoekt een fysiotherapeut uit de buurt om de training te begeleiden. “De fysiotherapeut komt de eerste week drie keer langs. Dat bouwen we af naar een keer per week. Hij of zij kijkt wat er nodig is en geeft ook andere oefeningen, bijvoorbeeld om de spierkracht te verbeteren, en test de voortuitgang.”

De training duurt vier weken, net zo lang als de gemiddelde wachttijd op de operatie. “Moet de patiënt nog wat langer wachten, dan blijft die fiets gewoon staan en gaat de training door”, zegt Van Wijk.

Klaase: “Alleen als het nodig is, gaan we de conditie verbeteren. Een totaalpakket waarbij iedereen dezelfde training krijgt, is duur en moeilijk te organiseren. Je moet het persoonsgericht aanpakken.”

Zorg voor en na de ingreep 

Op de lijst voor een grote buikoperatie staan steeds meer mensen van hoge leeftijd, constateert Klaase. “Het is een enorme uitdaging om hen goed door zo’n gebeurtenis heen te loodsen, vooral als zij naast kanker nog andere aandoeningen hebben. Operatietechnisch kunnen we ontzettend veel, ik denk niet dat de chirurgie zich daarin nog veel verder kan ontwikkelen. Maar we kunnen nog wél heel veel verbeteren als het gaat om de zorg voor en na de ingreep.”

Dat is de leeropdracht waar hij sinds september mee aan de slag is. Wat hij wil: “Patiënten vooraf veel zorgvuldiger en uitgebreider screenen, zodat we de risico’s per patiënt goed in beeld hebben. Op basis daarvan kun je vaststellen wat een patiënt nodig heeft om een ingreep goed te doorstaan én goed te herstellen. Of je ziet in dat een grote ingreep zo’n impact heeft op de gezondheid en levenskwaliteit, dat je moet besluiten om niet te opereren. De uitkomst zal per persoon verschillen.”

Klaase wil nog veel meer onderzoek doen om te voorkomen dat zelfredzame, zelfstandig wonende ouderen door een gecompliceerd beloop na de operatie uiteindelijk in een verpleeghuis terecht komen.

“We registeren complicaties tijdens de opname of binnen 30 dagen na de ingreep. Maar de patiënt breekt misschien na drie maanden zijn heup: een gevolg van verzwakking van de spieren door de langdurige ziekenhuisopname. En dat blijft nu buiten onze blik. Ik ben er stellig van overtuigd dat wij veel verder moeten kijken dan die ene maand en het ons moeten aantrekken hoe het verder met die patiënt gaat. Hoe is de kwaliteit van leven na bijvoorbeeld een jaar? Want alleen dát bepaalt of jouw operatie zin heeft gehad.”

Mevrouw N. - ze blijft liever anoniem - is een van de deelnemers van het onderzoek. Ze had een tumor in een van de galwegen, op een zeer uitzonderlijke plek.
“Het is een hele zware operatie, had de dokter gezegd. Ik zou het misschien niet overleven. Ze vroegen me of ik een conditietest wilde doen. Ik dacht dat ik voor mijn leeftijd redelijk fit was. Met 74 jaar mag je immers niet alles meer verwachten. Maar de dokter zei: uw conditie is niet zo goed. U loopt het risico om in de gevarenzone te komen en dan is het straks veel moeilijker om goed te genezen. Dus ik wilde graag meedoen.”
Inmiddels is de operatie achter de rug. “Het blijkt nu dat al die training veel goed heeft gedaan, maar ik weet natuurlijk niet hoe het genezingsproces was gelopen als ik niet had meegedaan.”
Ze is blij dat ze thuis kon trainen. “Het UMCG is zeventig kilometer verderop. Ik weet niet of ik zo’n trainingsprogramma had volgehouden als ik daar steeds naar toe had gemoeten.”

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.