Wat doet deze coronacrisis met je brein?

, door Theone Joostensz
foto: Jussi Puikkonen / KNAW

​Winkelstraten zijn uitgestorven. Parken en stranden zijn leeg. In de supermarkt mijden we de andere klanten terwijl we snel ons boodschappenkarretje richting kassa duwen. We Zoomen, Skypen en Facetimen met vrienden, familie en collega’s. Hoe kan het dat we ons in no-time hebben aangepast aan een leven met corona? Zijn we voorgoed andere mensen geworden?

“Begin maart was ik bij een conferentie in Leiden”, vertelt Marie-José van Tol, neuropsycholoog bij het Cognitive Neuroscience Center van het UMCG. “We mochten toen al geen handen meer schudden. Op dat moment vond ik dat echt compleet overdreven. Diezelfde week vierden we de verjaardag van mijn kind. Van tevoren stuurde ik iedereen een appje: ‘Jongens, bij binnenkomst handen wassen. En we gaan niet zoenen.’

Corona is plotseling een heel onzekere, maar zeer reële dreiging geworden, aldus de neuropsycholoog: “Niet ziek worden, het virus niet verspreiden: dat staat bovenaan ieders prioriteitenlijst. Je kunt er ook niet omheen, het nieuws gaat nergens anders meer over. Daarmee is de realiteit van die dreiging, en dus het doel om niet ziek te worden en om het virus niet te verspreiden, ontzettend prominent geworden. Het wint van bijna alle andere doelen die je hebt.”

Pavlov-effect

Omdat het virus zich verspreidt via menselijk contact en er constant gehamerd wordt op het vermijden van fysiek contact, associëren we de nabijheid van anderen met de dreiging van dat virus. Het is als een Pavlov-reactie: we zijn geconditioneerd, net als de hond die begint te kwijlen​ wanneer het belletje rinkelt.

Van Tol: “Zodra je bijvoorbeeld op televisie mensen dicht bij elkaar ziet staan, associeer je dat met dreiging. Dat maakt dat je tegen de televisie begint te roepen: anderhalve meter!”   

Door die virusdreiging is dit soort informatie relevant voor ons geworden. Bovendien verwerken we die informatie ook sneller. “We kennen dit uit de depressieliteratuur”, zegt Van Tol die veel onderzoek doet naar depressie. “Depressieve mensen merken negatieve dingen eerder op en onthouden ze ook beter. Die informatie is relevant voor hen, want ze past bij hun verwachtingen.”

In het geval van corona zijn we ons dus meer bewust van de fysieke nabijheid van anderen.

Van Tol: “Wat interessant is: deze conditionering, dus het koppelen van fysiek afstand houden aan dreiging, is heel snel gegaan. Het weer afleren zou weleens langer kunnen duren. Uiteindelijk lukt ons dat wel, want het wordt straks weer normaal om dichter bij elkaar te zijn. Zo lang je niet echt extreme stress ervaart door corona, denk ik niet dat je brein hier blijvend door verandert. Maar als er weer zo’n situatie komt, dan hebben we de koppeling wel sneller gemaakt omdat we die al een keer gelegd hebben.”

Levensmissie

We hebben door corona een nieuwe levensmissie gekregen: niet ziek worden. Van Tol: “Alles wat we doen om aan dat doel bij te dragen, is in zekere zin belonend. Thuisblijven en afstand houden draagt bij aan dit doel, en dat is op zich iets prettigs. De kans dat je het nog een keer doet, is daarom groter. Je gedraagt je naar wat in lijn is met je persoonlijke doel, en dat doel is nu een gemeenschappelijk doel.” 

Hoe komt het dat we ons zo massaal zo snel hebben aangepast aan de nieuwe situatie? Terwijl we in het begin lacherig deden over corona?

“Dat heeft voor een groot deel te maken met sociale normconformatie, ofwel: je wilt niet afwijken van de norm”, antwoordt Van Tol. “Die norm is heel snel heel duidelijk geworden door alle persconferenties en maatregelen. We hebben ons snel aangepast omdat dat als verstandig werd gezien. Als de mensen die je vertrouwt, deskundig acht of aardig vindt zich aanpassen, ga je ook sneller mee in dat gedrag.”

Onderzoek persoonlijkheid

Binnenkort hoopt Van Tol een onderzoek te kunnen starten naar de vraag waarom sommige mensen wel goed kunnen omgaan met gedwongen thuiszitten, en andere mensen niet. Dit onderzoek doet ze samen met een cognitief neurowetenschapper en een sociaal psycholoog.

“Sommige mensen hebben heel veel behoefte aan contact met anderen en aan externe prikkels. Welk effect heeft de hele dag alleen thuis zitten op hun psychisch welbevinden en op hoe goed ze zich kunnen concentreren op werk of studie? Wat maakt in hun persoonlijkheid dat ze kwetsbaar zijn om zich mentaal niet goed te voelen?”

“Wat ik ook nog superinteressant vind om te weten, is hoe we straks reageren als we wél weer los mogen”, zegt Van Tol. “Want naast niet ziek worden, hebben we nog een ander doel: zo snel mogelijk ons normale leven weer oppakken waarin we met z’n allen in het park hangen of concerten bezoeken. Maar vinden we dat nog wel plezierig? Misschien willen we helemaal niet meer dat mensen zo dicht op ons staan.”

Maatregelen UMCG
Meer weten over hoe het UMCG omgaat met het coronavirus? Op deze pagina vind je alle informatie.

Pagina delen Sluiten
 (optioneel)
Wat betekent dit?

Dit is een controle om vast te stellen dat u een menselijke bezoeker van deze pagina bent en geen zoekrobot.